II SA/Rz 868/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędzia NSA Marian Ekiert WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Protokolant st. sek. sąd. Bernadetta Krztoń po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość skargę oddala II SA/Rz 868/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] IX 2004 r. Nr [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania Z. S. – reprezentowanego przez pełnomocnika, od decyzji Prezydenta Miasta Rz. z dnia [...] V 2004 r. Nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie o przyznanie pieniężnego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości i ich wieloletnie użytkowanie, utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Jako podstawę prawną powołał przepis art. 104 i art. 105 § 1 k.p.a. Jak wynika z akt administracyjnych oraz uzasadnienia decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rz. Wydział Społeczno-Administracyjny decyzją z dnia [...] kwietnia 1952 r. Nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu z dniem 9 maja 1945 r. na rzecz Skarbu Państwa m. in. nieruchomości położonej w Rz. przy ul. N. 6 oznaczonej jako pgr I Kat. 854, 855/1 i 856/1 o łącznej pow. 10a 46m2 obj. Lwh 381 stanowiącej własność Z. S. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w trybie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz. U. RP z 1948 Nr 20, poz. 138/ oraz art. 22 rozporządzenia z 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym Dz. U. RP Nr 86, poz. 776/. Cytowany dekret z dnia 7 IV 1948 r. w art. 4 ust. 1 stanowił, iż do wywłaszczeń na jego podstawie stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia z 24 września 1934 roku z uwzględnieniem zmian, a to: ustalenie odszkodowania dokonywane jest na wniosek właściciela, uprzednio to był obowiązek wywłaszczającego. Archiwalny materiał dowodzi, iż ogłoszenie z dnia 26 kwietnia 1952 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa było zamieszczone na urzędowej tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rz. w okresie od 30 IV 1952 r. do 13 V 1952 r. – zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Wg oświadczenia pełnomocnika wnioskodawcy, Z. S. nie występował o ustalenie odszkodowania w oparciu o przepisy wówczas w tej materii obowiązujące i bez znaczenia są okoliczności, które spowodowały iż z wnioskiem takim nie wystąpił. Ustalenia powyższe pozwalają dać odpowiedź twierdzącą, że nie zaszły okoliczności, o których mowa w art. 233 ustawy z dnia 21 VIII 1997 r. o gospodarce nieruchomościami albowiem obecnie zasady odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość regulują przepisy tej ustawy. Stosownie do treści art. 129 ust. 1 "odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości". Obowiązek łącznego rozpatrywania sprawy wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania za dokonane wywłaszczenie został wprowadzony po nowelizacji i nie jest dopuszczalny żaden wyjątek /patrz: Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Żaden przepis aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje przekazania do rozstrzygnięcia organowi administracji sprawy mającej charakter cywilnoprawny. W odwołaniu działający im. skarżącego pełnomocnik naprowadził, iż jak wynika z uzasadnienia decyzji ustalenie odszkodowania ustala wywłaszczający składając taki wniosek najpóźniej przed upływem 3 miesięcy od daty doręczenia ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu. W aktach sprawy brak jest dowodu, że wywłaszczający wówczas Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rz. taki wniosek w zakreślonym terminie złożyło Wojewodzie. Nadmienił również, że całe postępowanie wywłaszczeniowe toczyło się bez wiedzy i zgody właściciela albowiem był wywieziony na Sybir i przez 8 lat tam ciężko pracował. To uzasadnia fakt, że wcześniej sam nie mógł wystąpić z wnioskiem o wypłatę odszkodowania, wobec tego organ winien z urzędu to uczynić. Jego roszczenia majątkowe jako wynikłe ze zbrodni przeciwko ludzkości nie uległy przedawnieniu, tym samym zasadnym jest żądanie wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości. Po jego rozpoznaniu organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania ze względu na bezprzedmiotowość żądania. Decyzję tą zaskarżył pełnomocnik skarżącego do NSA wnosząc o jej uchylenie z przyczyn podniesionych w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając dotychczasową argumentację. Dodatkowo wyjaśnił, iż nie może być podstawą wypłaty odszkodowania fakt, iż skarżący był więziony i sam tego wniosku nie mógł złożyć. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargi bada zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami obowiązującego prawa, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – przepis art., art. 3, 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Bezspornym jest, iż decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rz., Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] kwietnia 1952 r. Nr [...] orzekł o wywłaszczeniu z dniem 9 maja 1945 r. na rzecz Skarbu Państwa m. in. nieruchomości położonej w Rz. przy ul. N. 6 oznaczonej jako pgr 1 Kat. 854, 855/1, 856/1 o łącznej powierzchni 10a 46m2 będących własnością Z. S. Powołaną przez organy orzekające w sprawie podstawę prawną wywłaszczenia stanowiły przepisy art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. /Dz. U. RP z 1948 nr 20, poz. 238/ oraz art. 22 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz. U. RP z 1934 r. nr 86, poz. 776/. Cytowany dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. w art. 4 ust. 1 stanowi iż "do wywłaszczeń na jego podstawie stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym z następującymi zmianami: "ustalenie odszkodowania dokonywane jest na wniosek właściciela" – art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu. Ustawodawca wskazał również iż zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela /.../ zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego /art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. dekretu/. Archiwalny materiał w przedmiotowej sprawie dowodzi iż ogłoszenie z dnia 26 kwietnia 1952 r. o wywłaszczaniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa opatrzone jest klauzulą wywieszenia na tablicy urzędowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Rz. w okresie od dnia 30 IV 1952 r. do 15 V 1952 r. i dołączone zostało do akt. Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. uchylony został z dniem 5 kwietnia 1958 r. ustawą z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 17, poz. 70/ która weszła w życie z dniem ogłoszenia tj. 5 kwietnia 1958 r. Zauważyć wypada natomiast iż rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym /Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm./, które regulowało zasady wywłaszczeń dokonanych na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. utraciło moc z dniem 31 stycznia 1952 r. Zatem w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rz. Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia 26 kwietnia 1952 r. orzekająca o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości nie mogła opierać się na postanowieniach z rozporządzenia, które wówczas już nie obowiązywało. Ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r., która weszła w życie z dniem 31 stycznia 1952 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz. U. Nr 4, poz. 25/ w art. 6 stanowi, iż "postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 /Dz. U. RP z 1948 r. Nr 20, poz. 138/ lub na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. /Dz. U. RP Nr 86, poz. 776/ będzie prowadzone nadal na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu. Natomiast nie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach wymienionych w art. 5 i 6 /tu dotyczy: dekretu z dnia 7 IV 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 i rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 IX 1934 r. o postępowaniu wywłaszczeniowym/ będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zarówno co do wysokości i trybu ustalania odszkodowania - art. 7 ust. 1 cyt. ustawy zmieniającej z dnia 29 XII 1951 r. Zatem przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do spraw "nie zakończonych ostatecznie postępowań z wniosku o ustalenie odszkodowania" w sprawach wywłaszczeń na podstawie dekretu. Nie budzi wątpliwości iż skarżący Z. S. z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oraz za ich wieloletnie użytkowanie wystąpił w 2004 r. W celu ustalenia czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm./ stanowiącym, iż "sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów", zwrócono się do pełnomocnika skarżącego o złożenie wyjaśnień, a według jego oświadczenia, Z. S. dotychczas nie występował o ustalenie odszkodowania za wywłaszczone z mocy dekretu nieruchomości. Zatem nie można przyjąć, iż jest to sprawa wszczęta a niezakończona, a wobec tego nie ma zastosowania przepis art. 233 cyt. ustawy. Nie budzi wątpliwości iż natura prawna odszkodowania z tytułu wywłaszczenia bez względu na to jaki akt prawny stanowi jego podstawę nie była pojmowana jednolicie /zob. S. Czuba, Cywilnoprawna ... s. 155/ pomimo, że nie powinno budzić wątpliwości iż cechą każdego odszkodowania z tytułu naruszenia określonego dobra należącego do konkretnej osoby, chronionego przez prawo cywilne, jest jego cywilnoprawny charakter, bez względu na przyczynę powstania obowiązku zapłaty odszkodowania, zasad i trybu jego ustalania. Cecha ta jest "wpisana" jakoby w naturę odszkodowania, jest z nią związana. Taki charakter mają też odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Nie są one istotą wywłaszczenia, które jest skierowane wyłącznie na pozbawienie określonego dobra. Podstawą odszkodowań jest zawsze konkretny przepis, który z określonymi następstwami wywłaszczenia wiąże obowiązek ich zapłaty. Zasadą bowiem jest, że odszkodowanie z tytułu publicznoprawnych ograniczeń prawa własności przysługuje jedynie wówczas gdy przepis prawny wyłącznie tak stanowi /A. Wasilewski Administracja wobec prawa własności/. Zatem skoro obowiązujące wówczas przepisy prawne przewidywały, iż odszkodowanie wypłaca się na wniosek właściciela nie określając jego czasookresu zastosowanie mają przepisy prawa cywilnego o przedawnieniu się prawa do żądania wypłacenia odszkodowania. Wywieść to należy z cywilnoprawnego charakteru żądania do wypłaty odszkodowania. Skoro ustawodawca unormował sposób doręczenia tzw. zastępczego w przypadku decyzji o wywłaszczeniu przyjąć należy, że umieszczona na tablicy ogłoszeń decyzja o wywłaszczaniu nieruchomości stała się ostateczna. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi dziesięć lat – art. 118 K.c. Tutaj przepisy szczególne nie regulują problemu przedawnienia. Przedawnieniu ulegają tylko roszczenia majątkowe, chodzi przy tym wyłącznie o roszczenia cywilnoprawne. Zatem przedawnieniu nie ulegają roszczenia nie mające charakteru cywilnoprawnego a także uprawnienia cywilnoprawne nie mające charakteru roszczeń /np. prawa podmiotowe bezwzględne, uprawnienia kształtujące/. Istota przedawnienia polega na tym, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia powołując się na upływ tego czasu. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego – art. 120 § 1 K.c. Bieg terminu przedawnienia może ulec zawieszeniu z uwagi na nastąpienie okoliczności utrudniających lub wręcz uniemożliwiających dochodzenie roszczeń przez uprawnionego. Lecz prowadzenie postępowania w tym kierunku nie należy do właściwości organów administracji a zarazem i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ Sąd skargę oddalił.