II SA/Rz 908/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zmiany granic miasta postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. A. C. – reprezentowana przez pełnomocnika (adwokata) – w treści skargi na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] zawarła wniosek o zwolnienie od należnego od niej wpisu sądowego, rozszerzając go w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF na zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że jako osoba bezrobotna nie jest w stanie z pobieranego zasiłku (776 zł.) uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Pozostałe dochody osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. alimenty na 14-letniego syna K. w kwocie 1200 zł. i stypendium sportowe 20-letniego syna A. w wysokości 420 zł. mają charakter zindywidualizowany i przeznaczane są na ich utrzymanie. Jako posiadany majątek skarżąca wykazała prawo własności w ½ części samochodu Citroen Berlingo z 2005 r. o wartości 12,5 tys. zł. W złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wnioskodawczyni wskazała miesięczne wydatki na zakup żywności - ok. 1 tys. zł., opłaty z tytułu czynszu za mieszkanie – 420 zł., za energię elektryczną – 125 zł., gaz – 40 zł., tv kablową – 70 zł. Wszystkie opłaty związane z utrzymaniem i eksploatacją pojazdu ponosi jego współwłaściciel i główny użytkownik – syn D., który nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. On też doraźnie wspomaga ją wpłatami na rachunek bankowy, niwelującymi ujemne saldo rachunku. Nie korzysta z pomocy społecznej, adwokat świadczy jej pomoc nieodpłatnie (potwierdza to jego odrębne oświadczenie), poinformowała też o zmianie kwoty pobieranych alimentów (na 1600 zł.). Jako załącznik do dodatkowego oświadczenia przedstawiła wydruk z operacji na rachunku bankowym za okres 1 wrzesień – 30 październik 2013 r. z saldem końcowym 315 zł.; wynika też z niego kwota netto pobieranego zasiłku, tj. 673 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy podyktowane jest więc przede wszystkim oceną możliwości finansowych osoby wnioskującej, dokonywanej z uwzględnieniem sytuacji majątkowej oraz dochodów i wydatków jej oraz wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (jeżeli takie są); w tym względzie bez znaczenia pozostaje twierdzenie wnioskodawczyni o zindywidualizowanym charakterze dochodów uzyskiwanych przez zamieszkujące z nią dzieci. Mimo braku bezpośredniego wskazania przez A. C. potrzeb życiowych których zaspokojenie mogłoby być w ich przypadku zagrożone w związku z wymogiem opłacenia kosztów sądowych (także tych związanych z toczącą się równolegle sprawą II SA/Rz 909/13 z jej skargi na uchwałę RM [...] z dnia [...] września 2007 r. Nr [...]), mając na uwadze całokształt jej sytuacji materialno – bytowej uznano, że częściowo spełnia w/w kryterium. Nie dysponuje ona praktycznie żadnymi oszczędnościami oraz wartościowymi składnikami majątkowymi przynoszącymi dochód lub mogącymi być w krótkim okresie czasu spieniężonymi (z akt sprawy wynika dodatkowo, że orzeczono jej eksmisję z mieszkania, wstrzymaną do czasu otrzymania lokalu socjalnego). Pozostaje bez pracy, mimo aktualnego pobierania zasiłku z tego tytułu. W tych okolicznościach, przy posiadanych przez nią i dzieci dochodach (łącznie 2693 zł.) i wykazanych na kwotę 1655 zł. wydatkach, biorąc pod uwagę inne występujące chociażby tylko okresowo względem 3 osób (m.in. zakup odzieży, środków czystości, związane z edukacją, leczeniem), należy uznać, że nawet opłacenie w pełnej wysokości wpisu związanego z niniejszą skargą oraz w sprawie II SA/Rz 909/13 (po 300 zł.) mogłoby skutkować rzeczywistym zagrożeniem dla zaspokojenia ich koniecznych potrzeb życiowych (pośrednio świadczy o tym też oświadczenie o korzystaniu ze wsparcia finansowego trzeciego syna oraz nieodpłatnej pomocy prawnej świadczonej jej przez pełnomocnika). W kontekście powyższego podkreślenia wymaga jednak wyjątkowy charakter prawa pomocy, wynikający z zawartego w art. 199 P.p.s.a. ustawowego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; co do zasady obejmuje on wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04),. Przez uszczerbek dla koniecznego utrzymania warunkujący przyznanie dochodzonego przez A. C. zwolnienia od kosztów sądowych należy przy tym rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie niezbędnych potrzeb życiowych, jak żywność, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, koszy leczenia; nie obejmuje on wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które osoba wnioskująca ma obowiązek ograniczyć lub zaniechać w celu poczynienia stosownych oszczędności. W przypadku skarżącej za takie niezbędne bez wątpienia należy uznać większość z wymienionych, tj. opłaty związane z lokalem mieszkalnym (czynsz, gaz, energia elektryczna) oraz zakupem żywności. Kryterium tego bez wątpienia nie spełniają jednak opłaty za tv (kwota 70 zł. wskazuje raczej na dodatkowo płatną telewizję kablową lub platformę cyfrową, a nie abonament rtv), a także wynikające z wyciągów bankowych opłaty za telefon (11 wrzesień 2013 r. – 168 zł., 22 październik - 114 zł.); wydatkom tym nie może być więc przyznane pierwszeństwo przed kosztami postępowania. Biorąc do tego pod uwagę wynoszącą ponad 1 tys. zł. nadwyżkę pomiędzy wykazanymi dochodami (2693 zł.) a wymienionymi podstawowymi wydatkami na utrzymanie siebie, rodziny i mieszkania (1655 zł.), uwzględniając inne sygnalizowane powyżej doraźne wydatki o niezbędnym charakterze oraz koszty sądowe związane ze sprawą II SA/Rz 909/13, za zasadne uznano udzielenie skarżącej wsparcia względem połowy tych kosztów. Ich jednorazowe i rozłożone w czasie poniesienie we wskazanej części nie będzie przekraczało jej możliwości finansowych i nie odbije się negatywnie na zapewnieniu sobie i zamieszkującym z nią członkom rodziny minimum socjalnego. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w większym zakresie wiązałoby się z nieuzasadnionym przerzucaniem ciężaru związanych ze sprawą kosztów na Skarb Państwa, tym bardziej, że jak wynika to również z analizy wyciągów z rachunków bankowych – mimo deklarowanego prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego - pod tym samym adresem co ona zamieszkuje jej trzeci syn D.; wiąże się to z obowiązkiem partycypowania przez niego w kosztach utrzymania mieszkania. Należy też uznać, że sama skarżąca całkowicie świadomie w złożonym w siedzibie Sądu 18 października 2013 r. formularzu PPF podała nieprawdziwe informacje co do wysokości pobieranych na syna K. alimentów (1200 zł.). Informacja o zmianie ich wysokości na 1600 zł. "na podstawie nieprawomocnego wyroku Sądu Rodzinnego" znalazła się co prawda w złożonym 31 października 2013 r. dodatkowym oświadczeniu, niemniej jednak jak wskazują na to w/w wyciągi z rachunku bankowego, alimenty w tej wysokości wpłynęły na jej konto już 10 września 2013 r. (najprawdopodobniej więc wiedzę co do ich zmienionej wysokości posiadała już co najmniej w momencie składania skargi – nadanej przez adwokata w urzędzie pocztowym również 10 września 2013 r., a mimo to także wskazując w błędnie dołączonym do niej "Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania" kwotę 1200 zł.). W tym stanie rzeczy uwzględnienie wniosku skarżącej w większej części niż przyznane zwolnienie wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych poddane jest szczególnym rygorom. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.