II SA/Rz 870/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dla S. Z. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia I. Odmówić zwolnienia skarżącego S. Z. od kosztów sądowych. II. Ustanowić dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt j.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę S. Z. i H. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. Nr [...]. Wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, M. M. działająca jako pełnomocnik A. M. (przedstawicielki ustawowej małoletniego S. Z.), wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W jego uzasadnieniu wskazała na brak środków na pokrycie sporządzenia skargi kasacyjnej oraz nieznajomość przepisów prawa administracyjnego. Na podstawie zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia (załączony do niego kolejny formularz PPF potraktowano jako jego uzupełnienie) ustalono, że: 1. S. Z. wraz z matką A. M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z babką M. M., zamieszkując w jej mieszkaniu o pow. 46 m² (wg udzielonych informacji stanowi ono jedyny wartościowy składnik ich majątku); w gronie osób wspólnie gospodarujących nie uwzględniono zamieszkującego z nimi M. M. (syna M. M.) prowadzącego wg oświadczenia odrębne gospodarstwo domowe oraz podpisanego na wniosku PPF lecz zamieszkującego oddzielnie współskarżącego H. Z. (dziadka S.), 2. Uzyskiwane przez nich dochody obejmują emeryturę M. M. w wysokości 1171 zł. brutto (991 zł. netto) oraz pobierane przez A. M. na syna S. alimenty (430 zł.) wraz z zasiłkiem rodzinnym (91 zł.); ona sama jest osobą bezrobotną (potwierdza to załączona kserokopia karty zgłoszeń PUP w D.), od b. męża tytułem spłaty dokonanego podziału majątku dorobkowego otrzymuje miesięcznie kwotę 299 zł. W styczniu br. M. M. otrzymała z MOPS w D. zasiłek specjalny na zakup leków (150 zł.), był to także ostatni miesiąc pobierania otrzymywanego z tej instytucji przez pół roku dodatku mieszkaniowego w kwocie 226 zł. Ośrodek ten finansuje również posiłki w szkole dla S. Z., 3. Wymienione wydatki w ujęciu miesięcznym obejmują opłatę za mieszkanie 297 zł. (minus dodatek lokalowy 226 zł. miesięcznie), wodę, energię elektrycz. i gaz (średnio 80, 100 i 100 zł./m-c) oraz koszty leczenia M. M. – ok. 220 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przyjmując względem pierwotnego wniosku wskazanie zawarte w formularzu PPF dołączonym przez M. M. do dodatkowego oświadczenia uznano, że wnioskuje ona o zwolnienie S. Z. od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego adwokata. Objęte jest to zakresem całkowitego prawa pomocy, co w przypadku osoby fizycznej uzależnione jest wykazania braku możliwości poniesienia przez nią i osoby wspólnie gospodarujące jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak z powyższego wynika, możliwości płatnicze są jedyną przesłanką decydującą o przyznaniu bądź odmowie prawa pomocy; z tego względu pozbawiona praktycznego znaczenia dla rozpoznania wniosku jest podnoszona przez M. M. "nieznajomość przepisów prawa administracyjnego". Analiza udzielonych przez nią informacji dotyczących sytuacji materialnej jej i osób wspólnie gospodarujących (córki i wnuka) nie daje podstaw do uznania, że spełniają oni powyższe kryterium, na co wstępnie – wobec braku innych niż mieszkanie składników majątkowych (zwłaszcza oszczędności) - mogłaby wskazywać wysokość wymienionych we wniosku PPF dochodów (ok. 1,5 tys. zł. netto/m-c), wydatków na utrzymanie mieszania i leczenie M. M. (ok. 800 zł./m-c) oraz systematyczne korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej. Bez wątpienia należy także uwzględnić wydatki na zakup żywności, które nie zostały jednak przez M. M. określone mimo wyraźnego wskazania zawartego w skierowanym do niej wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia. Powyższe, chociaż sugeruje doświadczanie trudności finansowych, nie potwierdza w sposób nie budzący wątpliwości spełnienia przesłanki do przyznania S. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Świadczy o tym chociażby opłacenie wpisu od skargi w wysokości 100 zł. przez M. M. jako osobę wspólnie gospodarującą z S. Z. i jego matką A. M. oraz w takiej samej wysokości opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Fakt opłacenia opłaty kancelaryjnej z rachunku M. M. wynikający z zalegającego w aktach sprawy polecenia przelewu podważa przy tym wiarygodność oświadczenia M. M., że mimo wspólnego zamieszkiwania prowadzi on jednak odrębne gospodarstwo domowe. Wspólne zamieszkiwanie osób blisko spokrewnionych stwarza uzasadnione domniemanie, że pozostają one we wspólnym gospodarstwie domowym, co na gruncie niniejszej sprawy nakazywałoby uwzględnienie również jego dochodów z działalności gospodarczej (nieujawnionych) i zmieniało wyobrażenie o możliwościach płatniczych M. i A. M. oraz pozostającego na ich utrzymaniu S. Z. Niezależnie od uznania M. M. za członka wspólnego gospodarstwa domowego z w/w osobami, sam fakt wspólnego zamieszkiwania nakłada na niego obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania, prowadząc w ten sposób do częściowego zmniejszenia ciążących na nich z tego tytułu wydatków. Nie można przy tym tracić też z pola widzenia dodatkowych okoliczności w istotny sposób rzutujących na ocenę ich sytuacji finansowej. Oprócz dochodów pochodzących z renty, alimentów i zasiłku rodzinnego (ok. 1,5 tys. zł.), z dodatkowego oświadczenia wynika fakt uzyskiwania przez A. M. comiesięcznych spłat z tytułu dokonanego podziału majątku dorobkowego (299 zł.), co w oczywisty sposób przekłada się na ich możliwości płatnicze. Istotna jest także kwestia pobierania przez M. M. dodatku mieszkaniowego. Z jej dodatkowego oświadczenia wynika, że ostatnim miesiącem jego pobierania był styczeń 2010 r. W tym samym oświadczeniu przy wykazanych opłatach za mieszkanie (297,47 zł.) znajduje się jednak adnotacja "minus dodatek lokalowy 226,15/m-cznie", co stwarza uzasadnione przypuszczenie, że jest on nadal pobierany. Wszystkie te okoliczności nie dają zatem podstawy do przyznania S. Z. prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie (prawo pomocy w zakresie całkowitym ma zastosowanie przede wszystkim do osób ubogich, całkowicie pozbawionych środków do życia). Nie oznacza to jednak, że wniosek złożony w jego imieniu przez M. M. jest całkowicie pozbawiony podstaw. Nieprzewidziany wydatek rzędu kilkuset złotych, z jakim wiąże się zamierzone wniesienie skargi kasacyjnej (opłacenie związanego z nią wpisu i ustanowienie pełnomocnika z wyboru do jej sporządzenia), z całą pewnością przekracza ich możliwości finansowe i nie mógłby być dokonany bez narażania ich na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji, w związku z opłaconym wpisem od skargi i opłatą kancelaryjną (łącznie 200 zł.) uznano, iż dodatkowe opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej (w niniejszej sprawie 100 zł.) nie przekroczy możliwości płatniczych M. i A. M. oraz S. Z., a jednocześnie adekwatne do ich sytuacji materialnej będzie ustanowienie dla S. Z. adwokata. Odpowiada to prawu pomocy w zakresie częściowym, co związane jest z brakiem możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma charakter ustawowy i skierowany jest do wszystkich stron (i osób wspólnie z nimi gospodarujących) posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody; ocena wniosku potwierdziła, że warunek ten jest w stosunku do S. Z. częściowo spełniony, co znalazło wyraz w wydanym orzeczeniu. Odmienne uznanie stanowiłoby naruszenie przepisów o przyznawaniu prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej, finansowanej ze środków publicznych, a która nie może być nadużywana. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.