II SA/Rz 869/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Magdalena Józefczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego -skargę oddala- Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ( dalej: organ odwoławczy lub organ II instancji ) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] ( dalej: organ I instancji ) z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania A.N. ( dalej: Skarżącemu ) zasiłku okresowego z powodu niedotrzymania postanowień zawartych w kontrakcie socjalnym ustalonych w dniu 2 stycznia 2015 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: Kodeks postępowania administracyjnego ) oraz art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.; dalej: ustawa o pomocy społecznej). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że organ I instancji odmawiając Skarżącemu przyznania zasiłku okresowego, jako przyczynę wskazał rezygnację z udziału w warsztatach Centrum Integracji Społecznej. Jak ustalił organ I instancji Skarżący w dniu 2 stycznia 2015 r. podpisał umowę o udziale w tych warsztatach. W dniu 3 lutego 2015 r. złożył oświadczenie o rezygnacji, czym nie dotrzymał warunków kontraktu. Organ powołał się na art. 11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym: brak współdziałań osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto organ I instancji ustalił, że przyczynami korzystania przez Skarżącego dotychczas z pomocy społecznej było: ubóstwo i bezrobocie. Dochód rodziny Skarżącego wyniósł ogółem 1 124,84 zł, kryterium dochodowe rodziny składającej się z: J.N., G.N. i A.N. zgodnie z §1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz.U. 2012, poz. 823; dalej: rozporządzenie Rady Ministrów ) wynosi: 1 368,00 zł, dochód na osobę w rodzinie– 374,95 zł. Ponadto organ I instancji ustalił, że Skarżący dotychczas korzystał z następujących świadczeń z opieki społecznej: decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2014r, przyznano mu zasiłek w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na miesiące: październik i listopad 2014r. w kwocie 155,00 zł miesięcznie, decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2014r - zasiłek celowy na odzież w kwocie 500,00 zł, decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2014r. - zasiłek okresowy na miesiąc październik 2014r. w kwocie 369,13 zł, decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2014r. -zasiłek celowy na odzież w kwocie 300,00 zł, - decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2014r. - zasiłek okresowy na miesiąc listopad 2014r. w kwocie 251,39 zł, -decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2014r.-zasiłek celowy na zaspokojenie innych potrzeb w kwocie 395,00 zł, - decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2015r. - zasiłek okresowy na miesiąc styczeń 2015 r. w kwocie 121,58 zł, - decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2015r. -zasiłek celowy na zakup odzieży i obuwia w kwocie 100,00 zł, - decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. Nr [...] dla córki Skarżącego przyznano posiłki w szkole na rok szkolny 2014/2015. -do dnia 21 grudnia 2014r., tj. do czasu utraty mocy orzeczenia o niepełnosprawności rodzina Skarżącego korzystała z zasiłku pielęgnacyjnego na córkę. Organ I instancji ustalił również, że w okresie korzystania ze świadczeń pomocy społecznej sytuacja materialna Skarżącego uległa zmianie - nabył samochód osobowy marki Citroen C 3, o wartości 3 200,00 zł. Okoliczność ta, zdaniem organu I instancji, świadczy o dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową Skarżącego. Świadczy o tym, że posiadał on zasoby finansowe, które pozwalały na zakup samochodu, a tym samym możliwości przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, co zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej stanowiło podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W ustawowo przewidzianym do tego terminie Skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie art. 11 ust. 1 i 2, 12 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na tej podstawie wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku okresowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że przed wydaniem decyzji organ powinien był w sposób wnikliwy zebrać, a następnie rozpatrzyć materiał dowodowy. Tymczasem pozbawiono go możliwości wyjaśnienia przyczyn rezygnacji wykonywania kontraktu. Tymczasem przyczyną rezygnacji było uzyskanie informacji od pracownika MOPS, że uczestnictwo w warsztatach będzie stanowiło podstawę do ograniczenia pomocy finansowej przysługującej jego rodzinie, z powodu uzyskania dochodu. Wyjaśnił również, ze pieniądze na zakup samochodu pochodziły od brata, a jego zakup uzasadniony był potrzebami córki, która leczy się z powodu duszności i częstymi dojazdami do szpitala. Ponadto na zakup samochodu otrzymał zasiłek celowy z MOPS w [...] w wysokości 2.000 zł. Z uwagi na znaczne zużycie paliwa samochód sprzedano w dniu 5 lipca 2014 r. za kwotę 1.800 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję Burmistrza Miasta [...] w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że jedną z fundamentalnych przesłanek warunkujących korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej jest współdziałanie osoby bądź rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej z organem pomocy społecznej. Tymczasem jak wykazało przeprowadzone postępowanie, Skarżący zrezygnował z warsztatów Centrum Integracji Społecznej, co przeczyło temu. Za nieusprawiedliwione organ odwoławczy uznał wskazane przez Skarżącego przyczyny rezygnacji z warsztatów, tj. pozyskanie informacji o tym, że nie będą mu przysługiwały świadczenia społeczne, ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Jak wyjaśnił organ odwoławczy Skarżący w okresie uczestnictwa w warsztatach korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej: pomoc państwa w zakresie dożywiania za miesiąc październik i listopada 2014 w kwocie 155 zł miesięczne, zasiłek celowy w miesiącu październiku w kwocie 500 zł, zasiłek okresowy za miesiąc październik 2014 r. w kwocie 363,13 zł, zasiłek celowy za miesiąc listopad w kwocie 251,39 zł, zasiłek celowy w miesiącu grudniu w kwocie 395 zł, zasiłek okresowy za miesiąc styczeń w kwocie 121,58 zł, zasiłek celowy za miesiąc luty 100 zł, zapewnienie córce posiłków szkolnych. Ponadto organ odwoławczy uznał za naganne nastawienie Skarżącego, który rezygnuje z warsztatów celem otrzymania pomocy państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie podzieliło natomiast wniosków organu I instancji dotyczących dysproporcji pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową Skarżącego. Organ odwoławczy wskazał, że wobec braku ustaleń przez organ I instancji źródła pochodzenia środków na zakup samochodu, nieusprawiedliwione było stwierdzenie przez organ I instancji tej dysproporcji. Nie miało to jednak wpływu na teść rozstrzygnięcia ponieważ podstawą odmowy przyznania zasiłku był wspomniany wcześniej brak współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu Skarżący podobnie jak w odwołaniu zarzucił naruszenie art. 11 ust. 1 i 2 i 12 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 138 § 1 pkt 1, art. 15 oraz 107 § 1 i 3, art. 24 i art. 25 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że wydanie decyzji odmawiającej mu przyznania świadczenia podyktowane było złym nastawieniem dyrektor MOPS, co powinno stanowić powód wyłączenia od załatwienia sprawy, a organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów dotyczących braku obiektywizmu kierownika MOPS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutu braku bezstronności wskazał, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie było negatywne nastawienie Kierownika MOPS lecz negatywne przesłanki, które zostały w sprawie wykazane. Jak wynika z akt sprawy na tej podstawie Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania w dniu [...] maja 2015 r., który został rozpoznany ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], którym organ odmówił wznowienia postępowania. Postanowienie nie zostało zaskarżone do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne badają, czy kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane zgodnie z prawem. Przedmiot postępowania dotyczy zasiłku okresowego. Zgodnie z art 38 ustawy o pomocy społecznej: zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Podstawowym kryterium przyznania zasiłku okresowego jest zatem kryterium dochodowe. Ponadto zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej podstawą odmowy przyznania świadczenia może być brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...). Obowiązek współdziałania przedstawia się różnie, w zależności od formy pomocy. Jedną z tych form jest kontrakt socjalny. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej występuje m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. W niniejszej sprawie organ odmawiając przyznania zasiłku okresowego oparł się na braku współdziałania Skarżącego w aktywizacji społecznej – zerwaniu kontraktu socjalnego. Sąd stanowisko to podziela. Zgodnie z art. 2 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Opiera się na współdziałaniu osoby ubiegającej się o pomoc z pracownikiem socjalnym, które ma w założeniu doprowadzić do "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. W ramach tej pomocy wnioskodawca jest obowiązany współdziałać z organami w celu wypracowania postaw pozwalających na przezwyciężenie trudnej sytuacji, w której się znalazł. Obowiązkiem organu jest wszechstronne zebranie i analiza materiału dowodowego pod kątem istnienia tych przesłanek. Podstawą tych ustaleń jest wywiad środowiskowy. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wywiad ten ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej potrzebujących pomocy. Sposób przeprowadzenia tego wywiadu regulują przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 712). W myśl § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia, wywiad rodzinny przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy. W niniejszej sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono, że Skarżący ma na utrzymaniu żonę i małoletnią córkę. Rodzina zajmuje mieszkanie komunalne składające się z dwóch pokoi i kuchni. Wszystkie pomieszczenia są kompletne i bardzo dobrze wyposażone w sprzęt gospodarstwa domowego. Żona Skarżącego jest od wielu lat osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Córka do grudnia 2014 r. była uznana za osobę niepełnosprawną, obecnie nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Ustalono również, że łączny dochód rodziny wynosi 1.124,84 zł, dochód przypadający na jedną osobę 374.95 zł. Pomimo spełnienia kryterium dochodowego w stosunku do Skarżącego nie została spełniona druga konieczna przesłanka- współpraca z organami pomocy, która przesądziła o wyniku sprawy. Organ ustalił, że w dniu 3 lutego 2015 r. Skarżący złożył oświadczenie o rezygnacji z udziału w warsztatach Centrum Integracji Społecznej. Jak wynika z akt sprawy udział w tych warsztatach był częścią kontraktu socjalnego, na którego podpisanie Skarżący wyraził zgodę w dniu 2 stycznia 2015 r. i zobowiązał się do wzięcia w nim udziału. W oświadczeniu dotyczącym zgody na podpisanie kontraktu socjalnego zawarte zostało pouczenie o treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika obowiązek współpracy w aktywizacji. Ponadto w dniu 24 lutego 2015 r. podpisał oświadczenie, o tym że został poinformowany o zasadach korzystania ze świadczeń z opieki społecznej, w którym również zacytowano przepis. Jako podstawę rezygnacji Skarżący wskazał "utrudnianie, problemy i odbieranie zasiłków z MOPS". W odwołaniu podał, że przyczynę rezygnacji z udziału w warsztatach stanowiła informacja uzyskana od pracowników, że uczestnictwo w warsztatach będzie stanowiło podstawę do wstrzymania wypłaty świadczeń z powodu uzyskiwanych dochodów. Z tytułu uczestnictwa w warsztatach Skarżący otrzymał świadczenie integracyjne- za miesiąc styczeń 2015 r. w wysokości 831 zł brutto. Świadczenie netto wyniosło 728,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 228,72 zł. zostały sfinansowane z Funduszu Pracy. W świetle tak zebranego materiału dowodowego zarzuty naruszenia art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego jawić się muszą, jako zwykła polemika z prawidłowo dokonanymi ustaleniami organu, niepoparta żadnymi argumentami. Sąd podziela stanowisko organów, że zerwanie kontraktu jest wyrazem rezygnacji Skarżącego z współdziałania w aktywizacji mającej na celu zmianę trudnej sytuacji życiowej. Świadczenie integracyjne stanowiło dla rodziny Skarżącego źródło utrzymania pozwalające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, przy równoczesnej aktywności ze strony Skarżącego. Rezygnacja z tej formy pomocy stanowi rażące lekceważenie potrzeb aktywizacji i nie może być aprobowane przez dalsze przyznawanie wnioskowanej pomocy, zwłaszcza, że nie była ona związana z nadzwyczajnymi okolicznościami, na których powstanie Skarżący nie miał wpływu, lecz była jego celowym, świadomym działaniem. Skarżący wskazał, że rezygnuje z kontraktu z uwagi na grożącą mu utratę prawa do uzyskiwania innych świadczeń z opieki społecznej. Taka postawa wskazuje na to, że system opieki społecznej, który miał wyrobić u Skarżącego potrzebę działania zmierzającego do odwrócenia sytuacji życiowej, zawiódł. W świetle powyższych ustaleń przyznanie Skarżącemu wnioskowanej pomocy, pozostawałoby w sprzeczności z celami opieki społecznej, jej subsydiarnym i przejściowym charakterem. W ocenie Sądu zebrany przez organ materiał dowodowy uzasadniał podjętą decyzję. Organ w sposób wszechstronny i wyczerpujący zebrał dowody: przeprowadził wywiad środowiskowy, wskazał decyzje, na podstawie których Skarżący korzystał z pomocy społecznej, jak również na fakt zerwania przez niego kontraktu, co czyni postawione zarzuty naruszenia art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego bezzasadnymi. W ocenie Sądu przeprowadzona przez organ analiza i wyciągnięte na jej podstawie wnioski zostały w sposób należyty uzasadnione, czyniąc z kolei zadość art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, również niesłusznie zarzucanego. Niesłuszne są również zarzuty dotyczące braku bezstronności pracownika organu przy wydawaniu decyzji. Organ w sposób uzasadniony wykazał zaistnienie negatywnej przesłanki, która stanowiła podstawę odmowy wnioskowanej pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.