II SA/Rz 888/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości postanawia I. Odmówić zmiany pkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 888/07 oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych ponad 1/2 pełnej ich wysokości, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. II SA/Rz 888/07 U z a s a d n i e n i e Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Rz 888/07 – po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego S. K. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych – zwolniono go od tych kosztów w połowie pełnej ich wysokości, oddalając jednocześnie wniosek w pozostałym zakresie. W jego uzasadnieniu wskazano, iż o ile obowiązek pokrycia pełnej wysokości kosztów postępowania sądowego przekracza możliwości wnioskodawcy, to jego sytuacja majątkowa (dochody w łącznej wysokości 4600 zł./m-c, zaspokojone potrzeby mieszkaniowe) nie jest też na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia wobec niego obowiązku poniesienia tych kosztów w pełnym zakresie. Wyrokiem z dnia 20 marca 2008 r. wniesiona przez S. K. skarga na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] została oddalona. Wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, powołując się w jego uzasadnieniu na wysokość pobieranej przez siebie renty (785 zł.) oraz wskazując, że nie stać go na pełnomocnika z wyboru (jego obecności wymaga przedmiot i zawiłość sprawy). Wg oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku PPF, dodatkowego oświadczenia złożonego w wyniku skierowanego do niego wezwania, a także przedłożonych przez niego dokumentów źródłowych i ich kserokopii (faktur, zaświadczeń): - skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i 5 wnuków, dla których są rodziną zastępczą, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 100 m², 1 ha nieruchomości rolnej (wykorzystywanej na uprawę warzyw i jarzyn na własne potrzeby) oraz budynek mieszkalny w stanie surowym (inwestycja rozpoczęta przez skarżącego w latach 70 XX w. i nieukończona do chwili obecnej z uwagi na brak środków), - uzyskiwane dochody obejmują świadczenia emerytalne skarżącego i jego żony (odpowiednio 785 i 946 zł.; kwota emerytury żony skarżącego została ustalona na podstawie wyciągu z jej rachunku bankowego), wynagrodzenie za pracę wnuka K. i W. (odpowiednio 800 i 700 zł./m-c), pomoc pieniężną na kontynuowanie przez nich nauki (do 31 sierpnia 2008 r.) w kwocie 494,10 zł./osobę (razem 988,20 zł.), pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania wnuków J., B. i A. w wysokości 658,80 zł. miesięcznie na każde dziecko (razem 1976,40 zł.), - ponoszone wydatki obejmują: zakup żywności i środków czystości – 1900 zł./m-c, opłaty za energię elektrycz. (wg załączonych faktur łączna należność w kwocie 1575 zł. obejmuje okres 20.12.2007 – 18.04.2008 r., tj. 4 m-ce, a nie 2 jak wskazano w pisemnym oświadczeniu), telefon (ok. 200 zł./m-c), wodę i kanalizację (135 zł./ m-c), zakup leków (200 zł./m-c), zakup opału do kuchni (500 zł.), comiesięczna wpłata w łącznej wysokości 300 zł. na konta wnuków wynikająca z nałożonego sądownie obowiązku, - wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego wykazuje debet w wysokości 3949 zł. (stan na dzień 10.06.2008 r.), - w stosunku do 3 nieletnich dzieci do ich utrzymania przyczyniają się rodzice (zakup odzieży, podręczników i pomocy szkolnych, sprzętu komputerowego, kieszonkowe – dziennie 3 x 5 zł., sfinansowanie remontu kuchni). Rozpatrując złożony wniosek na podstawie powyższych informacji stwierdzono, co następuje: Wymienione postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 stycznia 2008 r. na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Ponieważ postanowienie to należy do kategorii orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, rozpoznanie obecnie złożonego wniosku następuje w trybie art. 165 tej ustawy, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (do zastosowania tego przepisu uprawnia regulacja art. 258 § 3 P.p.s.a. nakazująca odpowiednie stosowanie do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego przepisów dotyczących zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu). W tym kontekście – w odniesieniu do kosztów sądowych - należy zatem rozpatrzyć, czy od wydania postanowienia z dnia 14 stycznia 2008 r. nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca dokonanie zmiany zawartego w nim rozstrzygnięcia. Porównanie uprzednio udzielonych informacji z obecnymi nie daje żadnych podstaw do takiego stwierdzenia. Zmianie nie uległ stan rodzinny i majątkowy wnioskodawcy. Znacząca różnica (na korzyść) występuje natomiast pod względem osiąganych dochodów, bowiem obok wzrostu wysokości pobieranej przez żonę skarżącego emerytury (z 691 zł. na 946 zł. netto) pracę zarobkową podjęli jego wnukowie K. i W., którzy ponadto nadal (do 31 sierpnia 2008 r.) są uprawnieni do pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki (wg przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego, bieżąca płatność z tego tytułu miała miejsce 10 czerwca 2008 r. wraz z pomocą pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania pozostałych 3 wnuków). Suma powyższych dochodów daje aktualnie łączną kwotę 6195 zł. netto miesięcznie (wobec 4600 zł. ustalonych postanowieniem z dnia 14 stycznia 2008 r.), co prowadzi do wniosku o ich ok. 25 % wzroście. Kwota ta nie może być uznana za niską jak na potrzeby 7-osobowej rodziny. Wręcz przeciwnie, wydaje się w wystarczającym stopniu zabezpieczać jej niezbędne i uzasadnione potrzeby życiowe, dla których żadnym zagrożeniem nie będzie konieczność wygospodarowania przez S. K. środków na pokrycie kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie (obowiązek ten wynika z art. 199 powołanej wyżej ustawy i dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody). Uwzględniając zakres przyznanego zwolnienia, do kosztów sądowych obciążających skarżącego należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w wysokości 50 zł. oraz 100 zł. wpisu od skargi kasacyjnej. Wraz z wydatkami na ustanowienie przez niego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata do wniesienia skargi kasacyjnej nie są więc na tyle wysokie, aby ich poniesienie przekraczało jego możliwości finansowe i wiązało się tak dla niego jak i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z jakimkolwiek uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Są to koszty jednorazowe, którym na przeszkodzie nie będzie także stało zadłużenie na rachunku bankowym żony skarżącego, należy także zaznaczyć fakt opłacenia przez skarżącego połowy wpisu od skargi, tj. kwoty 100 zł. Dobitnie potwierdza to porównanie tych dochodów z wykazanymi przez skarżącego wydatkami na utrzymanie, których średnia wysokość oscyluje w granicach ok. 3200 zł. miesięcznie (żywność 1900 zł., energia elektr. ok. 400 zł., tel. ok. 200 zł., woda i kanalizacja – 135 zł., zakup leków 200 zł., obowiązkowa wpłata na konta wnuków 300 zł., wydatek na opał do kuchni za kwotę 500 zł. wobec braku odmiennych danych przyjęto jako ponoszony w skali roku). Nie bez znaczenia pozostaje również fakt udzielanego przez rodziców dzieci wsparcia finansowego i materialnego, a także pożytki uzyskiwane z uprawianej nieruchomości rolnej, które to okoliczności nie zostały ujawnione przez skarżącego przy rozpatrywaniu pierwotnego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy. Na tej podstawie należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał spełnienia przez siebie ustawowej przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie; w przypadku wnioskowania o zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wiąże się to w przypadku osoby fizycznej z wymogiem wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunku tego skarżący nie spełnił, nie uzasadnia go także dokonana ocena jego sytuacji materialno – bytowej. Odzwierciedleniem tego jest pogląd wyrażony w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593), zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Warto przy tym podkreślić, iż kryterium finansowe (majątkowe) jako jedyne decyduje o zasadności przyznania bądź odmowy prawa pomocy i przy jego ocenie nie są brane pod uwagę inne okoliczności, jak przedmiot sprawy czy subiektywne przekonanie wnoszącego o znacznym stopniu jego zawiłości, do czego odwołuje się skarżący w uzasadnieniu wniosku PPF. Uznając w tej sytuacji, że wnioskodawca nie spełnia warunków przemawiających za rozszerzeniem zakresu już przyznanego mu prawa pomocy (w odniesieniu do kosztów sądowych zmianą postanowienia z dnia 14 stycznia 2008 r.), na podstawie art. 165 w związku z art. 258 § 3 i art. 259 § 3 oraz art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.