II SA/Rz 867/16

Sygn. II SA/Rz 867/16 P O S T A N O W I E N I E Dnia 30 listopada 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku I.S. i S.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skarg M.S., J.L., I.S. i S.S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki kładki nad potokiem - postanawia- I. odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. II SA/Rz 867/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, II. odmówić przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017r. referendarz sądowy odmówił I.S. i S.S. (dalej: Skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowienie na skutek wniesionego sprzeciwu zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. W dniu 7 listopada 2017 r. wpłynął kolejny wniosek Skarżących złożony na urzędowym formularzu PPF, obejmujący prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu radcy prawnego lub adwokata. W rubryce wniosku dotyczącej jego uzasadnienia skarżący odnieśli się do stanu faktycznego sprawy (WSA oddalił ich skargę w niniejszej sprawie) i podali, że z uwagi na sytuację finansową, w jakiej obecnie się znajdują wnioskują o ustanowienie pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Jako majątek wskazali dom o pow. 75 m² i nieruchomości rolne o pow. 1,30 ha, pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i jej rodziną (mąż i dwóch synów). Łączny dochód miesięczny netto ich gospodarstwa domowego wynosi 5.586 zł (1.090 zł emerytura I.S., 1.196 zł emerytura S.S., 1700 zł wynagrodzenie za pracę M.L., 1600 zł wynagrodzenie za pracę J.L.). Oświadczyli, że średniomiesięczne wydatki na wyżywienie to 1000 zł, średniomiesięczne wydatki na utrzymanie domu 505 zł, w tym gaz 100 zł, prąd 230 zł, ścieki 90 zł, nieczystości stałe 85 zł, opał rocznie 4000 zł, wydatki na telefon i Internet 130 zł, koszt dojazdu do pracy 600 zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje Wniosek Skarżących należało potraktować dwojako: 1. jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 6 kwietnia 2017 r. II SA/Rz 867/16 w zakresie odmowy ustanowienia adwokata, 2. jako żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie do zmiany postanowienia odmawiającego Skarżącym ustanowienia adwokata, to wniosek w tym zakresie jest kolejnym wnioskiem w zakresie przyznania prawa pomocy w postaci pełnomocnika z urzędu, identycznym w swojej treści, jak wniosek rozpoznany postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. Zatem w takich okolicznościach należało dokonać porównania sytuacji majątkowej i możliwości finansowych istniejących w dacie zgłoszenia poprzedniego wniosku z sytuacją przedstawioną w obecnie rozpoznawanym wniosku. Skoro dane zawarte w treści aktualnego wniosku są zgodne z treścią uprzednio rozpoznanego, informacje o sytuacji materialnej i majątkowej, w tym użyte w nich sformułowania językowe są identyczne, a Skarżący nie wykazali zmiany swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób mający znaczenie w rozpoznawanej sprawie (sytuacja nie uległa pogorszeniu, nie ujawniono nowych okoliczności, z których wynikałyby przesłanki przyznania prawa pomocy) zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.)- zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie – a do takiej kategorii należy zaliczyć postanowienia w przedmiocie prawa pomocy- mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy podkreślić, że bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1970 r. , sygn. II CZ 139/70, OSPiKA 1971, nr 10, poz. 178). Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", zgodnie z orzecznictwem i doktryną, należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane (zob. B. Dauter w: B.Dauter, B.Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 382-383). W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy zmiana musiałaby być tego rodzaju, by przyznanie prawa pomocy stało się zasadne. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wskazali na okoliczności, które mogłyby zostać ocenione w taki sposób, że uzasadniałyby wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 6 kwietnia 2017 r. Z porównania wniosków, tj. wniosku z dnia 27 marca 2017 r. (k. 148, t. I) i obecnie rozpoznawanego wniosku (z dnia 24 października 2017r., k.272, t. II) wynika, że zarówno stan majątkowy, sytuacja rodzinna jak też wysokość dochodów Skarżących nie uległy zmianie. Deklarowane kwoty świadczeń emerytalnych i wynagrodzeń za pracę pomimo upływu czasu pozostały niezmienne. Argumenty wniosku, a w istocie ich brak nie uległy najmniejszej zmianie. Powyższe stanowi przeszkodę do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 6 kwietnia 2017 r., i przyznania prawa pomocy, ponieważ brak jest okoliczności, które dawałyby podstawę do przyjęcia, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 165 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazali bowiem, by w okresie od wydania ww. prawomocnego postanowienia do chwili obecnej, tj. do dnia wydania niniejszego postanowienia nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących ich sytuacji życiowej determinującej w istotny sposób sytuację majątkową, co uzasadniałoby wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 6 kwietnia 2017 r. Skarżący nie powołali się na ponoszenie nowych wydatków, np. związanych z leczeniem, na okoliczności nadzwyczajne w wyniku których istniałaby konieczność przekierowania środków utrzymania na tenże nadzwyczajny cel, a nawet zaciągnięcia zobowiązań finansowych. Zadeklarowane wydatki nie konsumują dochodu gospodarstwa domowego. Natomiast co do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, brak jest przesłanek do jego uwzględnienia. Na wstępie należy zaznaczyć, że skoro w tej samej sprawie Skarżący zwracali się o ustanowienie pełnomocnika, to kolejny wniosek, tym razem o zwolnienie od kosztów sądowych, należy potraktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i rozpoznać go pod kątem przesłanek zawartych w treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie tego prawa, zaś przyznawanie prawa pomocy zarówno w zakresie częściowym jak i całkowitym, nie ma charakteru swobodnego uznania lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności ocenie podlega złożone przez wnioskodawcę oświadczenie i ewentualne dokumenty wskazujące na sytuację materialną. W sprawie Skarżący nie wskazali, że zmagają się z trudnościami finansowymi i nie są w stanie sprostać wydatkom związanym z postępowaniem sądowym. Instytucja prawa pomocy ma charakter nadzwyczajny i korzystanie z niej zawężone zostało do ścisłego kręgu osób najbardziej potrzebujących pomocy, tj. rzeczywiście ubogich, pozbawionych środków do życia bądź posiadających takie środki, ale w bardzo ograniczonym zakresie. Skarżący natomiast dysponują stałymi i pewnymi comiesięcznymi dochodami (emerytury), dochody ich gospodarstwa domowego przewyższają znacznie koszty stałe utrzymania (do dochodów gospodarstwa domowego należy doliczyć wynagrodzenia za pracę pozostałych członków rodziny). W takiej sytuacji nie sposób uznać, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Skarżący wnioskując o prawo pomocy nie dookreślili swojej sytuacji finansowej, podając w uzasadnieniu cyt.: "mając na względzie sytuację finansową w jakiej obecnie znajdują się skarżący". Jeżeli uznali, że nie pozwala ona na prowadzenie postępowania przed sądem, winni byli szczegółowo ją wyjaśnić. Ubieganie się o przyznanie prawa pomocy powinno następować dopiero wówczas, gdy skarżący wyczerpie własne możliwości finansowe. Z powyższych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 165 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.