II SA/Rz 912/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Zbigniew Czarnik Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych -skargę oddala- Sygn. II SA/Rz 912/12 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] maja 2012r., nr [...] Burmistrz Gminy [...] odmówił dłużnikowi alimentacyjnemu P.M. umorzenia należności w kwocie 12. 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, do których zwrotu został zobowiązany decyzją tego organu z dnia [...] stycznia 2012r., nr [...]. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka na piętrze budynku nie będącego jego własnością, które składa się z czterech pokoi, kuchni, łazienki. Pobiera świadczenie rentowe w wysokości 778, 35 zł, a ponadto jest właścicielem gruntu na terenie Gminy [...] o powierzchni 0, 455 ha przeliczeniowego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że sytuacja dochodowa i rodzinna P.M. jest trudna, ale nie wyjątkowa. Ponadto organ stwierdził, że z uwagi na fakt, że taka pomoc jest przyznawana w sytuacji, gdy egzekucja należności alimentacyjnych jest bezskuteczna, a więc zobowiązani do alimentów są już w sytuacji dochodowej uniemożliwiającej egzekucję świadczeń alimentacyjnych każdej z tych osób można by było przypisać trudną sytuację. Odwołanie od w/w decyzji złożył P.M. wskazując w nim, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, utrzymuje się z renty inwalidzkiej, z której nie stać go na pokrycie kosztów leków, gazu, prądu i innych spraw bieżących. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] lipca 2012r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w podstawie prawnej powołując art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst . jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 1 poz. 7 ze zm.). W uzasadnieniu Kolegium podało, że podstawą prawną umorzenia należności alimentacyjnych jest art. 30 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że organ właściwy wierzyciela tj. wójt, burmistrz, prezydent właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części lub odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ II instancji podał, że P.M. był zobowiązany do alimentowania dzieci: A. M., A.M., K.M., W. M., przy czym decyzją z dnia [...] października 2010r., nr [...] Burmistrz Miasta [...] przyznał dzieciom świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 1000 zł miesięcznie od 1 października 20101r. do 30 września 2011r. w wysokości 12. 000 wraz z odsetkami w kwocie 1. 220, 67 zł na dzień wydana decyzji. Organ podał, że w aktualnych stanie sprawy prowadzona jest z dochodu skarżącego częściowo skuteczna egzekucja komornicza, zatem dochodzone w chwili obecnej od niego wierzytelności wobec gminy mogą zostać w przyszłości zaspokojone. Umorzenie postępowania na obecnym jego etapie prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Na przeszkodzie umorzeniu należności stoi w chwili obecnej fakt, że sytuacja dochodowa wnioskodawcy umożliwia mu przynajmniej częściowe pokrycie zadłużenia wobec gminy, podobnie jak sytuacja rodzinna, gdyż wnioskodawca nie ma innych osób na swoim utrzymaniu. Ponadto przepis art. 30 ust. 1 ustawy nie będzie miał zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ organ może umorzyć postępowanie, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna przez okres co najmniej 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych na tej podstawie. W skardze na powyższą decyzję P.M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu, zasądzenie zwrotu ewentualnych kosztów postępowania według norm przepisanych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podał, że nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ponieważ umorzenie należności alimentacyjnych jest w tej chwili niezbędne, aby mógł zacząć normalnie funkcjonować, tj. opłacić wszystkie zaległości oraz wykupić niezbędne leki. W chwili obecnej ze względu na comiesięczne potrącenia alimentacyjne dokonywane z jego renty – zmuszony jest żyć na skraju ubóstwa a na utrzymanie pozostaje mu kwota 306, 69 zł. Podał, że legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy i z tego tytułu posiada stały dochód, jednak posiada zaległości wobec banku z tytułu niespłaconej pożyczki, którą musiał zaciągnąć, ponieważ nie starczało mu na podstawowe potrzeby życiowe. Błędnym jest założenie, że jego sytuacja nie jest szczególna, a jedynie trudna. Podał, że mimo tego, że jest właścicielem działki rolnej, z której dochód tylko potencjalnie wynosi 83, 94 z ha przeliczeniowego, faktycznie działka ta nie jest uprawiana i przynosi stratę w związku z konicznością zapłaty podatku od nieruchomości. Ze względu na stan zdrowia nie może w chwili obecnej podjąć pracy, aby samodzielnie przezwyciężyć ten stan rzeczy, a dodatkowo musi systematycznie przyjmować leki, na które go nie stać, a są one niezbędne, aby mógł samodzielnie funkcjonować. Podał, że żyje poniżej minimum socjalnego, a nawet minimum egzystencji i nie stać go na ponoszenie wszystkich opłat mieszkaniowych. Umorzenie należności pozwoliłoby mu chociaż częściowo pokryć inne wymagane zaległości i normalnie funkcjonować. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod kątem zgodności z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszystkie naruszenia prawa, a nie tylko wymienione w skardze. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w art. 145 § 1 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd zobowiązany jest do uwzględnienia skargi – jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalony przez organy administracji stan faktyczny nie budzi żadnych wątpliwości i nie jest przez skarżącego kwestionowany. Istota sporu sprowadza się do tego, czy w obowiązującym na dzień wydania decyzji stanie prawnym organy dokonały prawidłowej kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych sprawy, odmawiając skarżącemu umorzenia ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych. Prawidłowe jest stanowisko organów administracji co do przepisu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytuły wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności, albo rozłożyć na raty uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. przewiduje również, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 50% jeżeli egzekucja jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości zasądzonych alimentów oraz 100% jeżeli egzekucja jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości zasądzonych alimentów. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych mogą być umorzone w przewidzianej prawem wysokości, jeżeli został spełniony warunek skuteczności egzekucji w określonym przez ustawodawcę czasie. Jak wynika z akt sprawy i czego skarżący nie kwestionuje, w jego przypadku przesłanka skuteczności egzekucji nie została spełniona, zatem zasadnie organy obu instancji swoje rozstrzygnięcie oparły na przepisie art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Z analizy przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z dnia 7 września 2007 r. wynika, że podejmowana decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to jedynie możliwość umorzenia takich należności, nie statuując obowiązku organu w tym zakresie nawet w przypadku jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej zobowiązanego (patrz: wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., I SA 945/00). Nie oznacza to jednak dowolności organu, zobowiązując go do szczegółowego zbadania stanu faktycznego sprawy, przeprowadzenia niezbędnego postępowania dowodowego oraz uwzględnienia słusznego interesu zainteresowanego oraz interesu społecznego. Podkreślić należy, że umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile taki stan jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu (wyrok WSA w Lublinie z dnia 25 listopada 2010 r., II SA/Lu 559/10). W ocenie Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a uzasadnienie rozstrzygnięć organów nie wskazuje na dowolność rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy. W związku z tym, umorzenie należności wynikających z tego tytułu i wypłaconych przez organy administracji publicznej powinno mieć miejsce tylko wówczas gdy sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu w sposób trwały do wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku ich zwrotu, przerzucając ten obowiązek na wszystkich podatników, czemu sprzeciwia się interes ogółu i zasady sprawiedliwości społecznej. Z tych względów na zasadach przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd skargę oddalił.