II SA/Rz 872/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. B. B. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu wskazał na stan zdrowia swojego (grupa inwalidzka, niedosłuch, astma) i żony (stan po operacji) wiążący się z potrzebą zażywania lekarstw, a także na wiek (odpowiednio 75 i 72 lata), konieczność zakupu opału, opłacenia rachunków (energia elektryczną, gaz, wywóz śmieci), zakupu baterii do aparatu słuchowego oraz brak "rozumienia prawa". Jak wynika z zawartego we wniosku oświadczenia, wnioskodawca wraz z żoną zamieszkuje w domu o pow. ok. 100 m², utrzymując się z pobieranych przez siebie emerytur w wysokości odpowiednio 1673 zł. (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym) oraz 900 zł. Skarżący poinformował także o spłacie pożyczki bankowej w wysokości 1000 zł. zaciągniętej na opłatę sądową w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej ze stanem prawnym w kwocie po 100 zł. miesięcznie. W odpowiedzi na skierowane do skarżącego wezwanie o: - wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i żonę na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty za energię elektryczną, gaz, wywóz śmieci, zakup opału itp.), leczenie oraz inne cele, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu, - wskazanie posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), - informację co do korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia 2009 r. do dnia wykonania wezwania oraz dokumentów (lub ich kserokopii) potwierdzających wysokość zadłużenia w banku z tytułu zaciągniętej pożyczki oraz miesięcznych obciążeń z tytułu jej spłaty poinformował on, że opłacił wpis od skargi, wskazał że jego rachunki znajdują się w aktach SKO oraz wniósł o ustanowienie adwokata wskazując, iż "sam sobie nie poradzi". Jako załączniki zostały dołączone kserokopie umowy pożyczki na kwotę 1000 zł. zawartej w dniu 3 listopada 2009 r. wraz z harmonogramem spłaty do 20 sierpnia 2010 r. (raty w wysokości od 100,84 do 107,57 zł. miesięcznie). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przyznając wiążące znaczenie w zakresie dochodzonego prawa pomocy formularzowi PPF uznano, że B. B. oprócz kosztów sądowych ubiega się o ustanowienie radcy prawnego, mimo że w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów wskazał on, że wnosi o przyznanie adwokata. Abstrahując od tej kwestii, zwolnienie od kosztów i ustanowienie w sprawie zastępcy prawnego (radcy prawnego lub adwokata) wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie uzależnione jest od wykazania przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, ponadto jej sytuacja majątkowa jest jedynym wyznacznikiem, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania; z tej przyczyny bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie czynniki, jak wiek, stan zdrowia czy znajomość przepisów prawa. Dokonana analiza udzielonych informacji nie potwierdza zasadności wniosku tak w całości (świadczy o tym chociażby opłacenie wpisu od skargi), jak i w części (związane byłoby to z wykazaniem, że nie jest się w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny). Ocena ta wynika przede wszystkim z faktu posiadania przez skarżącego i jego żonę zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, niepozostawania na ich utrzymaniu innych osób oraz zwłaszcza z wysokości ich miesięcznych dochodów, tj. łącznie ponad 2600 zł. (zalegające w aktach administracyjnych sprawy k. 14 kserokopie przekazów pocztowych pobranych przez nich emerytur w m-cu lipcu 2009 r. świadczą o tym, że są to kwoty netto, a nie jak wykazano w formularzu PPF brutto). Kwoty tej z całą pewnością nie można uznać za niskiej w stosunku do potrzeb 2 osób i nawet przy bieżących wydatkach na utrzymanie uniemożliwiającej wygospodarowanie środków na opłacenie kosztów postępowania. Wg informacji zawartych na k. 26 i nast. akt administracyjnych, ponoszone przez skarżącego miesięczne wydatki obejmują: koszty prądu, gazu i innych opłat mieszkaniowych (podatek, wywóz nieczystości) 300-400 zł., ogrzewanie domu – ok. 500 zł., wyżywienie, ubiór i inne bieżące wydatki (podatek, telefon, środki czystości) – ok. 800 zł., koszty leczenia – ok. 600 zł., koszty wynajmowania osób do różnych prac koniecznych – ok. 100 – 150 zł.; obecnie należy także uwzględnić spłatę pożyczki – 100 zł. Suma tych kwot oscyluje co prawda w granicach miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony, niemniej wyraźnego podkreślenia wymaga, że związany z poniesieniem kosztów postępowania uszczerbek w koniecznym utrzymaniu oznacza brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych (zakup żywności, lekarstw, opłaty związane z utrzymaniem domu/mieszkania), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które osoba wnioskująca ma obowiązek ograniczyć i poczynić w nich stosowne oszczędności. W stosunku do B. B. za takie niezbędne i w podanej przez niego wysokości uznano wydatki na leczenie - 600 zł. i związane z utrzymaniem domu, w tym ogrzewanie - ok. 800 zł. (miesięczne rozliczenie zalegających w aktach administracyjnych faktur za energię elektr. i gaz daje ok. 260 zł.). Dla potrzeb prawa pomocy takiego charakteru nie mają wydatki na telefon czy spłatę pożyczki, jako zaciągniętej we własnym interesie i na własne potrzeby (na jej zaciągnięcie musiała pozwalać skarżącemu tzw. zdolność kredytowa, czyli zdolność do jej spłaty niezależnie od ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania). Także zakup odzieży – jakkolwiek potrzebny – z pewnością nie odbywa się co miesiąc. Z pozostającej więc kwoty (ok. 1200 zł. miesięcznie) nawet po odliczeniu wydatków na zakup żywności dla siebie i żony, skarżący będzie w stanie opłacić jednorazowe koszty sądowe i ustanowić pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny; wśród kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości, do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – w niniejszej sprawie obydwie w wysokości po 100 zł. Istotną okolicznością, która nie może umknąć uwadze, a która wynika z informacji udzielonych uprzednio przez skarżącego dla potrzeb rozpoznania wniosku o prawo pomocy w sprawie II SAB/Rz 12/09 (postanowienie z dnia 22 maja 2009 r. odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zastępcy prawnego – adwokata) jest fakt zajmowania połowy domu skarżącego przez jego córkę z rodziną. Nawet jeżeli prowadzi ona oddzielne gospodarstwo domowe, nie zwalnia to jej i członków jej rodziny od obowiązku partycypowania w wydatkach związanych z utrzymaniem (opłaty, zakup opału itp.), co w zasadniczy sposób rzutuje na pozytywną ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Stawia to też pod znakiem zapytania konieczność odpłatnego wynajmowania przez niego osób trzecich do wykonywania różnych prac koło domu. Niezależnie od tego, niewyjaśniona pozostała kwestia posiadania przez niego samochodu osobowego (w poprzednim wniosku wykazał on własność pojazdu Opel Astra, rok prod. 1997, zakupionego 7 sierpnia 2006 r. za kwotę 2650 zł.), skarżący mimo wezwania nie przedłożył także wyciągów z rachunku bankowego swojego i żony (nie udzielił też informacji, że takowych nie posiadają). Wszystkie w/w okoliczności prowadzą do wniosku o braku uzasadnionych podstaw do zwolnienia B. B. z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), które będzie on w stanie pokryć bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Co do zasady obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium skarżący spełnia. Zaznaczyć przy tym należy, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie ma obowiązku występowania przez fachowego pełnomocnika (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osobę uprawnioną niektórych środków zaskarżenia), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów. W przypadku zaś uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem B. B. nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.