II SA/Rz 88/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wnioskiem z dnia 22 stycznia 2015 r. (data wpływu do Sądu) D. R. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. II SA/Rz 88/15 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Na powyższe postanowienie w ustawowym terminie D. R. złożyła sprzeciw. W jego treści zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, mający wpływ na jego treść a sprowadzający się do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie pozostaje w ciężkiej sytuacji materialno-bytowej i ma możliwość ustanowienia pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania własnego. D. R. podkreśliła, że na wezwanie przedstawiła szczegółowe oświadczenia i dokumenty obrazujące jej sytuację materialną i bytową. Po odliczeniu wszystkich wydatków, pozostaje jej kwota 880 zł, którą przeznacza na wyżywienie, środki higieny i odzież. Kwota ta nie pozwala na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawczyni podała, że błędnie zinterpretowane zostały rozbieżności dotyczące kosztów utrzymania samochodu. Koszty te zostały bowiem uśrednione. Ponadto nie zgodziła się ze stanowiskiem jakoby wydatki przeznaczane na opłaty za media, w tym telewizję kablową, telefon, eksploatację samochodu nie mogą zostać zaliczone do tzw. "wydatków podstawowych". D. R. zawnioskowała o zmianę postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a."). Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja wnioskodawcy stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Na wstępie zaznaczenia wymaga fakt, że zgłoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy żądanie dotyczyło zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Sąd zauważa, że stosownie do brzmienia art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji z uwagi na przedmiot sprawy D. R. korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zatem do rozpoznania pozostał wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Są uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Z uzasadnienia wniosku PPF oraz dodatkowego oświadczenia złożonego przez D. R. wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z 22-letnim synem. Ich źródłem utrzymania jest otrzymywane wynagrodzenie za pracę w wysokości odpowiednio 4400 i 1600 zł brutto (w przypadku wnioskodawczyni to kwota 3140 zł netto). Z dochodów własnych skarżąca spłaca pożyczkę zaciągniętą w [...], na okres 2 lat w sierpniu 2014 r. - przeznaczoną na "bieżące potrzeby", m.in. zakup opału i badania diagnostyczne (rata w wysokości 420 zł). Wnioskodawczyni ponosi wydatki związane z leczeniem – ok 120 zł/mc i rehabilitacją – ok. 100 zł. Na utrzymanie domu przeznacza kwotę ok. 1000 zł (w tym: energia – 162 zł, opał – ok. 433 zł, woda – 99 zł, internet i tv – ok. 100 zł, gaz – 175 zł, opłata za wywóz śmieci – 57 zł). Na dojazd do pracy przeznacza kwotę ok. 200 zł. Ponadto ponosi wydatki na: utrzymanie samochodu – 270 zł, czesne za studia syna - 392 zł. Po odliczeniu tych wydatków do dyspozycji pozostaje jej kwota ok. 880 zł. Kwotę tą przeznacza na wyżywienie, zakup odzieży i środków higieny. Jak podała wnioskodawczyni "w tej sytuacji ustanowienie adwokata wiązałoby się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i syna". Na posiadany przez skarżącą majątek składają się objęte małżeńską wspólnością majątkową: dom o pow. 160 m² (działka o pow. 14 arów), odłogowana nieruchomość rolna o pow. 1,2 ha oraz samochód m-ki Mazda (rok prod. 2006). W kosztach utrzymania domu nie partycypuje ani przebywający poza granicami kraju mąż ani zamieszkujący wspólnie syn, który czuje się "zwolniony od tego obowiązku, gdyż wcześniej takich wydatków nie ponosiło jego rodzeństwo", nadto "oczekuje on wsparcia w kosztach utrzymania, w szczególności w finansowaniu studiów". Jest on ponadto właścicielem samochodu marki Peugeot z 1997 r., którego średnie miesięczne utrzymanie wynosi ok. 600 zł. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykazała w wymaganym stopniu okoliczności skutkujących przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie wolne jest od wszelkich kosztów sądowych (opłat i wydatków). Dlatego, uczestniczenie w tym postępowaniu nie wiązało się dla strony z żadnymi obciążeniami finansowymi. Jedyny dla skarżącej niezbędny dla kontynuowania sprawy ciężar finansowy, spowodowany jest ustawowym przymusem ustanowienia fachowego pełnomocnika w celu ewentualnego sporządzenia skargi kasacyjnej, w razie oddalenia skargi. Analiza sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni i pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie pełnoletniego syna nie wykazała, że wyżej wymienioną można zaliczyć do kategorii osób ubogich. Wskazane składniki majątkowe i rzeczowe, w tym posiadanie stałych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę (wnioskodawczyni i jej syna) wykluczają wnioskującą z kategorii osób ubogich, wymagających wsparcia innych instytucji publicznych. Strona nie wskazała aby z uzyskiwanych dochodów zmuszona była pokrywać wydatki o charakterze ponadstandardowym. Zdaniem Sądu rodzina wnioskodawczyni żyje na poziomie nie odbiegającym od standardowych warunków przeciętnego gospodarstwa domowego. Nie ulega wątpliwości, że dochód osiągany przez rodzinę wnioskodawczyni przewyższa minimalne wynagrodzenie przyjęte jako obowiązujące w 2015 r. Należy zauważyć, że kwota minimalnego wynagrodzenia jest ustalana przy uwzględnieniu wydatków niezbędnych dla utrzymania osoby fizycznej w postaci kosztów zakupu żywności, odzieży, potrzeb kulturalnych i oświatowych. Obciążanie strony kosztami, których wysokość nie przewyższa jednomiesięcznych jej dochodów zbliżonych do przeciętnych zarobków pracowników zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej nie oznacza, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku na utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14.10.1983 r., I Cz 151/83, OSNC 1984, nr 5, poz. 82). Z tej przyczyny, ustanowienie fachowego pełnomocnika przy wysokości wynagrodzenia wykazywanego przez strony nie spowoduje trudności w zachowaniu minimum egzystencji przez rodzinę D. R. Podkreślić należy także, że ustanowienie adwokata z urzędu wiąże się z finansowaniem jego wynagrodzenia ze środków publicznych co skutkuje pozbawieniem budżetu państwa środków potrzebnych do finansowania jego zadań. Dlatego też zobowiązania natury prywatnoprawnej, na które powołuje się D. R. (tj. koszty związane ze spłatą zaciągniętego kredytu, wydatki na internet, telefon, koszty dokształcania, opłaty związane z utrzymaniem dwóch samochodów) nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany skoro nie wpływają na zachowanie chronionego przez ustawę poziomu utrzymania koniecznego. W ocenie Sądu, D. R. jest w stanie ponieść wydatek, związany z ustanowieniem adwokata a jednocześnie nie pozbawi jej to środków do życia i nie zakłóci realizacji podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni nie jest osobą nieporadną, w terminach składa przysługujące jej środki zaskarżenia, stosuje się do wezwań sądu. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że przepisy nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia (m. in. skargi kasacyjnej). Nadto sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z tych powodów, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.