II SA/Rz 887/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno – technicznej zameldowania na pobyt stały postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania prawa pomocy. J. W. złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF mającym zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym do osób fizycznych zwrócił się o zwolnienie w sprawie z jego skargi od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia tego wniosku i zawartego w nim oświadczenia – oprócz argumentacji przemawiającej w jego ocenie za zasadnością skargi – wynika, iż skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w domu stanowiącym własność jego żony (ona sama zajmuje mieszkanie, z którego swoje wymeldowanie kwestionuje skarżący). Jako posiadany majątek J. W. wykazał jedynie otrzymaną tytułem spadku po bracie działkę o pow. 6,5 a stanowiącą sad, z posadowionym starym walącym się domem. Na uzyskiwane przez niego dochody składa się emerytura w wysokości 2200 zł. oraz wynagrodzenie z tytułu prac zleconych – 350 zł. Ponoszone wydatki obejmują alimenty dla żony – 800 zł., opłaty za energię elektryczną, gaz i telefon – ok. 250 zł., zakup leków – 300 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy - uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter całkowitego prawa pomocy, ograniczony do szczególnych przypadków. Prawo to może mieć zastosowanie w szczególności wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub pozbawione całkowicie środków do życia – takie stanowisko prezentuje B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. W kontekście powyższego dyskwalifikuje to wnioskującego od skutecznego ubiegania się w sprawie z jego skargi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, dając możliwość rozpatrzenia jego wniosku wyłącznie pod względem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego), czego przesłanką zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje też stałe miesięczne dochody w wysokości ok. 2550 zł. Przy wymienionych przez niego miesięcznych wydatkach (alimenty, opłaty, koszty leczenia) wynoszących ok. 1350 zł., pozostaje mu do dyspozycji kwota ok. 1200 zł. Przy wynikającym z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" uprawniającym do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej wynoszącym 477 zł. miesięcznie, kwotę tę co do zasady należy uznać za dostatecznie wysoką do pokrycia pozostałych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem (w szczególności zakupem żywności) oraz związanych ze skargą kosztów postępowania; oprócz związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru oraz opłaceniem wpisu od skargi (w niniejszej sprawie 100 zł.), do najbardziej prawdopodobnych kosztów mogących wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (także w wysokości po 100 zł.). Koszty te mają charakter jednorazowy i są rozłożone w czasie, a przez to mniej dolegliwe dla osoby zobowiązanej. Mając jednak na uwadze sygnalizowane przez J. W. w skardze niedogodności związane z ogrzewaniem zajmowanego budynku ("zdewastowane c.o." i konieczność używania piecyka) oraz zbliżający się okres zimowy wiążący się z potrzebą chociażby częściowego zabezpieczenia opału, dokonana ocena jego możliwości płatniczych pozwoliła uznać, iż kwalifikuje się on do udzielenia częściowego wsparcia w zakresie związanych ze skargą kosztów sądowych. Jego wysokość oceniono na połowę tych kosztów, co np. z tytułu wpisu od skargi oznaczać będzie obowiązek uiszczenia kwoty 50 zł. (analogicznie w stosunku do pozostałych opłat). Ich poniesienie w takiej wysokości nie narazi skarżącego na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, a tylko taki brany jest pod uwagę przy decydowaniu o zakresie częściowego prawa pomocy (nie chodzi tu o uszczerbek jakikolwiek, lecz oznaczający niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania). Dotyczy to również ustanowienia pełnomocnika z wyboru, gdyż jeżeli jego udział w sprawie skarżący uważa za niezbędny, powinien sam wygospodarować na to środki; przepisy P.p.s.a. nie ustanawiają przy tym wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia – w tym skargi kasacyjnej, co skutkuje obniżeniem ponoszonych przez strony kosztów). Dochody będące w dyspozycji wnioskodawcy nie są na tyle niskie, by przy jednorazowym charakterze kosztów postępowania uniemożliwiały częściową w nich partycypację. Jego stan zdrowia zapewne też nie jest na tyle zły, skoro umożliwia mu dodatkowe zarobkowanie, a przez to możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którą w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.