II SA/Rz 9/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. S. T. w skierowanej do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się o zwolnienie z ponoszenia kosztów postępowania. W złożonym następnie w wyniku skierowanego do niego wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, iż przychód jaki osiąga z małżonką wystarcza jedynie na lekarstwa; skarżący cierpi na szereg schorzeń (m.in. cukrzyca, nadciśnienie, choroby kręgosłupa, prostaty, zaniki pamięci, uszkodzony słuch) i nie jest w stanie samodzielnie udźwignąć kosztów pomocy prawnej i kosztów sądowych. Z zawartego we wniosku oświadczenia wynika, iż: - skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 65 m- i nieruchomość rolną o pow. 1,12 ha, - utrzymują się z emerytur w wysokości brutto 1163 zł. (skarżący) i 950 zł. (jego żona). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza informacji zawartych w złożonym wniosku nie potwierdza jego zasadności tak w całości jak i w części, a tym samym nie stwarza uzasadnionych podstaw do zwolnienia skarżącego z ustawowego obowiązku (art. 199 P.p.s.a.) ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Wnioskodawca ma wraz z żoną zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiadają oni także stałe źródła dochodów w postaci emerytur, których łączna wysokość wynosi 2113 zł. miesięcznie; zgodnie z opisem rubryki jest to kwota brutto, co będzie stanowiło ok. 1900 zł. netto. (w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy uwzględnia się dochody wszystkich osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe). Środki te pozostają do ich wyłącznej dyspozycji. Mimo braku wskazania średnich miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie, kwoty tej nie można uznać za niską i uniemożliwiającą wygospodarowanie z niej niezbędnych środków na opłacenie związanych ze skargą kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata) z wyboru. Nie kwestionując opisanych przez skarżącego problemów ze zdrowiem należy zauważyć, że brak jakiegokolwiek odniesienia do wysokości sygnalizowanych przez niego wydatków na zakup lekarstw świadczy o tym, iż wbrew uzasadnieniu wniosku nie stanowią one dominującej pozycji w domowym budżecie. W równym stopniu dotyczy to także nieujawnionych nawet w przybliżeniu wydatków na zakup żywności i utrzymanie domu; dotyczą one tylko 2 osób i budynku o stosunkowo niedużej powierzchni, więc zapewne nie są zbyt wygórowane. Z tego też powodu odstąpiono od wzywania skarżącego do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia uznając, że jest on w stanie poczynić stosowne oszczędności na opłacenie we własnym zakresie kosztów postępowania. Nie można pominąć przy tym okoliczności, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej, którą również można zakwalifikować jako źródło jego dodatkowych dochodów (jeżeli nawet nie mają one wymiaru finansowego, to pożytki w naturze także mają znaczący wpływ na ograniczenie wydatków na zakup żywności). Takiemu uznaniu odnośnie skarżącego nie stoi na przeszkodzie brak informacji co do sposobu jej zagospodarowania; nawet w przypadku gdyby nie była ona wykorzystywana i skarżący nie osiągał z niej żadnych dodatkowych korzyści, dla potrzeb prawa pomocy istotna jest sama możliwość ich uzyskania (także poprzez wydzierżawienie gruntów), chociażby nie została ona faktycznie wykorzystana. Możliwość poniesienia we własnym zakresie kosztów postępowania musi również być odniesiona do ich szacowanej wysokości. Oprócz wpisu od skargi w kwocie 100 zł. do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie należą w takiej samej wysokości opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w razie oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia. Nie są to kwoty wysokie, które nie mogłyby zostać pokryte przez skarżącego bez narażania go na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dotyczy to także wydatków na ustanowienie adwokata, jeżeli jego udział w sprawie uważa on za potrzebny; przepisy nie ustanawiają wymogu działania stron przed sądem administracyjnym przez fachowych pełnomocników (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia), zaś sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru jest przy tym kwestią wzajemnej umowy między nim a klientem, niemniej jako wyjściową można przyjąć stawkę zawartą w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.), które w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c jako stawkę minimalną w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji w sprawie będącej przedmiotem zaskarżenia wskazuje kwotę 240 zł. Powyższe kwoty nie są wygórowane, nie przekraczają możliwości finansowych skarżącego i ich poniesienie nie będzie się wiązało dla niego i żony z nadmiernymi trudnościami. Przyznanie prawa pomocy jest konsekwencją ustalenia braku możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. W przeciwieństwie do stałych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę koszty postępowania sądowego mają charakter jednorazowy, a ponadto jako związane z jego poszczególnymi etapami są rozłożone w czasie. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania obejmuje wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet jeżeli wiąże się to z potrzebą poczynienia pewnych oszczędności. Zwolnienie od nich ma charakter wyjątkowy, co w szczególności dotyczy całkowitego prawa pomocy; predysponowane do jego przyznania są osoby charakteryzujące się ubóstwem (pozbawione całkowicie środków do życia), do których skarżący z całą pewnością nie należy. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, skarżącemu będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna osoby wnioskującej, a skarżący nie spełnia przesłanek do jego przyznania, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.