II SA/Rz 9/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. W. K. po wniesieniu do WSA w Rzeszowie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] powołując na uzyskiwane przez niego i żonę dochody oraz ponoszone wydatki wystąpił o ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata wskazując przy tym, że nie jest w stanie sam poradzić sobie z prowadzeniem sprawy. Wniosek w tym zakresie podtrzymał w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF, mającym zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym do osób fizycznych (wniosek ten opiewał także na zwolnienie od kosztów sądowych, niemniej z uwagi na przedmiot sprawy dotyczący statusu skarżącego jako osoby bezrobotnej, korzysta on w niej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, o czy został poinformowany pismem z dnia 24 lutego 2012 r.; w tym zakresie wniosek nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu). W uzasadnieniu formularza PPF skarżący wskazał, że od 2008 r. jest osobą bezrobotną i nie posiada żadnych dochodów. Zamieszkuje wraz z żoną na utrzymaniu której pozostaje; jej dochody to renta w wysokości 706 zł. i dochód z działalności gospodarczej – 780 zł. /m-c. Na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 128 m², nieruchomość rolna o pow. 0,08 ha oraz kiosk do prowadzenia działalności gospodarczej o pow. 9 m². Ich stałe miesięczne opłaty wynoszą ok. 780 zł., reszta (ok. 706 zł.) jest przeznaczana na bieżące utrzymanie (wg danych zawartych w pierwotnym piśmie o ustanowienie w sprawie pełnomocnika, miesięczne wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną – 140 zł., gaz – 200 zł., wodę i ścieki – 90 zł., nieczystości – 20 zł. oraz telefon i internet – 200 zł., koszty leczenia żony skarżącego – 100 zł. i podatek od nieruchomości – 30 zł.). Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy (z takim samym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zwrócił się on w toczącej się równolegle sprawie z jego skargi II SA/Rz 10/12), został on wezwany do: a) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i żonę pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) – w tym związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz średnich miesięcznych kosztów ich utrzymania i eksploatacji, b) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, c) wyjaśnienia, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, d) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych (osobistych i związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej) za okres od 1 grudnia 2011 r. do dnia wykonania wezwania, e) przedłożenia kserokopii zeznań podatkowych swojego i żony za 2011 r., jeżeli takie zostały już złożone do właściwego urzędu skarbowego. Doręczone mu 27 lutego 2012 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 5 marzec 2012 r.). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Ustanowienie radcy prawnego lub adwokata dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie warunkujących przyznanie prawa pomocy przesłanek obciąża osobę wnioskującą (stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy). Ocena wniosku skarżącego oparta wyłącznie na informacjach zawartych w formularzu PPF i poprzedzającym go piśmie nie potwierdziła w dostatecznym stopniu spełnienia przez niego przytoczonej powyżej przesłanki, co wynikało głównie z braku dostatecznych informacji nt. wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę jego sytuacji materialnej i finansowej (w tym m.in. posiadanych składników majątkowych, ich wpływu na koszty utrzymania, aktualnych możliwości płatniczych). Z treści złożonego wniosku w żaden sposób nie wynikało przy tym, czym miałby się dla skarżącego i jego żony objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby pozostać niezaspokojone w związku z potencjalną potrzebą wydatkowania środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru. Było to szczególnie istotne chociażby z tego powodu, że wśród ponoszonych wydatków znaczącą pozycję przy deklarowanych dochodach zajmowały wydatki na telefon i internet, których nie można traktować jako służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych; stosownie do postanowienia NSA z dnia 13 lutego 2009 r. II OZ 127/09, kosztami "koniecznego utrzymania" są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, do których należy bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci). Udzielenie przez skarżącego odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić złożony przez niego wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, przyznać mu wnioskowane prawo pomocy. Jej brak skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawnienia szczegółowych danych nt. swojej sytuacji materialnej i finansowej, a przez to, że być może kształtuje się ona nieco odmiennie niż wynika to z podanych dotychczas informacji. Brak dostatecznych danych pozwalających ustalić rzeczywistą sytuację materialno – finansową wnioskodawcy skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem niego obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Skarżący składając wniosek o prawo pomocy powinien był się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się na niewykonanie skierowanego do niego wezwania przewidywać niekorzystne dla siebie jego załatwienie. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W zestawieniu z przysługującym skarżącemu ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, w pełni zabezpiecza to jego prawa w toczącym się postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.