II SA/Rz 881/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki tymczasowego obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. P. S. we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi. W złożonym przez niego następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na niemożność uiszczenia opłaty od skargi bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego swojego i rodziny. Na jego utrzymaniu pozostaje żona i córka. Córka z uwagi na zły stan zdrowia wymaga stałego leczenia, co wiąże się z wyższymi kosztami jej utrzymania. Z zawartego we wniosku oraz złożonego przez skarżącego w wyniku jego wezwania dodatkowego oświadczenia wynika, iż: - żona i 10-letnia córka są jedynymi osobami, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, - posiadany przez nich majątek obejmuje współwłasność w ¼ domu w zabudowie szeregowej (nabyte w drodze spadkobrania przez żonę skarżącego), nieruchomość rolną o pow. 1,8 ha (nieużytki, brak dopłat do gruntów)), działkę rekreacyjną o pow. 0,05 ha oraz samochód osobowy Jeep Chrysler (rok prod. 1995), - jedyne źródło ich dochodów stanowi prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, z której dochód został wykazany na kwotę ok. 4000 zł. brutto, - średnie miesięczne wydatki obejmują zakup żywności – 1200 zł., opłaty za energię elektr., gaz, wodę i wywóz śmieci – 700 zł., zakup leków dla córki (alergie) – 40 zł., ubezpieczenie żony skarżącego w KRUS – 90 zł., wydatki związane z edukacją córki – 240 zł. Wśród dołączonych załączników znalazły się: - zaświadczenie lekarskie dot. córki skarżącego z rozpoznaniem "dziecko przewlekle chore, wymaga stałego podawania leków", - kserokopia formularza wpłaty składki na ubezpieczenie rolnicze za I kwartał 2009 r. w kwocie 269 zł., - kserokopia zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2007 r. z wykazanym dochodem wnioskodawcy na kwotę 14 467 zł. (przychód 122 619 zł., koszty uzyskania przychodu – 108 152 zł.); żona skarżącego nie uzyskiwała żadnych dochodów, - wyciągi z dwóch rachunków bankowych, z których na dzień 23 lutego 2009 r. jeden wykazywał saldo 8 zł., zaś drugi 18 946 zł. (za okres od 1 grudnia 2008 r. suma uznań na tym rachunku wyniosła 50 035 zł., zaś obciążeń 38 800 zł.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Mimo iż w pierwotnie złożonym piśmie skarżący wnioskował wyłącznie o zwolnienie od związanej ze skargą opłaty (wpisu), za wiążący w tym zakresie uznano złożony przez niego obowiązujący w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularz PPF, w którym zawnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych (domyślnie w całości). Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się możliwości płatnicze i którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Dokonana na podstawie udzielonych informacji oraz przedstawionych załączników ocena sytuacji finansowej skarżącego nie wykazuje związanego z opłaceniem kosztów sądowych zagrożenia dla koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Sam skarżący zresztą – mimo ogólnego odwołania się do braku możliwości uiszczenia opłaty (wpisu) od skargi bez powodowania tego uszczerbku nie wykazał, jakich uzasadnionych potrzeb życiowych swoich i/lub rodziny nie mógłby przez to zaspokoić. Warunku tego nie spełnia samo tylko wskazanie, iż jest jedynym żywicielem rodziny, czy powoływanie się na koszty leczenia córki (kwota 40 zł. miesięcznie nie stanowi znaczącego obciążenia). Takiego wniosku nie można też wysnuć z wzajemnego porównania uzyskiwanych przez niego w skali miesiąca dochodów ok. 4 tys. zł. brutto (daje to ok. 2,7 tys. zł. netto) oraz sumy wydatków wyszczególnionych w dodatkowym oświadczeniu (2270 zł.). Różnica między dochodami a wydatkami wykazuje dodatnie saldo 430 zł. miesięcznie, a więc kwotę która jest porównywalna z wysokością związanego ze skargą wpisu - w niniejszej sprawie wynosi on 500 zł.; do najbardziej prawdopodobnych pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł.). Nie są to kwoty wygórowane w stosunku do możliwości płatniczych skarżącego i których opłacenie wpłynęłoby znacząco na jego kondycję finansową (koszty sądowe mają charakter jednorazowy i jako związane z konkretnym etapem postępowania są rozłożone w czasie). Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jest nierozłącznie związany z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leczenie, opłaty związane z utrzymaniem domu - mieszkania) i to wyłącznie w ich niezbędnym, ograniczonym do minimum zakresie; takie zagrożenie w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzi, a jego sytuacja materialno – bytowa niewątpliwie pozwala mu na poniesienie całości kosztów sądowych. Zaspokojenia wszystkich dotychczasowych wydatków skarżący nie można przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Jak to już wyżej wykazano na podstawie zestawienia dochodów i wydatków, praktycznie jest to możliwe nawet bez konieczności czynienia przez skarżącego oszczędności, gdyż na ich opłacenie pozwalają mu środki zgromadzone na rachunku bankowym (na dzień 23 lutego 2009 r. prawie 19 tys. zł.). Analiza przepływu środków na tym rachunku potwierdza bieżące regulowanie przez skarżącego wszelkich zobowiązań oraz płatności, zarówno związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą jak i zaspokajaniem osobistych potrzeb swoich i rodziny (i to nie tylko takich, które służą wyłącznie zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych). W okresie od 1 grudnia 2008 r. saldo rachunku nigdy nie wykazywało wartości ujemnej, oscylując najczęściej w granicach kilku - kilkunastu tys. zł. Różnica między wpływami a wydatkami w tym czasie wyniosła prawie 12 tys. zł., co także obrazuje dobrą rentowność działalności. Niezależnie od tego skarżącego jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą obciąża szczególny rygor co do zabezpieczenia środków finansowych potrzebnych na prowadzenie postępowań sądowych, który odnosi się zwłaszcza do przypadków, gdy przedmiot sprawy pozostaje w ścisłym związku z prowadzoną działalnością. Ponieważ z istotą działalnością gospodarczej nierozłącznie związane jest ryzyko jej prowadzenia i ponoszenia związanych z tym konsekwencji, powinien on przewidywać skutki swoich działań i ich ewentualnych następstw finansowych. Odmienne uznanie stanowiłoby pośrednie przerzucenie tego ryzyka na Skarb Państwa poprzez pozbawianie go należnych mu dochodów (opłat sądowych); koszty sądowe tak jak np. podatki stanowią należność publicznoprawną i brak jest uzasadnionych podstaw, aby pierwszeństwo przed nimi przyznawać wszystkim innym wydatkom skarżącego, w tym przede wszystkim zabezpieczających jego dotychczasowy i nie należący do najniższych standard życia. Osoba prowadząca działalność gospodarczą może ponadto wydatki na prowadzenie postępowań sądowych pozostających w związku z tą działalnością zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, a przez to zminimalizować ciężar ich zapłaty. Podsumowując należy uznać, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części). W tym zakresie decydujące znaczenie ma rzeczywista możliwość ich opłacenia, na przeszkodzie do czego nie pozostają podnoszone przez niego okoliczności. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.