II SA/Rz 9/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki werandy z tarasem - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 2 marca 2016 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosek skarżącej A.Ł. ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wynika z niego, że skarżąca pracuje w Wielkiej Brytanii, z tytułu czego co miesiąc uzyskuje 8344 funtów brytyjskich (dotyczyło to 2015 r.). W Polsce pozostaje jej córka (20 lat). Majątek wnioskodawczyni to dom o pow. 99 m.kw. oraz nieruchomość rolna o pow. 1,4 ha. Składającą wniosek wezwano do uzupełnienia powyższych lakonicznych danych w zakresie wskazania średnich comiesięcznych wydatków na utrzymanie siebie i córki. W odpowiedzi strona sprecyzowała, że ubiega się o ustanowienie adwokata. Wskazała, że jej miesięczne zarobki za okres od stycznia do marca 2016 r. to kwota 6228 zł. Ponadto, podane zostały następujące dane co do obciążeń domowego budżetu: czynsz za mieszkanie w Wielkiej Brytanii – 2300 zł, bilety na metro i autobusy – 950 zł, wyżywienie – 2100 zł, "inne" – 450 zł, utrzymanie domu w Polsce – 670 zł (w tym energia elektryczna – 150 zł, gaz – 60 zł, woda i kanalizacja – 40 zł, wywóz nieczystości – 20 zł, "utrzymanie córki" – 400 zł), Internet i telefon córki – 95 zł, czynsz za mieszkanie w [...], gdzie córka skarżącej studiuje – 500 zł, wyżywienie – 550 zł. Tak skarżąca, jak i jej córka nie posiadają pojazdów mechanicznych. Nieruchomość rolna nie jest zaś wykorzystywana. Córka wnioskodawczyni uzyskuje alimenty w wysokości 750 zł miesięcznie. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem wskazując, że skarżąca nie wykazała jakoby spełniała przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Nie wykazała bowiem, aby pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru groziło uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. W sprzeciwie od opisanego wyżej postanowienia skarżąca odnosząc się do uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego przyznała, że występując na drogę postępowania sądowego powinna liczyć się obowiązkiem pokrywania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, jednak instytucja prawa pomocy pozwala osobom nie dysponującym wystarczającymi środkami finansowymi na realizację prawa do sądu. W związku z tym wniosła o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata/ radcy prawego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a., w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku dokładne dane obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Informacje podane Sądowi na podstawie powołanych wyżej przepisów stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być dokładne, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) tym bardziej, że z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. W ocenie Sądu A.Ł. nie wykazała, aby spełniała przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza przedstawionych przez skarżącą danych prowadzi bowiem do wniosku o braku wiarygodności danych odnośnie jej sytuacji materialnej. Wedle informacji wynikających z odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy, skarżąca wydatkuje na swoje utrzymanie w Wielkiej Brytanii ok. 5580 zł, tymczasem suma podanych wydatków na utrzymanie skarżącej wynosi 5800 zł. Skoro dodatkowo na utrzymanie domu w Polsce wydaje 670 zł, to na utrzymanie córki w Polsce pozostaje jej kwota ok. 428 zł. Ponieważ jako obciążające ją koszty utrzymania córki skarżąca podaje kwotę 1145 zł (wyżywienie, czynsz za mieszkanie w [...], internet, telefon) oznacza to, że skarżąca wydatkuje o ok. 700 zł miesięcznie więcej niż posiada do swojej dyspozycji. Powyższe rozbieżności uzasadniają wniosek o zawyżeniu comiesięcznych obciążeń na utrzymanie córki albo o braku wiarygodności podanych przez skarżącą informacji na temat wysokości uzyskiwanego dochodu. Ponadto budzi wątpliwości Sądu doliczona do kosztów utrzymania domu w Polsce kwota 400 zł przeznaczana wedle oświadczenia skarżącej "na utrzymanie córki", bowiem nie wiadomo o jakie faktycznie wydatki chodzi, skoro koszty utrzymania córki skarżąca wyszczególniła pod inną pozycją wskazując, iż jest to kwota 1145 zł, tym bardziej, że córka pobiera jeszcze alimenty w wysokości 750 zł . Nadmienić wypada, że trudno przyznać pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego kosztom utrzymania domu w Polsce i uznać wydatki na ten cel za przeznaczane na realizację podstawowych potrzeb skoro skarżąca mieszka w Wielkiej Brytanii, a jej córka w [...] Dom można wynająć tak, aby stał się źródłem dodatkowego dochodu, a nawet jeśli jest on utrzymywany, a nie jest zamieszkiwany przez skarżąca ani jej córkę, to budzi wątpliwości wysokość opłat za energię elektryczną i gaz, przekraczających stałe opłaty abonamentowe. Brak jasności co do faktycznej sytuacji materialnej strony pogłębia fakt nieprzedłożenia wyciągów z własnych rachunków bankowych. Wprawdzie odpowiedź na wezwanie wskazuje, że skarżąca nie posiada takich rachunków, jednakże prawdziwość powyższego twierdzenia budzi wątpliwości. Ubiegając się już wcześniej o prawo pomocy w niniejszej sprawie wnioskodawczyni była już bowiem wzywana do przedłożenia takowych i wówczas reprezentujący ją pełnomocnik (ojciec) zwrócił się o wydłużenie terminu do ich dostarczenia. Podkreślić należy, że skarżąca, pomimo tego, że brak klarownych informacji na temat jej sytuacji majątkowej był podstawą odmowy przyznania prawa pomocy, w sprzeciwie konsekwentnie nie przedstawiła objętych wezwaniem informacji. Tymczasem rozstrzygnięcie o udzieleniu wnioskodawcy uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawi wiarygodnie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego, ponieważ dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (postanowienie NSA z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 104/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.