II SA/Rz 909/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy W dniu 17 lipca 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga S.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W skardze zawarty został wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżąca wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z dwiema realizującymi obowiązek szkolny córkami w wieku 13 i 14 lat. Utrzymują się z renty wnioskodawczyni wynoszącej 734,90 zł, świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 700 zł oraz ze świadczeń rodzinnych wynoszących 212 zł. Skarżąca zaznaczyła, że jedna z córek wymaga ciągłej rehabilitacji, co wiąże się z kosztami leczenia i dojazdu do stosownych placówek w powyższym celu. Nadto, córka ta dojeżdża do szkoły położonej poza miejscem ich zamieszkania, zaś pieniądze na ten dojazd – 600 zł strona pożyczyła u rodziny. Obecnie w związku ze zbliżającym się rokiem szkolnym wnioskodawczyni zmuszona będzie do zakupu stosownych pomocy, co stanowi duży wydatek finansowy. Skarżąca zaznaczyła, że nie posiada żadnego majątku. Wobec wątpliwości co do sytuacji materialnej S.C., wezwano ją do uzupełnienia przedstawionych we wniosku danych tj. do wyszczególnienia kwot wydatkowanych co miesiąc na utrzymanie rodziny, domu, w którym mieszkają wraz ze wskazaniem tytułu prawnego do niego, na leczenie i rehabilitację córki, na telefon oraz do wyjaśnienia źródła finansowania powyższego. Wezwanie dotyczyło także nadesłania wyciągów z rachunków bankowych strony. W odpowiedzi na wezwanie S.C. podniosła, że comiesięczne wydatki na utrzymanie rodziny to 600 zł, na dojazd córki na rehabilitację – 150 zł, na gaz – 50 zł, na telefon – 50 zł. Skarżąca podała także, iż opłata za uczęszczanie jednej z córek do szkoły wynosi 300 zł i będzie uiszczana do sierpnia 2015 r., a w kolejnym roku szkolnym nie będzie jej już ponosić w związku z pójściem przez córkę do innej, bezpłatnej szkoły. Strona wskazała, że obciążona jest połową opłat za energię elektryczną i wodę, natomiast drugą połowę ponoszą jej rodzice, będący właścicielami domu, w którym mieszka. W związku ze zbliżającym się początkiem roku szkolnego będzie musiała wydatkować kwotę ok. 2000 zł na zakup podręczników, obuwia oraz odzieży. Środki te zamierza pożyczyć "u rodziny". Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że nie udowodniła, by w odniesieniu do niej spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia S.C. podała, że jest samotną matką wychowującą dwie córki. Mieszka w domu rodziców, nie posiada żadnego majątku i pozostaje na leczeniu specjalistycznym. Wskazała, że ponosi następujące wydatki: energia elektryczna - 140 zł, co dwa miesiące ("dokłada się rodzicom"), gaz - 50 zł, leczenie córki i rehabilitacja - 150 zł, telefon - 50 zł, woda - 65 zł, co dwa miesiące. Do sierpnia ponosiła opłatę za uczęszczanie córki do Społecznej Szkoły Podstawowej Nr [...] w [...] w wysokości 300 zł oraz ma do zapłaty zaległe wpisowe w wysokości 120 zł. Poniosła koszty zakupu biletów w wysokości ok. 400 zł (w tym bilety miesięczne dla niej - 160, 00 zł, dla córki - 81, 60 zł, bilet sieciowy dla córki - 55 zł oraz jednorazowe bilety dla skarżącej na przejazdy MPK 20 dni w miesiącu x 2 x 2, 80 zł). Te pieniądze pożyczyła u rodziny i musi je zwrócić. Wyjaśniła, że rodzice nie pomagają jej finansowo z uwagi na brak możliwości udzielenia takiej pomocy. Podała, że w 2010 r. rodzice i skarżąca stracili budynek mieszkalny w wyniku powodzi, przy czym dom został przeznaczony do rozbiórki. Rodzice musieli zadłużyć się, aby przygotować mieszkanie dla skarżącej i jej dzieci oraz dla siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Treść oraz warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o niskich dochodach w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Nie ma ono charakteru uznaniowego, lecz podlega określonym regułom. Zwolnienie od kosztów sądowych jest z jednej strony realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Dokonana na podstawie wskazanego kryterium ocena aktualnej sytuacji finansowej skarżącej nie prowadzi do uznania zasadności jej wniosku. Skarżąca faktycznie nie wykazała, że spełnia warunki do przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy, a złożone przez nią oświadczenia budzą liczne wątpliwości. Z ich treści wnioskować można, że skarżąca w rzeczywistości prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, a nie podała ani ich dochodów ani wydatków. Nie uzupełniła w powyższym zakresie swoich oświadczeń także w sprzeciwie wskazując w nim natomiast, że "dokłada się" rodzicom do opłat za energię elektryczną oraz wyjaśniając, że rodzice musieli zadłużyć się, aby przygotować mieszkanie dla skarżącej i jej dzieci oraz dla siebie. Wnioskodawczyni ponadto nie podała wysokości wszystkich obciążeń związanych chociażby z opałem, co rodzi pytanie o to, czy koszty te ponosi skarżąca czy też rodzice we wspólnie prowadzonym gospodarstwie domowym. Budzi wątpliwości rzetelność złożonych przez skarżącą oświadczeń, z uwagi chociażby na fakt uczęszczania jej córki do społecznej szkoły podstawowej, co generowało dodatkowe koszty, w tym także dojazdu, które przy zadeklarowanych dochodach stanowiły bardzo duże obciążenie dla jej budżetu domowego. Ponadto jeśli ponoszenie m. in. tego wydatku generowało konieczność zaciągania "u rodziny" podlegających zwrotowi pożyczek na zaspokojenie innych potrzeb, to pojawia się pytanie co do możliwości ich spłaty przy uwzględnieniu wysokości zadeklarowanego przez nią dochodu. Powyższe utwierdza w przekonaniu, że rzeczywista sytuacja finansowa S.C. przedstawia się korzystniej niż podana przez nią we wniosku. W tym miejscu bowiem należy powołać się na ugruntowane i jednolite orzecznictwo sądowe, z którego jednoznacznie wynika, że to osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana do jego przekonującego uzasadnienia. Podyktowane jest to wyjątkowym charakterem prawa pomocy i jego finansowaniem ze środków publicznych (Skarbu Państwa), co powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść wnioskodawcy. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których strona wnioskująca o prawo pomocy udziela sprzecznych lub wymijających informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach, w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. W przypadku skarżącej wiąże się to z wątpliwościami co do wysokości rzeczywiście osiąganego dochodu oraz wątpliwościami dotyczącymi ilości osób wchodzących w skład prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Skarżąca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011r., I OZ 884/2011, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2011r., II GZ 153/2011, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy została przewidziana bowiem dla osób którym sytuacja majątkowo nie pozwala na ponoszenie kosztów związanych z korzystaniem z konstytucyjnego prawa do Sądu, a obowiązek wykazania zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskującego. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy w przedmiotowej sprawie Sąd stwierdza, że skarżąca tego typu okoliczności nie wykazała. Zauważyć należy przy tym, że przy zadeklarowanych dochodach miesięczne wydatki skarżącej z pominięciem kosztów związanych z uczęszczaniem jej córki do społecznej szkoły podstawowej i przy uwzględnieniu kwot wydatków ponoszonych do sierpnia 2015 r., będą od września 2015 r. wynosić ok. 1350 zł, a więc nie będą wyczerpywać dochodu wynoszącego 1646, 90 zł. Należy podkreślić także to, że na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny udział profesjonalnego pełnomocnika i jego pomoc w reprezentowaniu interesów skarżącej, tym bardziej, że specyfika postępowania sądowoadministracyjnego polega na tym, że niezależnie od podniesionych przez stronę zarzutów pod adresem zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny obowiązany jest z urzędu zobowiązany jest uwzględnić wszystkie uchybienia, jakich się doparzył. Udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu konieczny jest tylko w przypadku zamiaru sporządzenia niektórych środków zaskarżenia. Tym samym skarżąca nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, a więc nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 (w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r.) P.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.