II SA/Rz 905/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Czarnik /spr/ po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2011 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi E.T. na decyzję Wojewody P. w R. z dnia [..] sierpnia 2010r., znak: [...] o ustalenie odszkodowania za nieruchomość z wniosku skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 4.10.2010r. wezwano skarżącego E.T. do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Wojewody P. w R. z dnia [..] sierpnia 2010 r., znak [...], w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od wpisu. Powołał się na swoją bardzo trudną sytuację materialną, wskazał iż utrzymuje się wraz z żoną z renty inwalidzkiej w wysokości [...]zł, z tytułu dzierżawy swojego gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,9 [ha] osiąga roczny dochód w wysokości [..]zł ([...]), leczy się na kręgosłup i jest po dwóch zawałach. Uzupełniająco, na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 28.10.2010r. wyjaśnił, że żona pozostaje na jego utrzymaniu, sama nie osiąga żadnego dochodu, opłaca składkę ubezpieczeniową na KRUS. Nie korzystają oni z pomocy społecznej ani innej formy pomocy publicznej. Wnioskodawca nie podał natomiast danych co do ponoszonych wydatków na swoje utrzymanie, wyjaśnił jedynie że dostępne środki przeznacza na zakup żywności, leków, składki KRUS, "po prostu na życie", w zależności od potrzeb. Postanowieniem z dnia 8.11.2010r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na orzeczenie to skutecznie wniósł sprzeciw skarżący. Podał, że nie przedłożył wyjaśnienia co do ponoszonych wydatków, ponieważ nie posiada żadnych paragonów, nie pamięta na co dokładnie wydatkuje poszczególne kwoty. Wyjaśnił, że rozpisywanie tegoż z pamięci byłoby nierzeczywistym i nie całkowicie zgodnym z faktami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Art. 211 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz.1270, ze zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowi, że koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłaty sądowe dzielą się na wpis i opłatę kancelaryjną (art.212 §2 p.p.s.a.). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art.214 §1 p.p.s.a.). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art.219 §1 p.p.s.a.). Należny wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 200zł. Przepisy powołanej ustawy przewidują jednak instytucję prawa pomocy umożliwiającą obowiązanemu uzyskanie m.in. zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu. Prawo pomocy przyznaje się na wniosek strony w zakresie całkowitym lub częściowym. Art. 245 §2 p.p.s.a. stanowi, że w zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast §3 stanowi, że w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wniosek skarżącego dotyczył jedynie zwolnienia od kosztów sądowych, co odpowiada instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym. Art. 246 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak skonstruowana norma prawna nakłada na wnioskodawcę ciężar wykazania swojej złej sytuacji majątkowej. To na stronie ciąży obowiązek przedstawienia takich środków dowodowych, z których wynikać będzie jej zła i trudna sytuacja majątkowa uniemożliwiająca zadośćuczynienie obowiązkowi partycypowania w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Przepisy wymagają współdziałania z Sądem w zakresie wyjaśniania rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, na co wskazuje art. 255 p.p.s.a. Strona nie ma możliwości kwestionowania skierowanego do niej wezwania, a jej subiektywne odczucie o zbędności żądanych przez Sąd danych dla potrzeb oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez znaczenia dla wiążącego charakteru takiego wezwania. Niewykonanie wezwania i brak innych wiarygodnych środków dowodowych nie pozostaje bez konsekwencji co do losów zgłoszonego wniosku, jeżeli Sąd nadal posiadać będzie wątpliwości co do oświadczeń strony, których ta nie wyjaśniła. Sąd stwierdza, że E.T. nie wykazał w sposób należyty swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej co uniemożliwia uwzględnienie zgłoszonego wniosku. Żądane informacje co do ponoszonych wydatków nie powinny stanowić dla strony trudności w ich wykazaniu, jak chociażby w zakresie mediów (energia elektryczna, gaz, woda), wysokości uiszczanych składek na ubezpieczenie w KRUS. Wskazana wysokość dochodów strony, gospodarstwo domowe składające się z dwóch osób, konieczność ponoszenia tzw. zwykłych kosztów utrzymania siebie i rodziny (żywność, media) wskazują, oceniane przez pryzmat zasad doświadczenia życiowego, że podane informacje nie pozwalają na uznanie ich za wiarygodne. Ponadto strona posiadając gospodarstwo rolne sporych rozmiarów (2,9 [ha]) winna podjąć starania o pozyskanie np. z jego dzierżawy wyższego dochodu, aniżeli ten powołany. Wysokość osiąganych tylko przez wnioskodawcę dochodów w granicach [...]zł miesięcznie i oświadczenie o braku korzystania z instytucji pomocowych, brak współdziałania strony w zakresie należytego i pełnego wykazania doręczonego wezwania dają podstawę dla przyjęcia, że zgłoszone oświadczenie nie jest wiarygodne i strona dysponuje większym zasobem środków aniżeli wykazany, co zarazem przemawia za koniecznością odmowy uwzględniania zgłoszonego wniosku z uwagi na niewykazanie przesłanek decydujących o przyznaniu prawa pomocy. Jak już podkreślono, ciężar dowodu w tym zakresie ciąży na wnioskodawcy. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.