II SA/Rz 897/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2020 r. sprawy ze sprzeciwu G.S. od decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu czasowego oddala sprzeciw II SA/Rz 897/20 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem sprzeciwu G. S. jest decyzja Wojewody z [...] lipca 2020 r. nr [...] wydana w sprawie o wymeldowanie z pobytu czasowego. Jak wynika z jej uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z [...] grudnia 2019 r. G. S. zwrócił się do Wójta Gminy o wymeldowanie jego byłej żony E. S. z pobytu czasowego w budynku przy ul. N. [...] we W. W wyniku rozpatrzeniu wniosku, Wójt decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu E. S. z pobytu czasowego pod wskazanym wyżej adresem, wskazując, że opuszczenie przez nią lokalu w którym była zameldowana na pobyt czasowy od [...] grudnia 2015 r. do [...] grudnia 2020 r. miało charakter dobrowolny i trwały. W ramach postępowania dowodowego organ I instancji przesłuchał byłych małżonków: E. S. i G. S. oraz przeprowadził oględziny lokalu. Wskazał, że mimo oświadczenia E. S., iż opuszczenie lokalu którego jest współwłaścicielką było efektem przymusu ze strony byłego męża a następnie wymiany przez niego w dniu [...] września 2019 r. zamków do drzwi wejściowych i odmowy wydania nowych kluczy, opuszczenie przez nią lokalu miało charakter dobrowolny. Z uzasadnienia wyroku rozwodowego rozwiązującego małżeństwo stron wynika bowiem, że E. S., oświadczyła, iż wyprowadziła się z domu i dlatego nie wnosi o ustalenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, a zawiadomienie o wszczęciu postępowania odebrała pod adresem K., ul. G. [...] i tam najprawdopodobniej przeniosła swoje centrum życiowe. Fakt, że w spornym lokalu znajdują się wspólne meble - co wykazały oględziny - nie ma wpływu na fakt ustalenia miejsca zamieszkania. W odwołaniu od decyzji organu I instancji E. S. zarzuciła pominięcie jej uwag złożonych po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz nieuwzględnienie okoliczności faktycznych ustalonych w postępowaniu, które wykluczają istnienie przesłanek umożliwiających stwierdzenie trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez nią miejsca pobytu czasowego. W następstwie rozpatrzenia odwołania Wojewoda wskazaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2020 r. - działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 35 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm., dalej: u.e.l.) - uchylił w całości decyzję organ I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał, że w świetle art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 u.e.l. stanowiących materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia, organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., tj. w sposób nie pozwalający na wysunięcie konkluzji, że E. S. opuściła trwale i dobrowolnie miejsce pobytu czasowego. W ocenie Wojewody nieprawidłowa była przyjęta przez organ I instancji praktyka przesłuchiwania stron o różnych godzinach, co wykluczało wzajemnie zadawanie pytań. Ponadto przesłuchanym stronom nie zadano wszystkich pytań mających na celu wyjaśnienie kwestii dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu. W szczególności nie spytano ich, kiedy nastąpiła wymiana zamków i czy miało to miejsce w dacie opuszczenia przez E. S. lokalu w dniu [...] września 2019 r., czy po opuszczeniu lokalu nocowała w nim lub przebywała z wizytami, co było powodem interwencji Policji na terenie nieruchomości [...] grudnia 2019 r., czy były mąż utrudniał E. S. w jakikolwiek sposób dostęp do budynku i czy wnosiła ona przeciwko niemu pozew o przywrócenie naruszonego posiadania w trybie art. 344 Kodeksu cywilnego. W tej ostatniej kwestii błędem organu I instancji był brak pouczenia wyżej wymienionej o możliwości wniesienia takiego powództwa. Wobec rozbieżności w zeznaniach w zakresie dobrowolności opuszczenia lokalu należało przesłuchać innych - poza byłymi małżonkami – świadków (w tym syna P. i sąsiadów), czego nie uczyniono. Ponadto organ I instancji nie ustosunkował się do argumentacji E. S. przedstawionej w piśmie z [...] maja 2019 r., a wcześniej nie dołączył do akt dokumentów świadczących o weryfikacji jej podpisu elektronicznego pod tym pismem. Organ odwoławczy wskazał, że dowód z oględzin nieruchomości może mieć jedynie charakter pomocniczy i uzupełniający względem dowodów z osobowych źródeł informacji. Przyznał rację E. S., iż błędem było oparcie decyzji organu I instancji na treści uzasadnienia wyroku rozwodowego w zakresie przesądzenia że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny; organ zobligowany jest bowiem do dokonania własnych ustaleń, tym bardziej iż nie ustalił, czy wyrok ten jest prawomocny. We wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie sprzeciwie od decyzji Wojewody G. S. podał, że nigdy nie miało miejsce bezprawne przejęcie przez niego zajmowanego domu. Jego była żona wyprowadziła się z niego dobrowolnie [...] września 2019 r., co potwierdza złożone przez nią na rozprawie rozwodowej [...] listopada 2019 r. oświadczenie, że nie wnosi o ustalenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania i brak stwierdzeń jakoby opuszczenie domu nastąpiło wbrew jej woli lub pod przymusem. Zdaniem wnoszącego sprzeciw jego była żona manipuluje sytuacjami, aby uzyskać dla siebie jak najwięcej korzyści. Z uwagi na fakt, że z domu pod jego nieobecność wynosiła rzeczy osobiste, ale też wspólne oraz należące tylko do niego, postanowił zabezpieczyć majątek do czasu jego prawomocnego podziału i w tym celu wymienił zamki w domu i bramie wjazdowej. Wskazał, że umożliwi byłej żonie wstęp do domu po wcześniejszym ustaleniu wizyty. Nieprawdą jest, że zamki zostały wymienione w dniu wyprowadzki. Zabranie przez byłą żonę większości rzeczy, w tym lepszego auta, biurka, łóżka, następnie jej żądanie sprzedaży domu i podziału uzyskanych ze sprzedaży pieniędzy, brak zgody na podział domu który technicznie jest możliwy oraz pismo od jej adwokata z żądaniem zniesienia własności nieruchomości świadczy w ocenie wnoszącego sprzeciw o zamiarze trwałego opuszczenia domu i braku zamiaru powrotu do niego. Podał, że połowa opłat związanych z eksploatacją domu została zwrócona byłej żonie, która w chwili obecnej spłaca w połowie zaciągnięty na niego kredyt. Po wyprowadzce nigdy nie nocowała w domu i nie wyrażała takiej chęci. Nie wszczynała też żadnego postępowania sądowego przeciwko niemu związanego z pozbawieniem jej prawa zamieszkania w domu. W odpowiedzi na sprzeciw Wojewoda wniósł o jego oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od decyzji Sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. (na jego podstawie wydana została podlegająca kontroli Sądu decyzja Wojewody z [...] lipca 2020 r.). Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z powyższego wynika, że obie zdefiniowane w art. 138 § 2 K.p.a. przesłanki muszą wystąpić łącznie. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym przyjęcie że wystąpiła pierwsza przesłanka zachodzi również wtedy, gdy organ I instancji nie ustalił istotnych okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji, ani prawidłowości zastosowania przez organ II instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Sprzeciw jest kierowany przeciwko uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma zatem charakter formalny. W ramach tak przeprowadzanej kontroli Sąd nie ma podstaw prawnych, aby odnosić się do podnoszonych w skardze zarzutów merytorycznych. Nie może również zastąpić organu odwoławczego w dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu I instancji. Szersza kontrola sądowa jest możliwa dopiero w postępowaniu ze skargi na decyzję ostateczną kończącą postępowanie administracyjne, w którym zagwarantowane jest prawo do sądu wszystkim stronom sprawy administracyjnej oraz pełna dwuinstancyjność postępowania sądowego. Przepis art. 64e P.p.s.a., jako lex specialis w stosunku do art. 134 § 1 P.p.s.a., w sposób zasadniczy różnicuje postępowania sądowe w przedmiocie sprzeciwu bądź skargi (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2019 r. II OSK 3517/18 i z 7 grudnia 2017 r. II OSK 3001/17, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W zawisłej przed Sądem sprawie ocena objętej sprzeciwem decyzji przeprowadzona w zakresie określonym art. 64e P.p.s.a. doprowadziła do uznania, że sprzeciw jest niezasadny, bowiem istniały przyczyny uzasadniające wydanie przez organ odwoławczy decyzji o charakterze kasacyjnym. Wojewoda użył odpowiedniej dla nich argumentacji wymaganej dyspozycją art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 11 w którym sformułowana jest zasada przekonywania. Trafna jest konkluzja Wojewody co do zastosowania normy art. 138 § 2 K.p.a., gdyż decyzja pierwszoinstancyjna została wydana bez wyczerpującego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych dotyczących opuszczenia przez byłą żonę wnoszącego sprzeciw domu, w którym była zameldowania na pobyt czasowy. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 35 u.e.l., organ gminy o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Orzecznictwo zapadłe na gruncie powołanej regulacji nadało kierunek wykładni tego przepisu, wskazując, że przedmiotem ustaleń organu administracji prowadzącego postępowanie dowodowe w sprawie wymeldowania ma być nie sam fakt opuszczenia lokalu, ale ustalenie, czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. Przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której niezależnie od okoliczności opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w nim. O opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy osoba która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli) nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r. I OSK 686/20, LEX nr 3040199). Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały (wyrok NSA z 17 lipca 2020 r. II OSK 391/20, LEX nr 3033769). Sąd podziela ocenę organu odwoławczego stwierdzającą braki w materiale dowodowym organu I instancji w zakresie zawężenia grona przesłuchanych świadków tylko do wnoszącego sprzeciw i jego byłej żony, a więc do wnioskującego o wymeldowanie i osoby której dotyczy wniosek. Jest to - jak słusznie uznał Wojewoda - niewystarczające, zważywszy na fakt, że są to strony o rozbieżnych interesach i składające rozbieżne w swej treści zeznania w zakresie kluczowych dla rozstrzygnięcia o wymeldowaniu kwestii. Chodzi tu przede wszystkim o okoliczności opuszczenia lokalu, w szczególności w zakresie dobrowolności i trwałości tego opuszczenia. Słusznie zatem wskazał Wojewoda, że wnoszący sprzeciw podał iż opuszczenie lokalu przez jego żonę miało charakter dobrowolny, podczas gdy wedle jej zeznań opuszczenie nastąpiło pod presją męża, na skutek działań mających na celu utrudnienie jej zajmowania lokalu, w tym wymiany zamków i odmowy wydania nowych kluczy. W sytuacji, gdy doszło do złożenia wzajemnie sprzecznych zeznań stron o rozbieżnych interesach, należało przesłuchać innych świadków celem wyjaśnienia ustalanych okoliczności, w tym domowników i sąsiadów, czy też innych wskazanych przez strony osób mogących posiadać wiedzę na ten temat, co czyniłoby zadość zasadzie praworządności ukonstytuowanej w art. 7 K.p.a. Jak słusznie wyjaśnił organ odwoławczy, przesłuchanie świadków w osobach domowników i sąsiadów powinno poprzedzać sporządzenie ich wykazu na podstawie rejestru domowników i sąsiadów budynku przy ul. N. [...] we W. Niezależnie od powyższego rację ma również organ odwoławczy w zakresie w jakim uznał, że samo przesłuchanie byłych małżonków było wadliwe, a co najmniej niepełne. Jak już wskazano wyżej, należało poszerzyć grono świadków, jednak w pierwszej kolejności należało w oparciu o wyjaśnienia byłych małżonków ustalić okoliczności mające służyć ocenie rozbieżnych kwestii co do charakteru opuszczenia spornego lokalu (m.in. w jakiej dacie nastąpiła wymiana zamków, czy ten fakt był powodem opuszczenia lokalu, jaki okres upłynął do dnia opuszczenia do wymiany zamków, czy po opuszczeniu lokalu E. S. nocowała w nim oraz miała zapewniony do niego swobodny dostęp, co było powodem interwencji Policji w dniu [...] grudnia 2019 r. i jakie były jej następstwa). Istotna jest również podnoszona przez Wojewodę okoliczność, iż nie ustalono, czy była żona wnoszącego sprzeciw ostatecznie wystąpiła z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania, a jeśli tak, kiedy i na jakim etapie jest to postępowanie. Kwestie te mają kluczowe znaczenie dla ustalenia dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu. Za uzasadnione Sąd uznaje również stanowisko organu odwoławczego, że ustalanie kluczowych dla sprawy okoliczności pozostaje w gestii organu administracji rozpatrującego sprawę i nie może sprowadzać się do przytoczenia zapisów uzasadnienia wyroku rozwodowego rozwiązującego małżeństwo wnoszącego sprzeciw i jego byłej żony, tym bardziej że nie ustalono, czy uzyskał on przymiot prawomocności. Ponadto dowód ten, jak słusznie wskazał Wojewoda, należy potraktować jedynie jako dowód pomocniczy, a nie jedyne i kluczowe źródło informacji w kwestii wyprowadzenia się ze spornego lokalu. Zgodzić się należy również z organem odwoławczym, że także dowód z oględzin posiada charakter dowodu pomocniczego i w kontekście ustalania trwałości oraz dobrowolności opuszczenia lokalu powinien być oceniony w powiązaniu z innymi dowodami. Trafne jest także wytknięte organowi I instancji uchybienie co do braku dokumentów wskazanych w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, w szczególności wydruku z pozytywnej weryfikacji podpisu elektronicznego E. S. pod pismem z [...] maja 2020 r. oraz nieodniesienie się do przedstawionych w nim argumentów. Podkreślić należy, że weryfikacja podpisu elektronicznego strony korzystającej w toczącym się postępowania z platformy ePUAP w zakresie wnoszenia pism procesowych jest kluczowym elementem kwalifikującym pismo w postaci dokumentu elektronicznego mającego służyć jako środek dowodowy. Podsumowując, zakres i ramy wymaganych do przeprowadzenia czynności dowodowych zostały w ocenie Sądu szczegółowo określone w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji Wojewody. Trafnie określił on uchybienia jakich dopuścił się rozpatrujący sprawę organ I Instancji, zasadnie wskazując na potrzebę przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego (zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., z uwzględnieniem zaleceń organu odwoławczego) w sposób pozwalający ustalić wszystkie kluczowe do właściwego załatwienia sprawy okoliczności. Podkreślić należy przy tym, że w warunkach rozpoznawanej sprawy której istotą jest dokonanie kontroli objętej sprzeciwem decyzji wg kryteriów określonych w art. 64e P.p.s.a., organ odwoławczy w postępowaniu administracyjnym ma kompetencję do przeprowadzenia wyłącznie uzupełniającego postępowania dowodowego i tylko w takim zakresie, w jakim nie naruszy to zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, prawidłowe wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności i wydanie na tej podstawie rozstrzygnięcia w sprawie przez organ II instancji stanowiłoby naruszenie tej zasady. Z powyższych powodów nie można się zatem zgodzić ze stanowiskiem wnoszącego sprzeciw, iż korzystna dla niego decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Uznając z tego względu, że decyzja Wojewody jako prawidłowa jest zgodna z prawem, Sąd na podstawie art. 151a P.p.s.a. oddalił sprzeciw jako niezasadny.