II SA/Rz 88/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ewidencji gruntów postanawia I. Odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, II. Ustanowić dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 22 października 2009 r. sygn. akt j.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Z. W., A. W. i A. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...]. Składając wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, Z. W. powołując się na brak środków zwrócił się o ustanowienie adwokata z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej; w złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zawnioskował dodatkowo o zwolnienie od kosztów sądowych (w tym m.in. opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie uzasadnienia). Wg zawartych we wniosku informacji, skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną, utrzymując się z jej emerytury w wysokości 1000 zł. i dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości 200 zł. miesięcznie. Posiadany przez nich majątek oprócz domu o pow. 90 m² obejmuje gospodarstwo rolne o pow. 6 ha, samochód osobowy, tj. Fiat 126p z 1990 r. ma symboliczną wartość (200 zł.). Skarżący ma wszczepiony rozrusznik serca i nie może pracować. W złożonym dodatkowo oświadczeniu wyjaśnił ponadto, iż: - środki na opłacenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. pochodziły z oszczędności, których więcej nie posiada, - z uwagi na stan zdrowia (stan po ciężkim zawale serca, cukrzyca) nie prowadzi obecnie żadnej produkcji rolnej, z gospodarstwa pozyskuje szczególnie żywność na własne utrzymanie, nie posiada wartościowych maszyn rolniczych, dopłaty do gospodarstwa z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za 2009 r. w kwocie 2,5 tys. zł. wykorzystał w całości na jego utrzymanie, wskazany dochód (200 zł./m-c) pochodzi z okresowo sprzedawanych jajek, drobiu, fasoli i grochu, - średnie miesięczne wydatki jego i żony to zakup żywności – ok. 200 zł., utrzymanie domu (opłaty za energię elektryczną, gaz, zakup opału, podatki, ubezpieczenie itp.) – 400 zł., leczenie – 400 zł., inne wydatki – 200 zł., - współskarżący A. W. i A. W. mimo podanych w skardze identycznych adresów zamieszkują ze swoimi rodzinami odrębnie. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wiąże się z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej uwarunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonana w tym kontekście analiza powyższych informacji nie daje podstaw do uznania, że skarżący to kryterium spełnia, czego dowodem jest chociażby opłacenie przez niego wpisu od skargi w kwocie 200 zł. W tym zakresie duże znaczenie należy także przypisać faktowi uzyskiwania przez niego i żonę stałych, chociaż stosunkowo niewysokich dochodów (łącznie ok. 1200 zł. miesięcznie) oraz posiadania gospodarstwa rolnego, które nawet przy ograniczonym sposobie wykorzystania stanowi dla nich główne źródło pozyskania produktów żywnościowych (wynika to zarówno z treści złożonego przez skarżącego oświadczenia, jak i pośrednio z niewielkiej wysokości wydatków - ok. 200 zł. przeznaczanych przez nich w skali miesiąca na zakup żywności. Dokonując oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy należy zwrócić przy tym uwagę na okoliczność, że jego pozytywne rozpatrzenie - szczególnie w zakresie całkowitym, a więc dochodzonym przez Z. W. - wiąże się poprzez ustawowy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie z wykazaniem zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych i koniecznych potrzeb życiowych (wyżywienia, niezbędnych opłat, kosztów leczenia). Udzielone informacje, chociaż istotnie wskazują na trudności finansowe, nie potwierdzają całkowicie w przypadku skarżącego tej zależności. Świadczy o tym m.in. to, że oprócz powyższych, wśród ponoszonych przez siebie wydatków finansowych wymienił on pozycję "inne wydatki – 200 zł.", nie konkretyzując o jakie chodzi. Uprawnienia do przyznania prawa pomocy nie można wywodzić z bliżej nieokreślonych wydatków, tak samo jak nie można uzasadniać wniosku o jego przyznanie wszystkimi normalnie ponoszonymi wydatkami, które celem poczynienia wymaganych oszczędności powinny być zaprzestane lub ograniczone do niezbędnego minimum (dot. to np. wydatków na remonty czy inne inwestycje w dom i gospodarstwo). Okoliczności te nie dają zatem samoistnych podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego od kosztów postępowania, a więc przyznania mu prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie (prawo pomocy w zakresie całkowitym ma zastosowanie zwłaszcza do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia); warunków tych Z. W. nie spełnia. Z tej przyczyny jego wniosek może być oceniany tylko pod względem zasadności przyznania mu częściowego prawa pomocy, co uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując przez pryzmat tej przesłanki sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego uznano, iż spełnia on ten warunek, gdyż opłacenie przez niego kosztów sądowych które mogą wyniknąć w sprawie w przyszłości oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru z całą pewnością przekracza jego możliwości finansowe i nie mogłoby się odbyć bez narażania jego i żony na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja ta prowadzi do konieczności ustalenia właściwych proporcji między kosztami z których skarżącego należy zwolnić, a tymi, które będzie w stanie ponieść. W związku z opłaconym wpisem od skargi i sygnalizowanym zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej stwierdzono, iż najbardziej adekwatnym do jego możliwości płatniczych będzie przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (przy wnoszeniu skargi kasacyjnej obowiązuje tzw. przymus adwokacki). Koszty sądowe, które wnioskodawca będzie musiał uiścić, nie przekroczą opłaconego już przez niego wpisu od skargi i nie wpłyną decydująco na poziom zabezpieczenia koniecznego utrzymania jego i żony (opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku – 100 zł. i w takiej samej wysokości wpis od skargi kasacyjnej). Niezależnie od możliwości ich wygospodarowania z bieżących dochodów, na ich opłacenie będzie on mógł przeznaczyć środki zaoszczędzone na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Może także skorzystać z pomocy finansowej współskarżących (dzieci) – A. i A. W., którzy mimo solidarnego obowiązku i skierowanego także do nich wezwania nie partycypowali w opłaceniu wpisu od skargi. Odmienne uznanie stanowiłoby naruszenie przepisów o przyznawaniu prawa pomocy, jako instytucji wyjątkowej, finansowanej ze środków publicznych. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.