II SA/Rz 904/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich -skargę oddala- II SA/Rz 904/05 Uzasadnienie Przedmiotem skargi E. S. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (UdSKiOR) z [...].09.2005r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. Uprawnienia takie E. S. nabył na mocy decyzji - i oświadczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBOWiD) Nr [...] z dn.22.05.1980r. z tytułu "walki zbrojne o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od 1.09.1946 do 31.12.1947r.. W toku postępowania weryfikacyjnego Kierownik UdSKiOR decyzją z [...].01.2000r. Nr [...] orzekł o pozbawieniu E. S. uprawnień kombatanckich, a rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kolejną decyzją z [...].06.200Ir. Nr [...] utrzymał w mocy uprzednią decyzję. Obie te decyzje uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Rzeszowie wyrokiem z 16.01.2004r. SA/Rz 1564/01. W motywach tego wyroku Sąd wskazał, iż organ nie wyjaśnił kwestii udziału skarżącego – E. S. w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią (UPA) pod bezpośrednim dowództwem wojskowym, nie odnosząc się do tej kwestii także w uzasadnieniu swych rozstrzygnięć. Uznano, że odstąpienie od przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia udziału skarżącego w walkach z UPA w ramach oddziału Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej (ORMO) stanowiło naruszenie przepisów procesowych. We wskazówkach dla organu Sąd nakazał dążyć do ustalenia: ,jakim aktem skarżący został powołany do grupy operacyjnej, czyim podlegał rozkazom, co stanowiło przedmiot jego działania". Prowadząc ponowne postępowanie w tej sprawie uzyskano kopie dokumentów z Instytutu Pamięci Narodowej, z których wynika że w aktach archiwalnych znajduje się potwierdzenie członkostwa E. S. w ORMO i jego udział w walkach z "bandami i reakcyjnym podzieniiem", Z pisma IPN z 18.08.2004r. wynika ponadto, że dokumenty nie zawierają informacji o służbowym podporządkowaniu strony dowództwu Wojska Polskiego w tym czasie. Dołączono do akt sprawy kopię dokumentu przedstawiającego przebieg służby wojskowej E. S., z którego wynika, iż wstąpił on do wojska w listopadzie 1949r. Decyzją z [...].04.2005r. Nr [...] Kierownik UdSKiOR orzekł o pozbawieniu E. S. uprawnień kombatanckich nadanych mu przez Zarząd Wojewódzki ZBOWiD w dn.22.05.1980r. z tytułu utrwalania władzy ludowej. W podstawie prawnej tej decyli powołano się na art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz.371 ze m, zwana dalej Uok). Wskazując na uprzednie wydane w tej sprawie decyzje oraz zapadły wyrok WSA w Rzeszowie z 16.01.2004r. organ wskazał, że zwrócono się do IPN o wyjaśnienie kwestii udziału E. S. jako członka ORMO w walkach pod bezpośrednim dowództwem wojskowym. Z udzielonej przez Instytut odpowiedzi wynika, że brak jest dokumentów wskazujących na podporządkowanie strony dowództwu wojskowemu, co z kolei implikowało oceną niewiarygodności oświadczeń świadków o udziale E. S. w walkach z UPA w takiej formie, organ zwrócił uwagę, iż ci świadkowie nie mają "uprawnień z wnioskowanego tytułu". Wyjaśniono podstawę prawną, cytując brzmienie art.25 ust.2 pkt 2 Uok, wyprowadzając z jego treści nakaz pozbawienia uprawnień kombatanckich strony, dodatkowo wskazując iż ORMO nie była zmilitaryzowaną służbą, a służba w tej formacji nie może być traktowana jako działalność kombatancka. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył E. S., naprowadzając iż brał udział w walkach z UPA pod dowództwem wojskowym, wskazując iż była to Jednostka wojskowa z S.". Do wniosku dołączono zdjęcia rodzinnej miejscowości strony – N. sprzed jej spalenia oraz zdjęcie uroczystości ku czci żołnierzy poległych w O. oraz powoływano się na własne oraz oświadczenia złożone przez inne osoby w tej sprawie. Prowadząc postępowanie w II instancji organ zlecił, w trybie pomocy prawnej między organami, przesłuchanie świadków L. P. oraz E. G. L. P. zeznał, że E. S. wstąpił do ORMO w 1946r. i brał udział w walkach z UPA w obronie wsi: O., P., walczył wspólnie z Wojskiem Polskim przeciwko UPA na terenie B. Podlegał bezpośrednio komendantowi ORMO P. D. E. S. pełnił warty, walczył w obronie wiosek wspólnie z Wojskiem Polskim, miał stopień szeregowca. E. G. zeznał, iż wiedzę na temat udziału w walkach z UPA E. S. ma z jego samych opowiadań. Miał w tym czasie podlegać rozkazom Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa. Kolejną decyzją Kierownik UdSKiOR z [...].09.2005r. Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...].04.2005r. w przedmiocie i pozbawienia uprawnień kombatanckich E. S. W ocenie organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na pozytywne dla wnoszącego rozpatrzenie. Nie ulega wątpliwości dla Kierownika UdSKiOR iż strona uzyskała uprawnienia i kombatanckie wyłącznie z tytułu tzw. utrwalania władzy ludowej, a w tym przypadku art.25 ust.2 pkt 2 Uok nakazuje takie osoby pozbawić uprawnień, z wyjątkami o jakich mowa w art.1 ust.2, art.2 i art.4 tej ustawy. Chodzi tu m.in. o uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. Organ wykluczył, aby można było traktować ORMO- jako zmilitaryzowaną służbę państwową, zaś podnoszone przez stronę fakt służby pod bezpośrednim dowództwem wojskowym w ramach służby w ORMO nie został udowodniony. Oświadczenia świadków uznano za zbyt lakoniczne, nadto świadek L. P. zeznał, iż E. S. podlegał rozkazom komendanta ORMO P. D., zaś świadek E. G. o służbie strony w ORMO i jego walkach z UPA ma wiadomości od samej strony, nadto podlegać miał wówczas rozkazom MO i SB. Organ raz jeszcze przywołał brak dokumentów w zasobach IPN o przyporządkowaniu służbowym strony dowództwu Wojska Polskiego. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Rzeszowie E. S. Skarżący zarzucił Kierownikowi UdSKiOR w Warszawie naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art.l ust.2 pkt 6 w zw. z art.25 ust.2 pkt 2 zd. 2 Uok oraz prawa procesowego, a to art.7, art.77 § 1 i art.78 § 1 k.p.a., a także art.30-32 Konstytucji RP, poprzez jednostronną, niepełną i dowolną ocenę stanu faktycznego sprawy, brak dania wiary iż skarżący walczył w ramach grupy operacyjnej ORMO pod bezpośrednim dowództwem wojskowym i dowolne uznanie iż uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu tzw. utrwalania władzy ludowej. W skardze wniesiono o uchylenie decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W rozwinięciu skargi zarzucono, iż organ nie dostosował się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z 16.01.2004r., błędnie zinterpretował oświadczenia świadków. K. S. wywodzi, iż organ nie wziął pod uwagę, że cała grupa samoobrony ()RM(). w której działaniu brał udział, była podporządkowana jednostce wojskowej w S., która koordynowała działania wszystkich dowódców poszczególnych ugrupowań. Oceniająć zeznania świadków skarżący eksponuje, iż mają oni potwierdzać jego udział w walkach z UPA jako członka oddziału samoobrony ORMO, wchodzącej w skład jednostki wojskowej z S. E. S. wywodzi, iż jako pogorzelec został wyposażony przez wojsko w mundur i broń i wywodzi, że skoro wojsko koordynowało Akcją "W.", to walki toczące się na tym terenie prowadzone przez oddziały ORMO miały miejsce w ramach walk oddziałów wojskowych. Skarżący przyznał, iż świadkowie przesłuchiwani w sprawie mieli przyznane uprawnienia kombatanckie z innego tytułu. Wskazuje, że w raportach dziennych jednostki wojskowej fakt prowadzenia walk pod bezpośrednim dowództwem wojskowym jako oczywisty nie był zapisywany, a za paradoks uznano oparcie decyzji na tym, iż IPN nie dysponuje w tym zakresie żadnymi dowodami o przyporządkowaniu służbowym skarżącemu dowództwu wojskowemu. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, raz jeszcze rekapitulując zasadnicze wątki uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W czasie rozprawy sądowej skarżący wywodził, iż był członkiem ORMO we wsi O., oddziałem dowodził P. D. Brał udział w akcjach przeciwko oddziałom UPA, a dowodzili nimi różni oficerowie Wojska Polskiego. Mieszkał w tej wsi, a jak była potrzeba działano wspólnie z oddziałami wojskowymi. E. S. przyznał, iż otrzymał zawiadomienie z Urzędu Gminy [...] o tym, że będzie przesłuchiwany świadek L. P., zawiadomienia takiego miał nie otrzymać od Urzędu Gminy [...] odnośnie przesłuchania E. G. Wojewódzki sad administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dn.30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa), a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem (por. art.1 § 2 ustawy z dn.25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz.1269). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 Ppsa), stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia ( art 115 Ppsa). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego lub procesowego u takim stopniu, który uzasadniałby wzruszenie decyzji z obrotu prawnego. Jest niewątpliwym, iż E. S. uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 1.09.1946r. do 31.12.1947 r. W myśl art.25 ust.2 pkt 2 Uok ustawodawca nakazuje pozbawić uprawnień kombatanckich osoby, które nabyły je wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestników walk "o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Do wyjątków należą osoby, które uzyskałyby uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w Wojnie Domowej w Hiszpani w latach 1936-1939, albo uzyskałyby te uprawnienia z tytułów przewidzianych w ustawie, a także żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim od dnia 10 maja 1945 do 30.06.1947r.. E. S. nie brał udziału w Wojnie Domowej w I liszpanii, a służbę wojskową rozpoczął w 1949r.. W myśl art.l ust.2 pkt 6 Uok za działalność kombatancka uznaje się m.in. uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i grupami Wehrwolfu. W orzecznictwie sądowym wskazano, iż zarzut osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie prowadzone w trybie art.25 ust.2 pkt 2 Uok, a wiążący się z zachowaniem tych uprawnień na podstawie tytułów przewidzianych w ustawie, winien być rozpatrzony w toku postępowania weryfikacyjnego (por. uchwałę składy 7 sędziów NSA z dn.4.03.2002r., GPS 13/01, opubl. ONSA Nr 4/2002, poz.132.). Zwrócił uwagę na tę okoliczność WSA w Rzeszowie w wyroku z dn.l6.01.2004r. SA/Rz 1564/01 rozpoznający skargę E. S. na decyzję Kierownika UdSKiOR pozbawiające skarżącego uprawnień kombatanckich. W wytycznych Sądu nakazano przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w kierunku ustalenia: jakim aktem skarżący został powołany do grupy operacyjnej, czyim podlegał rozkazom, co stanowiło przedmiot jego działania. Tymi wytycznymi jest związany Sąd orzekający w niniejszej sprawie, na zasadzie art.l53 Ppsa i związany nimi był także organ orzekający w sprawie. W cyt. wyroku Sąd wskazał, iż niezbędne jest przeprowadzenie, zgodnie z art.22 ust.l oraz przepisami rozporządzenia z dn.22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących ' pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. Nr 116, poz.745). W myśl art.22 ust. 1 Uok o spełnieniu warunków, o jakich mowa w art.21 tej ustawy (tj. o przysługiwaniu uprawnień przewidzianych w ustawie), orzeka Kierownik UdSKiOR lub osoby przez niego upoważnione, m.in. na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Ciężar zatem dowodu spełniania warunków, od jakich zależy utrzymanie uprawnień kombatanckich spoczywać musi co do zasady na osobie zainteresowanej (tak NSA w wyroku z 8.06.200lr. V SA 2874/00, Lex nr 84350), co nie zwalnia oczywiście organu od dążenia do ujawnienia dowodów w sprawie, pozwalających na prawidłowe i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Oceniając zebrany materiał dowodowy, uzupełniony przez Kierownika UdSKiOR w Warszawie, zwłaszcza po wydaniu wyroku SA/Rz 1564/01, Sąd doszedł do przekonania, iż brak jest dostatecznych dowodów wskazujących, iż skarżący brał udział w walkach z UPA bezpośrednio pod dowództwem wojskowym i z tej przyczyny zasadnym jest pozbawienie go uprawnień kombatanckich na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 Uok, a wydane decyzje nie naruszyły wytycznych zwartych w wyroku SA/Rz 1564/01. W deklaracji członkowskiej ZBOWiD E. S. podał, iż w okresie od 1.09.1946r. do 31.12.1947r. był członkiem ORMO w O., komendantem oddziału był P. D., sam zaś skarżący pełnił funkcje "administracyjno-porządkowe". Wspólnie z "oddziałem naszym" brał udział w walkach z bandami nacjonalistycznymi UPA i reakcyjnego podziemia na terenie byłego powiatu S. We własnoręcznie sporządzonym życiorysie w dn. 15.04.1980r. E. S. potwierdza udział w ORMO i fakt bycia komendantem tego oddziału P. D., sam zaś życiorys, ani deklaracja członkowska nie zawiera informacji o udziale w walkach z oddziałami UPA pod bezpośrednim dowództwem wojskowym. W dokumentach ujawnionych w zasobach IPN nie wykazano, by E. S.został służbowo podporządkowany dowództwu Wojska Polskiego, znajduje się tam natomiast adnotacja o ujawnieniu jego nazwiska wśród wyróżnionych ORMO-wców w czasie akcji wyborczych. Przesłuchani świadkowie, którzy mieli mieć wiedzę na temat udziału skarżącego zeznali, iż E. S. podlegał rozkazom dowódcy ORMO w O. P. D. (świadek L. P., k.83-84), względnie z opowiadań samego skarżącego miał on podlegać rozkazom Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa (świadek E. G., k.87.). Nie przesłuchano J. B. i S. Z. z powodu ich zgonu (k.69-70 i 73-74 akt administracyjnych). Skarżący przyznał podczas rozprawy sądowej iż był zawiadomiony o terminie przesłuchania L. P., zaprzeczył natomiast aby wiedział ,o terminie przesłuchania świadka E. G. Jest to niewątpliwe uchybienie procesowe, ale w ocenie Sądu nie miało ono istotnego wpływu na ocenę tego zeznania i wynik sprawy, skoro informacje świadka na temat udziału skarżącego w walkach z UPA miały charakter pośredni i pochodzić miały od samego skarżącego. W oświadczeniu J. B. zalegającym na k.15 akt administracyjnych brak jest wypowiedzi odnośnie pozostawania skarżącego pod bezpośrednim dowództwem Wojska Polskiego w czasie bycia członkiem ORMO w O., znajduje się jedynie po kropce dopisek o tym, iż broń, w jaką był wyposażony skarżący została "przydzielona przez Dowództwo Wojska z S.". W oświadczeniu S. Z. (k. 13 akt administracyjnych) zdanie "Wspólnie z S. E. uczestniczyliśmy w akcjach wypadowych przeciwko Ukraińskiej Powstańczej Armii" zakończone jest po kropce, poprawionej na przecinek dopiskiem "pod rozkazami dowództwa wojskowego z S.". Skarżący w samej skardze, a także podczas rozprawy sądowej powołuje się na argumentację ogólniejszej natury, wywodząc iż bez koordynacji działań z Wojskiem Polskim działalność ORMO na terenie powiatu S. byłaby skazana na niepowodzenie wobec dobrze uzbrojonych oddziałów UPA, czy też przywołuje fakt prowadzenia operacji "Akcja Wisła" pod dowództwem wojskowym. Na marginesie zauważyć trzeba, iż akcja ta miała miejsce w okresie od kwietnia do lipca 1947r. (tak Popularna Encyklopedia. Powszechna PWN, Kraków 2003, t. 12, W-Żzw, s.233) zaś skarżący został członkiem oddziału ORMO znacznie wcześniej. Nie jest to jednak argumentacja, która wskazywałaby na indywidualizację oceny działań skarżącego i pozwalająca przyjąć, iż E. S. pozostawał pod bezpośrednim dowództwem wojskowym w ramach udziału w ORMO, skarżący zresztą takich konkretnych okoliczności nie wskazywał w toku postępowania administracyjnego, w czasie zaś rozprawy sądowej potwierdził, iż w razie potrzeby oddział ORMO, którego był członkiem działał wspólnie z oddziałami wojskowymi. Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski, zatem przyznanie tychże uprawnień (ich zachowanie) musi mieć za podstawę albo działalność z którą Uok łączy te uprawnienia bądź też być ofiarą w miejscach i z przyczyn określonych w tej ustawie (tak NSA w niepubl. Wyroku z 10.02.2006r. OSK 1130/04). Nie mogą na tę ocenę wpłynąć i takie okoliczności, niewątpliwie doświadczające, skarżącego, jak spalenie rodzinnej miejscowości, czy też śmierć bliskich osób lub kolegów w wyniku działań wojennych i okresu powojennego. Tej ocenie nie zaprzecza również wyposażenie w broń czy mundury przez oddział wojskowy. Zasadnie zatem organ przyjął iż brak jest podstaw do uznania, że E. S. nie spełnia wymogów z art.1 ust.2 pkt 6 Uok, a to zobowiązywało organ do pozbawienia uprawnień kombatanckich skarżącego w trybie art.25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy. Zarzut naruszenia przepisów art.30-32 Konstytucji RP nie został bliżej w skardze rozwinięty, nadto zauważyć trzeba, iż przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie, a to art.1 ust.2 pkt 6 i art.25 ust.2 pkt 2 Uok zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za zgodne /. Konstytucją RP (por. wyrok TK z 15.04.2003, SK 4/02, OTK-A Nr 4/2003, poz. 31). Werbalny zatem zarzut naruszenia przepisów konstytucyjnych sformułowany przez skarżącego nie sprecyzowany w skardze, nie mógł zostać przez Sąd uwzględniony. Brak naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu, który nakazywałby uwzględnienie skarbi (art.145 § 1 Ppsa) nakazywał jej oddalenie jako nieuzasadnionej, na podstawie art. 151 Ppsa.