II SA/Rz 892/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska Sędziowie SO (del.) Anna Bembenek /spr./ WSA Grzegorz Panek Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [..] czerwca 2010r. nr SKO – [...] wydaną na podstawie art.138 par.1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006r.Nr 139, poz.992 – t.j. z późn.zm.). po rozpoznaniu odwołania Pani M.Z. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S.M. z dnia [..] maja 2010r.nr ŚR [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S.D. Organ I Instancji ustalił, że S.D. jest osobą niepełnosprawną , zaliczoną do pierwszej grupy inwalidzkiej od 1995r. Pozostaje w związku małżeńskim. Orzekając o odmowie przyznania świadczenia powołał art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., nr 139,poz. 992 z późn.zm.) , który stanowi , że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji , ponieważ faktycznie opiekuje się niepełnosprawnymi rodzicami. Nadto podała, że jest matką czworga małoletnich dzieci a całą 6-osobową rodzinę utrzymuje mąż. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie ustalił, że Pani M.Z. nie pozostaje w zatrudnieniu, nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, opiekuje się niepełnosprawną matką S.D., która pozostaje w związku małżeńskim ,posiada pierwszą grupę inwalidzką i w związku z tym wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. W tym stanie faktycznym nie znalazł jednak podstaw do uwzględnienia odwołania ze względu na literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych akceptując w całości ocenę prawną organu pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M.Z. nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji ponownie wskazała na aspekty sprawy zawarte w odwołaniu a nadto podniosła, że mąż S.D. również jest osobą niepełnosprawną i od kilku miesięcy przebywa w placówce opiekuńczej, co oznacza , że nie opiekuje się S.D. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko precyzowane dotychczas w rozpoznawanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje : Zgodnie z art.184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1007r. oraz art. 1 par.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 par.2 cytowanej ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.) , zwanej dalej p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza , że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów . W oparciu o przepis art. 145 par.1 pkt 1 p.p.s.a. , Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części , jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego , które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie , bowiem organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006r.Nr 139, poz.992 – t.j. z późn.zm.), co miało wpływ na wynik sprawy. Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi wynika bezsporny stan faktyczny tej sprawy. Skarżąca w dniu [..] kwietnia 2010r.wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad matką S.D. Do wniosku dołączyła m.in. odpis skrócony małżeństwa rodziców oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. dotyczące zaliczenia S.D. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji . Nadto oświadczyła, że również mąż S.D. – L.D. jest osobą niepełnosprawną , wymagającą całodobowej opieki. W wydanych orzeczeniach – tak przez organ pierwszej jak i organ odwoławczy stwierdzono, że negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie M.Z. wnioskowanego świadczenia stanowi zapis art.17 ust.5 pkt 1 lit. a w/w ustawy, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organy obu instancji orzekając negatywnie o wniosku strony poprzestały na literalnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Literalna wykładnia wyżej przytoczonego przepisu istotnie prowadzi do wniosku, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki , która pozostaje w związku małżeńskim , wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która spełnia wszystkie pozostałe warunki ustawowe nawet w takiej sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie opiekować się sobą wzajemnie. Dokonując wyjaśnienia rzeczywistego znaczenia normy prawnej nie można jednak na takiej wykładni poprzestać. Granice wykładni językowej nie są bezwzględne a ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych. Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej , która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych ( vide : wyrok NSA dnia 26 lutego 2009r. , sygn. akt OSK 533/08 , nie publikowany). W kontekście celów ustawy o świadczeniach , art. 18, 71, 32 i 69 Konstytucji RP oraz w kontekście rozumienia wykładni jako operacji myślowej, której celem jest dokonanie przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (tak: Z. Ziembiński : Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego , WN UAM 1972, s.26 i nast.) przy odczytywaniu właściwego znaczenia art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych przyznać należy prymat wykładni prokontytucyjnej – zmierzającej do poszukiwania rezultatu pozwalającego na respektowanie wartości konstytucyjnych , celowościowej i systemowej nad wąską wykładnią literalną. Kierunek tej wykładni wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 oraz w uzasadnieniach postanowień z dnia 1 czerwca 2010r. (nr S 1/10 , OTK-A 2010/5/54 i nr P 38/09, OTK-A 2010/5/53). Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej w sytuacji, gdy osoba bliska, na której ciąży obowiązek alimentacyjny , rezygnuje z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej po to, by sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną. W art.17 ust.5 w/w ustawy ustawodawca wyłączył możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sytuację osoby sprawującej opiekę, osoby wymagającej opieki i osoby w rodzinie. Wszystkie przypadki wyłączenia wiążą się z możliwością zorganizowania opieki nad osobą niepełnosprawną w inny sposób i bez angażowania dodatkowych środków publicznych lub obejmują sytuacje, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest faktycznie wykonywana w rodzinie zastępczej nie spokrewnionej z dzieckiem lub w placówce zapewniającej całodobową opiekę. Do pierwszej grupy przypadków należy regulacja objęta art.17 ust.5 pkt 2 lit.a w/w ustawy, zgodnie z którą przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Przepis ten pozostaje kompatybilny z art. 23 k.r. i o. , który statuuje obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, z wyżej wskazanym celem ustawy o świadczeniach oraz z wartościami konstytucyjnymi pod warunkiem, że jego zakres obejmuje tylko takie przypadki, gdy istnieje realna możliwość wywiązania się małżonka z obowiązku wzajemnej pomocy. Ta możliwość ewidentnie nie istnieje , gdy każdy z małżonków jest osobą niepełnosprawną, nie zdolną do samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym mając na uwadze sformułowane w Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej ,ochrony i opieki nad rodziną, uwzględniania przez państwo w polityce społecznej dobra rodziny , równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne oraz udzielania osobom niepełnosprawym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji uznać należy, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy oboje małżonkowie ze względu na niepełnosprawność nie mogą się sobą wzajemnie opiekować a osobą ubiegającą się o to świadczenie jest ich dziecko. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 par.1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji , uchylając zaskarżoną decyzję Kolegium oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawę prawną rozstrzygnięcia o niewykonalności zaskarżonej decyzji stanowi przepis art.152 p.p.s.a.