II SA/Rz 901/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. K. K. wezwana wspólnie z P. K. do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez nich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych. Jako jego uzasadnienie wskazała spłatę zaciągniętego kredytu oraz wydatki związane z utrzymaniem (rachunki za gaz, prąd, telefon, wodę, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości, zakup lekarstw i opału); "na życie" pozostaje jej i pozostającemu z nią we wspólnym gospodarstwie domowym synowi P. kwota 600 zł. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 70 m² wraz z działkami rolnymi o pow. 3 i 5 arów, zaś źródło dochodów stanowią pobierane renty w wysokości brutto 1444 zł. (K. K.) i 586 zł. (P. K.); z dołączonych załączników wynika, że jest to odpowiednio 1212 i 519 zł. netto. Załączniki te poświadczają ponadto orzeczony w stosunku do P. K. umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz wysokość rat spłacanego do września 2013 r. kredytu – obecna ich wysokość to ok. 500 zł. miesięcznie. W wyniku dodatkowego wezwania wnioskodawczyni oświadczyła, że jej rachunki wynoszą na przemian 1267 i 1135 zł. miesięczne (w tym koszty opału ok. 200 zł.). Są one wystawiane na syna P., jako użytkownika nowo wybudowanego domu, na którego wykończenie została zaciągnięta pożyczka. W sytuacji, gdy brakuje im środków finansowych, korzysta z pomocy drugiego syna – P. K. Wśród dołączonych do tego oświadczenia załączników (kserokopii) znalazły się odcinki opłat za energię elektryczną i gaz (na kwoty 285 i 153 zł.), wodę i ścieki (52 zł.), telefon (58 zł.), tv CANAL+ (50 zł.), wywóz śmieci – 168 zł. (za pół roku) oraz decyzja wymiarowa w podatku od nieruchomości za 2010 r. wystawiona na K., P. i P. K. na kwotę 232 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Wg powyższego, kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. K. K. warunku tego nie spełniła, a dokonana w oparciu o powyższe informacje ocena jej możliwości płatniczych nie wykazuje związanego z opłaceniem kosztów sądowych zagrożenia dla jej i syna P. koniecznego utrzymania. Mają oni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i uzyskują stałe dochody z pobieranych przez siebie świadczeń rentowych (łącznie 1731 zł. netto), przeznaczane - jak wynika z udzielonych informacji – w całości na bieżące wydatki związane z utrzymaniem siebie i domu oraz spłatę kredytu. Jednak mimo tego, że między tymi dochodami a deklarowaną przez wnioskodawczynię średnią wysokością miesięcznych wydatków zachodzi względna równowaga, nie uzasadnia to jeszcze automatyzmu skutkującego przyznaniem jej zwolnienia od kosztów sądowych. W kontekście przytoczonej powyżej ustawowej przesłanki przyznawania częściowego prawa pomocy do którego kwalifikują się koszty sądowe należy wyraźnie podkreślić, że ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z ich poniesieniem dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny zostać zaniechane lub co najmniej ograniczone do niezbędnego minimum. Do takich niezbędnych wydatków zalicza się przede wszystkim przeznaczane na zakup żywności i lekarstw oraz najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania. Mimo, że o ile to możliwe nawet one powinny zostać zracjonalizowane, za niezbędne z pewnością nie mogą być uznane np. opłaty za telefon czy telewizję komercyjną (w niniejszym przypadku CANAL+). Wobec wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa), z pierwszeństwa przed opłaceniem kosztów sądowych nie korzystają także zobowiązania finansowe o charakterze cywilnoprawnym (pożyczki, kredyty). Mimo że rata spłacanego kredytu stanowi znaczącą pozycję w domowym budżecie K. i P. K., cel jego zaciągnięcia związany z poprawą własnych warunków mieszkaniowych w żaden sposób nie uzasadnia pośredniego przerzucania na SP związanych ze sprawą kosztów sądowych. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej K. K. wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, co wynika m.in. z postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04. Przytoczone okoliczności jednoznacznie potwierdzają więc zdolność skarżącej do wygospodarowania środków z przeznaczeniem na jednorazowe opłacenie kosztów sądowych; oprócz wpisu od skargi, do najbardziej prawdopodobnych, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – 250 zł. Zwrócenia uwagi wnioskodawczyni wymaga jeszcze jedna ważna okoliczność, a mianowicie to, że do opłacenia wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi jest ona zobowiązana solidarnie wraz z drugim synem P. Mimo że jak wynika z zalegającego w aktach sądowych potwierdzenia wpłaty, opłacił on z tego tytułu połowę wymaganej kwoty (250 zł.), nie zmienia to faktu, iż zapłata wpisu obciąża w całości ich obydwoje i bez znaczenia jest to, które z nich w całości lub w jakich proporcjach go opłaci (aby skarga wogóle mogła być rozpoznana przez Sąd, wpis od niej musi być opłacony przez któregokolwiek lub przez wszystkich skarżących w całości). Zatem jeżeli nawet z jakiś powodów (np. zwiększonych okresowo wydatków) nie jest ona w stanie chwilowo opłacić brakującej kwoty wpisu, może również w tym zakresie skorzystać z pomocy syna P. (współskarżącego), skoro jak sama zasygnalizowała w dodatkowym oświadczeniu, doraźnie korzysta z jego wsparcia. Zgodnie z treścią art. 200 P.p.s.a., w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącym będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Niezależnie od pozytywnej oceny możliwości poczynienia przez wnioskodawczynię pewnych oszczędności, na jej korzyść przy rozpoznawaniu wniosku nie może również przemawiać brak przedłożenia wyciągów z posiadanych przez nią i syna P. rachunków bankowych, do czego została zobowiązana w skierowanym do niej wezwaniu (wszystko, co w jakikolwiek negatywny sposób wpływa na ocenę zdolności płatniczych osoby wnioskującej, uniemożliwia jej dokonanie lub poddaje ją w wątpliwość, nie może stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy). Skoro zatem K. K. nie spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części), z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.