II SA/Rz 893/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na odstąpienie od przetargowego trybu zawarcia umowy dzierżawy nieruchomości - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy Agata Kosowska-Dudzik Stowarzyszenie "[...]" wezwane do uiszczenia wpisu w wysokości 300 zł od skargi na uchwałę Rady Miasta [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na odstąpienie od przetargowego trybu zawarcia umowy dzierżawy nieruchomości położonej przy zbiegu ulic S. i K. przedłożyło (na urzędowym formularzu PPPr) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Reprezentant Stowarzyszenia D. S. w motywach żądania podniosła, że Stowarzyszenie rozpoczęło formalnie działalność 3 grudnia 2013 r., jednak faktycznie nastąpiło to 3 stycznia 2014 r. Działalność ta oparta jest na pracy społecznej członków, na zasadzie wolontariatu, z czego nie są osiągane żadne pożytki finansowe. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, lecz utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich. Z nich pokrywane są wszelkie wydatki, w tym związane z zakupem materiałów biurowych, czy kosztami korespondencji. Bilans na koniec półrocza był ujemny. Reprezentant Stowarzyszenia podkreśliła, że ze względu na to, że działalność Stowarzyszenia dotyczy spraw społecznych, nie ma ono możliwości zwrócenia się do kogokolwiek o zwrot poniesionych kosztów. Z tych względów strona skarżąca nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej, nawet w symbolicznej kwocie. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, o czym stanowi art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". O tego rodzaju wsparcie ubiega się skarżące Stowarzyszenie, domagając się w niniejszej sprawie zwolnienia od kosztów sądowych. W art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ustawodawca wskazał, że prawo pomocy w takim właśnie wymiarze może zostać przyznane osobie prawnej bądź też innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), określanej w dalszej części jako P.o.s., stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych, opierającym swoją działalność na pracy społecznej członków. Stowarzyszenie zwykłe (takim jest właśnie strona skarżąca) będące uproszczoną formą stowarzyszenia (art. 40 ust. 1 P.o.s.) uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 P.o.s.), nie mogąc przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej (art. 42 ust. 1 pkt 5 P.o.s.). Powoływane jest ono w określonych, wybranych przez założycieli celach (art. 40 ust. 2 P.o.s.) i chcąc je realizować winno zapewnić sobie odpowiedniej wielkości dochody, które w przypadku stowarzyszenia zwykłego, jak już wyżej zaznaczono, mogą pochodzić wyłącznie ze składek członkowskich. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że przedstawiona we wniosku argumentacja nie może sama w sobie przemawiać za koniecznością udzielenia skarżącemu Stowarzyszeniu żądanego przez niego wsparcia. Prowadziłoby to bowiem do faktycznego przerzucenia kosztów działalności tego podmiotu na Skarb Państwa, co byłoby niedopuszczalne. W orzecznictwie sądowym podkreśla się zaś, że założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które, z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom, które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 9.10.2008 r., II OZ 1030/2008, publ.:www.nsa.gov.pl]. Celem ich zdobycia Stowarzyszenie winno zatem ustalić wysokość składek członkowskich na odpowiednim poziomie, powiększyć grono swoich członków, którzy składki takie będą uiszczać, a nawet przekształcić się w inną formę stowarzyszenia, jako że wówczas miałoby szersze możliwości uzyskania środków na prowadzenie swojej działalności. W świetle bowiem art. 33 ust. 1 P.o.s., majątek stowarzyszenia (które nie jest stowarzyszeniem zwykłym) powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Z treści regulaminu skarżącego Stowarzyszenia wynika, że założone cele realizuje m. in. poprzez uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych i sądowych. Z tym ostatnim niewątpliwie wiąże się konieczność ponoszenia określonych kosztów. Skoro więc Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności oraz podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany (por. postanowienie NSA z 17.04.2012 r. II OZ 252/12, publ.: www.nsa.gov.pl). Wszelkie zaniedbania w tym zakresie nie mogą natomiast przemawiać na korzyść strony. Z podanych względów uznano, że brak jest podstaw do udzielenia skarżącemu Stowarzyszeniu wsparcia ze środków publicznych i odmówiono przyznania prawa pomocy, o czym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Trzeba dodatkowo zwrócić uwagę, że w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw - art. 200 P.p.s.a. Na marginesie wskazuje się nadto, że nadesłany formularz PPPr był niekompletny tj. nie zawierał części obejmującej oświadczenie o majątku i dochodach, jednak uznano, że brak ten nie uniemożliwia merytorycznego rozpoznania wniosku, jako że wszelkie niezbędne w tym przedmiocie dane strona podała we wcześniejszej części przedmiotowego formularza.