II SA/Rz 88/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska /spr./ Sędzia NSA Marian Ekiert NSA Ryszard Bryk Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzającej je postanowienie Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...]. II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej S. S. kwotę 25 zł /słownie: dwadzieścia pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III. nakazuje ściągnąć od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Skarbu Państwa /Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie/, kwotę 75 zł /słownie: siedemdziesiąt pięć złotych/, tytułem różnicy pomiędzy wpisem należnym od skargi a wpisem uiszczonym przez skarżącą. SA/Rz 88/05 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] o odmowie wydania S. S. zaświadczenia. Jako jego podstawę prawną wskazał art. 138 § l pkt l w zw. z art. 127 § 3, art. 144, art. 218 § l i art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze. zm.). Z uzasadnienia postanowienia i akt postępowania wynika, że S. S. pismem z dnia 8 sierpnia 2004 r. wystąpiła o wydanie pisemnego zaświadczenia o potwierdzającego jej pracę przymusową oraz pobyt w obozach (łagrach) K., B. i G., zaznaczając, iż jest ono potrzebne dla ZUS. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu odmówił wydania zaświadczenia z uwagi na brak danych pozwalających na potwierdzenie faktów wskazanych przez stronę we wniosku. Pismem z dnia 30 sierpnia 2004 r. S. S. wniosła zażalenie na to postanowienie domagając się ponownego rozpatrzenia swojego wniosku i uchylenia zaskarżonego postanowienia, nazywanego przez nią decyzją, zarzucając, że zaświadczenie winno się opierać na przedłożonych przez nią dokumentach potwierdzających pracę przymusową i pobyt w obozach: tj. jej oświadczeniu oraz oświadczeniu świadka T. J. i F. F. a także decyzji z Międzynarodowej Organizacji do Spraw Migracji przyznającej jej odszkodowanie za prześladowania i represje doznane ze strony faszystowskich Niemiec w hitlerowskich obozach zagłady,. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie i opisanym na wstępie postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] sierpnia 2004r. W jego motywach podniósł, że zgodnie z art. 217 § 2 pkt 2 kpa, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. W prowadzonej przez UdSKiOR ewidencji i rejestrach oraz innych danych znajdujących się w posiadaniu Urzędu brak jest danych pozwalających na potwierdzenie żądanych przez stronę okoliczności. Skargę, nazwaną wnioskiem i odwołaniem na to postanowienie (nazywane decyzją) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła S. S., domagając się jego uchylenia W jej uzasadnieniu zarzuciła, że twierdzenie organu, iż nie posiada danych potwierdzających jej pobyt w hitlerowskim obozie zagłady G. oraz A. i B. nie polega na prawdzie. Okoliczności te potwierdzają przedstawione przez skarżącą dokumenty a w szczególności oświadczenie wnioskodawczyni złożone pod przysięgą, zeznania dwóch świadków potwierdzających te fakty, opinia wydana przez Polski Związek byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych, decyzja wydana przez Międzynarodową Organizację do Spraw Migracji zatwierdzona przez Sąd Okręgowy Stanów Zjednoczonych dla Wschodniego Okręgu N., oświadczenie córki pracodawcy C. B. oraz wiele innych dokumentów dołączonych do sprawy. Dodała też, iż organ, który wydał zaskarżone postanowienie podjął w dniu [...] października 2004r. decyzję Nr [...], którą przyznał jej uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie koncentracyjnym w okresie od stycznia do lutego 1945. Decyzja ta jest prawomocna. Dodała też, że decyzja dotyczy pobytu w obozie w G. Za pobyt w obozach w K. i W. decyzją tegoż organu z [...] maja 1996 r. przyznano jej świadczenie pieniężne. W piśmie uzupełniającym skargę z dnia 10 czerwca 2005 r. skarżąca poinformowała o uzyskaniu z organu zaświadczenia z dnia 19 maja 2005 r. o pobycie w obozie w G., które dołączyła do pisma. Wynika zeń, że organ posiada dokumenty potwierdzające ten pobyt, co przeczy zaskarżonemu postanowieniu. Jednocześnie skarżąca wniosła o uwzględnienie tego argumentu przy rozstrzyganiu sprawy i zasądzenie na jej rzecz kosztów poniesionych w sprawie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonego postanowienia, dodatkowo wskazując, że opisanymi w skardze decyzjami przyznał skarżącej uprawnienia kombatanckie z tytułu jej pobytu w obozie w G., jak również prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola ta wykonywana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 ). Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Uregulowania te obligują Sąd do każdoczesnej oceny, czy zaskarżony akt lub czynność odpowiada prawu materialnemu i procesowemu i uwzględnienia skargi, jeśli jest on dotknięty naruszeniem prawa określonym w przepisach P.p.s.a – w odniesieniu do decyzji i postanowień w art. 145 § 1 tej ustawy. Oceny tej sąd dokonuje biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania aktu zakwestionowanego skargą. Poddawszy zaskarżone postanowienie takiej właśnie kontroli, Sąd doszedł do konkluzji, że wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uzasadnia uwzględnienie skargi. Jej przedmiotem jest postanowienie odmawiające wydania skarżącej zaświadczenia potwierdzającego fakt pobytu w obozach K., B. i G. - z uwagi na brak danych pozwalających na potwierdzenie faktów wskazanych we wniosku o jego wydanie. Instytucja zaświadczenia przewidziana jest przepisami działu VII kodeksu postępowania administracyjnego "Wydawanie zaświadczeń". Zgodnie z przepisem art. 217 § 1 kpa, zmieszczonym w tymże dziale organ administracji wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o nie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli: urzędowego poświadczenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa (art. 217 § 2 pkt 1), jak również, gdy osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym poświadczeniu faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 pkt 2). W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 § 1 kpa). Przepis art. 218 § 2 kpa stwarza zatem organowi możliwość przeprowadzenia - przed wydaniem zaświadczenia - postępowania wyjaśniającego w koniecznym zakresie. Podług poglądów doktryny, zaświadczeniami są tylko takie czynności, które polegają na urzędowym potwierdzeniu obiektywnie istniejącego (aktualnie lub w przeszłości) stanu faktycznego lub prawnego i dokonywane są przez organ administracji publicznej (w znaczeniu ustrojowym lub funkcjonalnym ) na żądanie zainteresowanej osoby, której interes jest oparty na prawie. Charakter tych czynności (faktyczne, czy materialno-techniczne) jest sporny (patrz; Krzysztof Chorąży, Zbigniew Kmieciak - Wydawanie zaświadczeń – Kwestie nie rozstrzygnięte w literaturze, publ. Samorząd Terytorialny Nr 6/2000). Zaświadczenie, niezależnie od jego zakwalifikowania musi spełniać określone warunki, bowiem, po pierwsze musi być przewidziane w przepisach prawnych. Chodzi tu o przepisy kompetencyjne, jak i przepisy proceduralne lub materialne stosowane z reguły przez inny organ i w innej sprawie, którą załatwia osoba ubiegająca się o zaświadczenie ze względu na swój interes w określonym rozstrzygnięciu tejże (innej) sprawy. Po drugie, zaświadczenie jest wydawane wyłącznie na żądanie osoby ubiegającej się o nie. Chodzi tu głównie o osobę fizyczną, będącą stroną jakiegoś postępowania, np. skarżącym, czy wnioskodawcą. Osoba ta, w przypadku, gdy obowiązek przedłożenia zaświadczenia nie wynika z przepisów prawa winna wykazać interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia, a więc wskazać cel, dla którego ubiega się zaświadczenie. Cel ów podlega ocenie organu, który miałby wydać zaświadczenie, w aspekcie wypełniania przesłanki interesu prawnego. O jej wypełnieniu mówić można podówczas, gdy zaspokojenie opartego na prawie interesu tej osoby zależy od wydania decyzji względnie podjęcia czynności przez inny organ, który warunkuje swoje działanie przedłożeniem lub okazaniem zaświadczenia. Zaświadczenie musi mieć przy tym na celu potwierdzenie określonego faktu lub stanu prawnego. Jego potwierdzenie stanowi osnowę zaświadczenia a zarazem cechę, która różni go od decyzji regulowanych kodeksem. Te ostatnie, co do zasady są rozstrzygnięciem jakiejś sprawy i sprowadzają się, o ile mają charakter merytoryczny, do przyznania uprawnienia lub nałożenia obowiązku. I wreszcie, zaświadczenie musi być wydane przez organ administracji publicznej (patrz Jacek Lang – zaświadczenia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego - Organizacja, Metody i Technika z 1988 r. Nr 2). Jak już Sąd wcześniej zaznaczył, ustawodawca wyróżnia dwie sytuacje uzasadniające wydanie zaświadczenia: pierwsza, gdy urzędowego poświadczenia faktów lub prawa wymaga przepis prawa i druga, gdy osoba ubiegająca się o zaświadczenie czyni to ze względu na swój interes prawny. W drugim z tych przypadków obowiązek wydania zaświadczenia powstaje tylko wówczas, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów, bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Oznacza to, że jeżeli do ustalenia jego treści konieczne są inne dane, których organ nie posiada i nie może ustalić w drodze postępowania wyjaśniającego, mającego uproszczony charakter winien odmówić wydania zaświadczenia. W postępowaniu o wydanie zaświadczenia - wobec faktu, że jest ono przewidziane przepisami kpa - mają zastosowanie zarówno zasady ogólne przewidziane w tym kodeksie jak i przepisy ich realizację gwarantujące. Organ do którego wpłynął wniosek o wydanie zaświadczenia winien zatem ustalić, czy ma obowiązek wynikający z przepisów prawa wydania żądanego zaświadczenia a jeśli nie wyjaśnić, czy wnioskodawca posiada interes prawny w jego uzyskaniu. W dalszej kolejności winien przy zachowaniu wymogów wynikających z art. 7 kpa (zasada dążenia do prawdy obiektywnej i uwzględniania przy załatwieniu sprawy słusznego interesu strony) podjąć wszelkie kroki dla ustalenia, czy fakty potwierdzenia których domaga się wnioskodawca wynikają z prowadzonych przezeń rejestrów i ewidencji, bądź czy są możliwe do ustalenia w oparciu o inne posiadane dane. Pojęcie "dane" jest na tyle szerokie, że brak podstaw do wyłączenia zeń akt postępowań administracyjnych i wydanych w nich rozstrzygnięć. Obowiązkom tym nie zadośćuczynił organ. Przede wszystkim nie ustalił, czy i jaki skarżąca ma interes prawny w uzyskaniu wnioskowanego zaświadczenia, co oznacza iż nie zweryfikował w żaden sposób jej twierdzenia, że zaświadczenia wymaga od niej ZUS. Przyjmując to twierdzenie za prawdziwe, organ jednocześnie odmówił wydania zaświadczenia, choć w przedłożonych Sądowi aktach znajduje się jego decyzja z dnia [...] maja 1996r. przyznająca skarżącej świadczenie z tytułu represji polegającej na wykonywania pracy przymusowej na terenie III Rzeszy, a z odpowiedzi na skargę wynika, że przed ostatecznym załatwieniem wniosku ten sam organ wydał decyzję z dnia [...] października 2004r. przyznając jej uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w bozie koncentracyjnym w G. Decyzje te zostały wydane w oparciu o oświadczenie skarżącej i przedłożone przez nią zeznania świadków a także dokumenty dowodzące jej starań o uzyskanie innych dowodów i poświadczające uzyskanie z tytułu tych represji świadczeń od innych podmiotów. Skoro organ posiadał dowody pozwalające na wydanie korzystnych dla skarżącej decyzji opartych na ustaleniu jej pobytu w obozie w G. i obozach przejściowych w K. i W. brak było podstaw - o ile uznał, że wykazała ona interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia - do odmowy potwierdzenia faktów przyjętych za dowiedzione tymi decyzjami. Trafności tego stanowiska dowodzi wydanie przez organ zaświadczenia żądanej treści w dniu 19 maja 2005r. a więc już po wniesieniu skargi. Wobec jednak nie cofnięcia skargi i złożenia wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego, przy uwzględnieniu podnoszonej już okoliczności, iż ocena legalności zaskarżonego rozstrzygnięcie dokonywana jest podług stanu faktycznego i prawnego z daty jego wydania, Sąd nie mógł uznać postępowania sądowego za bezprzedmiotowe a wydania wyroku za zbędne, zwłaszcza gdy zważy się fakt , iż organ nie skorzystał z przewidzianej w art. 54 ust. 3 P.p.s.a możliwości uwzględnienia skargi przed jej rozpoznaniem przez Sąd. W postępowaniu ponownym należy zwrócić się do skarżącej , czy podtrzymuje ona swój wniosek a jeśli tak załatwić go zgodnie z przytoczonymi przez Sąd przepisami i przy uwzględnieniu poglądów prawnych warzonych w wyroku oraz aktualnego stanu faktycznego i prawnego sprawy. Wobec opisanego wyżej naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa w zw. z art. 271 § 2 pkt 2 i 218 kpa, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] sierpnia 2004r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej od organu uiszczoną przez nią część wpisu od skargi w kwocie 25 złotych - w oparciu o przepis art. 200 P.p.s.a. Wobec zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia pozostałej części należnego wpisu, Sąd na podstawie przepisu art.223 § 2 tej ustawy nakazał ściągnięcie od organu kwoty 75 złotych na rzecz Skarbu Państwa - Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - tytułem różnicy między wpisem należnym od skargi a wpisem uiszczonym przez skarżącą.