II SA/Rz 860/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2016 r. w Rzeszowie wniosku ZK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi ZK na decyzję [.] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [.] z dnia [.] kwietnia 2015 r. nr [.] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków - p o s t a n a w i a - odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 września 2015 r. sygn. II SA/Rz 860/15. Postanowieniem z 10 września 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, zwalniając go od kosztów sądowych w ½ części. W dniu 22 lipca 2016 r. pełnomocnik skarżącego, zgłaszając wniosek o uzupełnienie uzasadnienia wydanego w niniejszej sprawie wyroku z 31 maja 2016 r., wystąpiła z wnioskiem o przyznanie mocodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym, przedkładając uzupełniony 30 sierpnia 2016 r. formularz PPF. Uzasadniając zgłoszone żądanie podano, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania rodziny: siebie, żony i uczącej się córki. Mnie mogą poczynić żadnych oszczędności, ponieważ od 1991 r. kształcą 6 dzieci. Obecnie wydatkują na utrzymanie najmłodszej po 1200 zł miesięcznie. Ma ona zakończyć naukę w październiku 2016 r. Do spłaty mają 10 000 długu. Utrzymują się z emerytur, łącznie osiągany dochód to 3460,54 zł. Mieszkają w domu o pow. 110 m2, posiadają też nieruchomość rolną o pow. 1,46 ha; na 13 arach posadzone są ziemniaki i inne warzywa, 54 a zasiane są łubinem jako nawóz na przyszły rok, część porośnięta jest trawą (79 a). Ze względu na zły stan zdrowia swój i żony nie uzyskują z gospodarstwa rolnego żadnego dochodu. Ostatnie wydatki na utrzymanie to: prąd – 212,85 zł, woda – 107,95 zł, odpady – 39 zł, gaz – 399,49 zł (na opłacenie którego zaciągnął pożyczkę 200 zł), podatek – 122 zł, telefon – 40,59 zł, ubezpieczenie przymusowe budynków – 505 zł, ubezpieczenie wnioskodawcy – 60 zł, lekarstwa i środki opatrunkowe – 400 zł, wyżywienie 1200 zł. Postanowieniem z 5 września 2016 r. referendarz sądowy w punkcie I zmienił swoje postanowienie z 10 września 2015 r. poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości, a w punkcie II odmówił ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego. We wniesionym z zachowaniem ustawowego terminu sprzeciwie skarżący podniósł, że nie stać go w dalszym ciągu pokrycie wydatku pełnomocnika z wyboru. W związku z postępującą chorobą wydatki na życie rosną, a koszty dobrowolnego ubezpieczenia ponosi po to, aby w razie śmierci odzyskać włożony wkład. Zaoszczędzone podczas wakacji środki musiał przeznaczyć na nabycie części do zepsutego ciągnika (1124,40 zł). Musi jeszcze zakupić filtry i olej, a w październiku opał. W kwestii prywatnych zobowiązań podał, że stanowisko referendarza nie zwalnia go od obowiązku zwrotu tych świadczeń, gdyż nie może pogrążyć finansowo rodziny. Warzywa uprawiają tylko po to, żeby nie jeździć po nie do miasta, ale wiąże się to także w pewnymi wydatkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 17 czerwca 2015 r. (data stempla pocztowego). W myśl zatem art. 260 Ppsa, w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono przed dniem 15 sierpnia 2015 r., a to stosownie do art. 2 w zw. z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Wniesienie sprzeciwu z zachowaniem ustawowego terminu spowodowało, że postanowienie referendarza sądowego z 5 września 2016 r. utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązany jest zatem rozpoznać wniosek skarżącego z 30 sierpnia 2016 r. (data stempla pocztowego). Zaznaczyć jednak należy, że w niniejszej sprawie jest to już kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, tyle że skarżący rozszerzył zakres zgłoszonego żądania. O ile poprzednio ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, o tyle obecnie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z tym, że wniosek o prawo pomocy, a tym samym sytuacja materialno-bytowa skarżącego, była już w toku postępowania oceniana, a postanowienie referendarza sądowego z 10 września 2015 r. jest prawomocne, rozpatrzenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w tym samym postępowaniu, bez względu na jego zakres, wymaga uwzględnienia dyspozycji art. 165 Ppsa. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Skarżący ubiega się aktualnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 Ppsa). Wobec tego, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanki tej nie wykazał, a złożone oświadczenie wskazuje, że rodzina dysponuje stałym comiesięcznym dochodem wynoszącym 3 460,54 zł (poprzednio 3 304,50). Nie uległ on zmniejszeniu w stosunku do wcześniej ocenianego wniosku, lecz jest wyższy. Zadeklarowane wydatki, które w istocie nie odbiegają od poprzednio deklarowanych, nie pochłaniają wszystkich posiadanych środków. W pewnych obszarach się one zwiększyły, jak np. na gaz czy środki opatrunkowe i higieniczne, ale w innych uległy zmniejszeniu, jak np. utrzymanie studiującej córki. Poprzednio, tak w tym, jak i w innych postępowaniach zawisłych przed tut. Sądem z udziałem skarżącego, deklarowano, że wynosiły one około 1800 – 2000 zł, podczas gdy obecnie ma to być 1200 zł. Wskazać jednak należy, że podobnie jak w innych sprawach, także i w niniejszej wydatki te nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Ponadto córka skarżących ma zakończyć naukę na uczelni wyższej już w październiku 2016 r. Wcześniejsze wydatki na naukę innych starszych dzieci, począwszy od 1991 r., nie mają zaś dla niniejszego postępowania bezpośredniego znaczenia, ponieważ ocenie Sądu podlega obecna sytuacja materialno-bytowa skarżącego i wspólnie gospodarującej rodziny. Mając na względzie treść sprzeciwu podkreślić też należy, że skarżący jest w stanie czynić pewne oszczędności. Dotychczas deklarował bowiem niemożność ich dokonywania, gdy tymczasem w sprzeciwie podał, że z posiadanych oszczędności musiał nabyć części do zepsutego ciągnika. Mając to na względzie stwierdzić należało, że zmiana postanowienia z 10 września 2015 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie była możliwa, ponieważ skarżący dysponuje środkami pieniężnymi, z których możliwe jest pokrycie co najmniej części kosztów postępowania. Pomimo że wniosek dotyczył prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd ocenił także, czy skarżący wykazał przesłanki do przyznania mu na obecnym etapie postępowania prawa pomocy w zakresie częściowym, tyle że w wymiarze szerszym, niż wynika to z postanowienia z 10 września 2015 r., tj. ½ części kosztów sądowych. Mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 i art. 165 Ppsa, skarżący winien zatem wykazać, że od 10 września 2015 r. doszło do takiej zmiany jego sytuacji materialno-bytowej, że obecnie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tj. także w zakresie nieobjętym poprzednio przyznanym prawem pomocy. Okoliczności takich jednak nie wykazano. Skarżący w dalszym ciągu korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części. Rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Jej dochody uległy zwiększeniu, a sumarycznie zadeklarowane wydatki są niższe, zwłaszcza w związku z planowanym zakończeniem studiów przez córkę. Pomimo nawet faktu studiowania rodzina była w stanie poczynić oszczędności w wysokości co najmniej 1124,40 zł (wcześniej nie wiele niższą na opał), gdyż taką kwotę przeznaczono na zakup części do ciągnika. Złożone więc oświadczenie o braku takiej zdolności uznać należy za niewiarygodne. Wydatki na media są porównywalne do wcześniejszych, a oszczędności poczynione w związku ze zmniejszeniem wydatków na utrzymanie studiującej córki i tak przewyższają wzrost wydatków na lekarstwa i środki opatrunkowe ze 130 zł do 400 zł czy opłacenie ostatniego rachunku na gaz w kwocie 399,49 zł. Wydatki na żywność na tle innych wydatków zdają się być zawyżone. Podkreślić należy, że wnioskodawca winien czynić w pierwszej kolejności oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby okazały się one niewystarczające, zwracać się o pomoc państwa. Tak więc w toku trwającego postępowania możliwe do przewidzenia wydatki z nim związane winny być w pierwszej kolejności zabezpieczane przez samą stronę, stosownie do art. 199 Ppsa, w granicach posiadanych możliwości. Te zaś, pomimo twierdzeń skarżącego, posiada, czego dowodzi zakup części do ciągnika. Natomiast prywatnym zobowiązaniom (których nie wykazano, poprzestając jedynie na oświadczeniu) nie przysługuje zasadniczo pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jeżeli nie zostały one zaciągnięte w celu pokrycia wydatków związanych z koniecznym, podstawowym utrzymaniem siebie i rodziny. Konieczne jest jednak wykazanie faktu takiego zadłużenia i określenia celów przeznaczenia pożyczonych środków. O zdolności skarżącego do czynienia oszczędności dowodzą też oświadczenia składane w innych sprawach (m.in. o sygn. II SA/Rz 980/15 i II SA/Rz 1207/15), w których powoływał się na fakt pokrycia kosztów postępowań przed sądem powszechnym w sprawach o sygn. [....]czy [...] w kwotach 3617 i 1151 zł. Świadczy to o tym, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie cały dochód rodziny jest przeznaczany na podstawowe jej utrzymanie (por. postanowienie NSA z 20 lutego 2009 r. I OZ 112/09). Dlatego brak było podstaw do uwzględnienia wniosku i przyznania prawa pomocy w zakresie szerszym, niż wynika to z postanowienia z 10 września 2015 r. Powinno ono bowiem służyć osobom bez dochodu lub o niskich dochodach, które przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości i środków rzeczywiście nie są w stanie wygospodarować wolnych środków kosztem podstawowego utrzymania. Z podanych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt1 i 2 w zw. z art. 165 Ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.