II SA/Rz 866/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2006 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym skargi ... na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... lipca 2006 r., nr ... w przedmiocie odmowy uchylenia w postępowaniu wznowionym decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... listopada 2004 r., nr ... II. stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszej instancji nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz ... kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytulem zwrotu kosztów postępownia Decyzją z dnia ... lipca 2006 r., nr ... Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu), po rozpoznaniu złożonego przez ... wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia ... listopada 2004 r., nr DO... odmawiającą uchylenia w postępowaniu wznowionym decyzji Kierownika Urzędu z dnia 27 września 1999 r., nr 11.860/K-297350/99 pozbawiającej uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że z nowych dowodów, na jakie powołał się ... w żądaniu wznowienia postępowania, nie wynikają żadne okoliczności uzasadniające odmienne załatwienie sprawy pozbawienia uprawnień kombatanckich. Dowody te nie potwierdzają udziału ... w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią (dalej: UPA) pod dowództwem Wojska Polskiego. Poprawnie zatem w dotychczasowej decyzji ustalono, że w badanej sprawie nie można działalności ... traktować jako działalności kombatanckiej. Działalnością taką może być wyłącznie uczestniczenie w walkach z oddziałami UPA lub z grupami Werwolfu, w jednostkach Wojska Polskiego albo w zmilitaryzowanych służbach państwowych. ... brał wprawdzie udział w walkach z oddziałami UPA w okolicach Bezmiechowej Górnej w obronie ludności polskiej, jednak jego udział w tych walkach opierał się na przynależności do szeregów Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej (dalej: ORMO). Te jednostki Milicji Obywatelskiej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, nie wchodziły w skład Wojska Polskiego; nie były też zmilitaryzowaną służbą państwową. Z decyzją nie zgodził się ... składając na nią skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze stwierdził, iż orzekający w jego sprawie Kierownik Urzędu błędnie ustalił, że walka z oddziałami UPA w ramach jednostek ORMO wyklucza możliwość korzystania z uprawnień kombatanckich. Działał on wprawdzie w strukturach ORMO, ale został podczas walk toczących się w latach 1945-1947 oddelegowany do pomocy Wojsku Polskiemu oraz Służbie Ochrony Kolei. W takiej właśnie podwójnej roli bronił mostów, trakcji kolejowych kosztów postępowania oraz dworców na odcinku od Zagórza, przez Olszanicę, aż do granicy z ówczesnym ZSRR. Skarżący nie wskazał kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił przy tym, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że tylko walki z UPA toczone pod bezpośrednim i wyłącznym dowództwem organów Wojska Polskiego mogą być uznane za działalność kombatancką i dawać tytuł do uprawnień kombatanckich. Prawidłowo więc dotychczasowa decyzja rozstrzyga o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 września 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 866/06, doręczono ... odpis wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i pouczono go o skutkach prawnych związanych z jego złożeniem. W terminie 14 dni do dnia doręczenia zawiadomienia, ... nie złożył żądania rozpoznania sprawy na rozprawie, co oznacza, że sprawa podlega rozpoznaniu w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż podniesione przez skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Kierownika Urzędu wydaną w postępowaniu wznowionym na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Postępowanie wznowione jest nadzwyczajnym postępowaniem administracyjnym służącym, w drodze wyjątku od zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., eliminacji z obrotu prawnego takiej decyzji. W rozpoznawanej sprawie, dowodami, jakie w ocenie skarżącego wymagały zbadania w celu ustalenia, że nie zasługiwał on na pozbawienie uprawnień kombatanckich, były archiwalne dokumenty potwierdzające jego uczestnictwo w walkach z UPA, zeznania wskazanych we wniosku osób, a także zgromadzone w Instytucie Pamięci Narodowej dokumenty dotyczące służbowego podporządkowania ... dowództwu Wojska Polskiego (zob. postanowienie Kierownika Urzędu z dnia 31 maja 2004 r., nr DOII/K0205/K297350/2/04, wydane na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). W zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu dokonał oceny znaczenia treści nie znanych mu wcześniej dowodów i uznając, iż nie mają one wpływu na legalność dotychczasowej ostatecznej decyzji - odmówił jej uchylenia. Zaskarżona decyzja, a także decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 151 § 2 k.p.a. i z tych względów muszą zostać usunięte z obrotu prawnego. Ostateczna decyzja Kierownika Urzędu z dnia 27 września 1999 r., nr 11.860/K-297350/99, zakwestionowana wnioskiem o wznowienie postępowania, została doręczona ... w dniu 4 października 1999 r. Zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a., w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 k.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Jak postanowiono w art. 146 § 1 k.p.a., w zakresie znajdującym zastosowanie na gruncie badanej sprawy, uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej doręczenia upłynęło pięć lat. Nie ulega wątpliwości, że określony w art. 146 § 1 k.p.a., 5-letni termin liczony od dnia doręczenia zakwestionowanej wnioskiem o wznowienie postępowania decyzji Kierownika Urzędu (4 października 1999 r.), upłynął z dniem 4 października 2004 r. Decyzje obydwu instancji wydane w trybie wznowienia postępowania (odpowiednio z dnia: 30 listopada 2004 r. i 21 lipca 2006 r.) wydane zostały po upływie terminu 5-letniego. Upływ tego terminu skutkuje powstaniem prawnej przeszkody w prowadzeniu przez organ rozpatrujący wniosek o wznowienie, postępowania w przedmiocie uchylenia lub odmowy uchylenia dotychczasowej decyzji. Obowiązkiem organu jest w przypadku takiego żądania strony, pouczenie jej o skutkach, jakie wywołał upływ czasu oraz o ograniczonym katalogu procesowych żądań strony, zawężającym się wyłącznie do żądania stwierdzenia wydania dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa. Upływ terminu 5-letniego określonego w art. 146 § 1 k.p.a. jest równoznaczny z zakazem władczego wypowiadania się przez organ co do możliwości pozostawania dotychczasowej decyzji w obrocie prawnym. Organ nie może w takich okolicznościach ani uchylić dotychczasowej decyzji, ani też odmówić jej uchylenia. Ustawodawca założył, iż upływ tak długiego okresu od dnia doręczenia (wydania) decyzji uzdrawia nawet te jej wady, które mogły dotąd stanowić podstawę do jej usunięcia z obrotu prawnego. Wyłączną możliwością organu prowadzącego postępowanie wznowione jest zbadanie zasadności wniosku o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Jeżeli strona niefortunnie określiła treść swojego żądania, organ obowiązany był, stosownie do ciążącego na nim obowiązku udzielania pełnej informacji prawnej i faktycznej, pouczyć ją o konsekwencjach związanych z upływem okresu 5-letniego, w tym także o związanym z tym ograniczeniem kompetencji organu do stwierdzenia wydania decyzji dotychczasowej z naruszeniem prawa (art. 9 k.p.a.). Obowiązkiem organu było wyjaśnienie stronie celowości modyfikacji jej żądania poprzez wskazanie na możliwość ubiegania się o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Kierownik Urzędu wyjaśnić winien stronie ponadto, iż nawet wykazanie, podnoszonych we wniosku, naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., nie jest w stanie spowodować uchylenia decyzji pozbawiającej uprawnień, a wyłącznym skutkiem uwzględnienia żądania stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa może być uprawnienie strony do wystąpienia z powództwem określonym w art. 4171 § 2 zd. pierwsze k.c. Kierownik Urzędu badając przesłanki uchylenia decyzji dotychczasowej, a następnie odmawiając jej uchylenia, rażąco naruszył w rozpoznawanej sprawie przepis art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 1 k.p.a. Uprawniony był bowiem, w związku z upływem terminu 5-letniego od dnia doręczenia dotychczasowej decyzji, wyłącznie do wydania decyzji stwierdzającej jej wydanie z naruszeniem prawa, albo - alternatywnie - do odmowy stwierdzenia wydania decyzji dotychczasowej z naruszeniem prawa. Wykazany stopień naruszenia przytoczonych przepisów postępowania czyni zadość wymogom rażącego naruszenia prawa określonego w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co zobowiązuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w obu instancjach, stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z wyłożonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 200 w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a.