II SA/Rz 912/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2016 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Podaniem z dnia 23 maja 2014 r. PR zwrócił się do Wójta Gminy [.] o umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego wraz z odsetkami, gdyż przebywa w zakładzie karnym, nie pracuje i nie ma środków na spłatę zadłużenia. Decyzją z dnia [.] lutego 2015 r. Wójt odmówił PR umorzenia zaległości, jednak na skutek uwzględnienia odwołania strony decyzją z dnia [.] kwietnia 2015 r. nr SKO [.] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania w celu dokładniejszego ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz rzeczywistej kwoty zadłużenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [.] maja 2015 r. nr [.], Wójt Gminy [.] odmówił PR umorzenia zaległości w łącznej kwocie 10 261,85 zł z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego (6 000 zł wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oraz odsetek wynoszących 4 261,85 zł) na podstawie decyzji z dnia 17 października 2008 r. i z dnia 20 października 2009 r. Z ustaleń faktycznych organu wynika, że PR od 2008 r. odbywa karę pozbawienia wolności z przewidywanym terminem jej zakończenia w dniu 2 sierpnia 2020 r. W zakładzie karnym nie podejmuje pracy. W okresie od 12 września 2013 r. do 11 grudnia 2014 r. otrzymał pomoc pieniężną z zewnątrz w łącznej kwocie 1390 zł, z czego do swojej dyspozycji miał połowę tej kwoty i pomimo tego nie spłacał posiadanego zadłużenia, chociaż ma zapewnione wyżywienie, środki czystości i ubranie przez zakład karny. Przesłuchiwany w charakterze świadka ojciec strony oświadczył, że przesyła synowi miesięcznie po 100 zł. Jednak również i z tej kwoty nie reguluje swojego zadłużenia. Na dzień 24 kwietnia 2015 r. posiadał do swojej dyspozycji 57,17 zł. Z kolei akumulacja środków gromadzonych w zakładzie karnym, które zostaną wypłacone stronie w dniu zwolnienia z zakładu wynosi 2 434,50 zł. Ma więc częściową możliwość spłaty zadłużenia, a przyznanie ulgi w postaci umorzenia zadłużenia powinno być wyjątkowe w sytuacji, gdy niemożność wywiązania się z obowiązku uregulowania danej należności jest w pełni niezależna od zobowiązanego. Do okoliczności takich nie należy jednak pobyt w zakładzie karnym. Nie zaistniały zatem przesłanki stypizowane w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) dalej zwanej: "Ualim". W odwołaniu od powyższej decyzji PR zakwestionował wysokość obciążających go należności. Oświadczył, że chciałby opuścić zakład karny i ułożyć sobie życie, jednak decyzja w tym zakresie nie należy do niego, lecz Sądu. Jeżeli chodzi zaś o otrzymywaną pomoc pieniężną od rodziny to część tych środków, zgodnie z przepisami Kodeksu karnego wykonawczego, gromadzona jest na czas opuszczenia zakładu karnego i nie podlega egzekucji. Nie służą one spłacie zadłużenia, lecz na pokrycie kosztów utrzymania po opuszczeniu zakładu karnego. Pozostałą część przeznaczał na zakup kart do telefonu, znaczki pocztowe, najpotrzebniejszych przyborów toaletowych. Nie posiada zatem dochodów, a jego sytuacja materialna jest zła. Decyzją z dnia [.] czerwca 2015 r. nr SKO [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wyjaśniło, że decyzja w sprawie umorzenia zadłużenia w funduszu alimentacyjnym ma charakter uznaniowy, a zatem nie istnieje obowiązek umorzenia powstałego długu nawet w razie ziszczenia się przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 Ualim. Jak ustalono, wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie ubiegał się o zatrudnienie. Od rodziny uzyskuje systematyczną pomoc finansową, a na rachunku w zakładzie karnym ma zakumulowane środki w wysokości 2.434,50zł, które otrzyma w chwili zwolnienia z zakładu karnego. Aktualny brak środków finansowych nie jest równoznaczny z koniecznością umorzenia zadłużenia, a fakt odosobnienia w zakładzie nie powoduje braku możliwości choćby częściowego uregulowania zadłużenia w przyszłości. Umorzenie zadłużenia na podstawie art. 30 ust. 2 Ualim powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Do takich nie należy jednak odbywanie kary pozbawienia wolności. Zasadniczym obowiązkiem dłużnika alimentacyjnego jest natomiast konieczność zwrotu do funduszu świadczeń wypłaconych z tego funduszu uprawnionemu wraz z odsetkami. Z skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie PR zwrócił ponownie uwagę na fakt przebywania w zakładzie karnym, co uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Otrzymuje tylko niewielką pomoc od rodziny, z czego połowę zakład karny gromadzi zgodnie z art. 126 Kkw. Pozostałą kwotę wydatkuje na niezbędne potrzeby, jak zakup materiałów i przyborów toaletowych, znaczki pocztowe i karty do telefonów, aby móc utrzymywać kontakt z rodziną. Zakwestionował ustalenie, jakoby nie starał się o podjęcie zatrudnienia, a obecnie pracuje, tyle że nieodpłatnie na terenie zakładu karnego. Znajduje się zatem w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej spłatę zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (zob. art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej zwanej: "Ppsa", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 Ppsa). W myśl art. 145 Ppsa, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. Kontroli Sądu poddano decyzje o odmowie umorzenia należności wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego. Podstawę prawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 30 ust. 2 Ualim. Zgodnie z nim organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Regulacja ta stanowi odstępstwo od wynikającego z art. 27 ust. 1 Ualim obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Decyzja podejmowana w tym przedmiocie, na co prawidłowo zwróciło uwagę Kolegium, podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Użyta w art. 30 ust. 2 Ualim partykuła "może" oznacza, że pozostawiono uznaniu organu swobodę w zakresie umorzenia zaległości. Nawet zatem zaistnienie okoliczności dających podstawę do udzielenia ulgi na podstawie ww. przepisu nie obliguje organu do podjęcia takiego rozstrzygnięcie. Decyzja nie może być jednak przejawem dowolności. Dlatego przed jej podjęciem wymaga się od organów wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy istotnych z punktu widzenia przesłanek określonych w przepisie art. 30 ust. 2 Ualim. Ich obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), oraz należyte wyjaśnienie/uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. W przypadku uznania administracyjnego Sąd nie jest uprawniony do kontroli słuszności zajętego stanowiska mieszczącego się w granicach prawa, gdyż ocenia tylko legalność sposobu skorzystania przez organ z tej formy załatwienia sprawy. Sąd kontrolując zaskarżone decyzje i poprzedzające ich wydanie postępowanie nie znalazł podstaw do zakwestionowania ich zgodności z prawem tak procesowym, jak i materialnym. Z ustaleń faktycznych organów wynika, że skarżący jest podmiotem zobowiązanym alimentacyjnie, za którego świadczenia uprawnionemu dziecku wypłacane były z funduszu alimentacyjnego. Jego zadłużenie w funduszu wynosi 10 261,85 zł. Na kwotę tę składa się suma 6 000 zł wypłaconych świadczeń oraz 4 261,85 zł odsetek. Od 2008 r. skarżący odbywa karę pozbawienia wolności, z przewidywanym terminem jej zakończenia 2 sierpnia 2020 r. W zakładzie karnym nie podejmuje pracy, otrzymuje natomiast pomoc pieniężną z zewnątrz. W okresie odbywania kary pozbawienia wolności nie spłacał obciążającego do zadłużenia w funduszu, pomimo dysponowania pewnymi środkami, a ma zapewnione wyżywienie, środki czystości i ubranie przez zakład karny (podstawowe utrzymanie). Zakład akumuluje również dla niego środki, które będą mu wypłacone w dniu zwolnienia; według ustaleń organów była to kwota 2 434,50 zł. Wnioskodawca dysponuje więc w ocenie organów częściową możliwością spłaty zadłużenia, a przyznanie ulgi w postaci umorzenia zadłużenia powinno być wyjątkowe i dotyczyć sytuacji, gdy niemożność wywiązania się z obowiązku uregulowania zadłużenia jest w pełni niezależna od zobowiązanego. Do okoliczności takich nie zaliczono jednak pobytu w zakładzie karnym. Ponadto aktualny brak środków finansowych nie może doprowadzić do automatycznego umorzenia zaległości. Ze stanowiskiem organów nie zgadza się skarżący podkreślający swoją trudną sytuację materialną związaną z pobytem w zakładzie karnym. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny oraz prawny Sąd uznał, że kontrolowane decyzje są zgodne z prawem. Organy ustaliły wszystkie niezbędne okoliczności faktyczne sprawy, które mogły mieć wpływ na jej wynik. W należyty i wyczerpujący sposób umotywowały zajęte stanowisko, wyważając interes skarżącego i interes społeczny. Nie miały jednak obowiązku uwzględnienia żądania wnioskodawcy, choćby ziściły się przesłanki określone w art. 30 ust. 2 Ualim, gdyż przepis ten upoważniał je do podjęcia jednego z kilku wariantów rozstrzygnięcia. Na aprobatę zasługuje stanowisko, że sam fakt pobytu w zakładzie karnym i aktualny brak środków na spłatę zadłużenia, ale też wzrost tego zadłużenia na skutek niewywiązywania się z bieżącego obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka i regresowego wobec organu wypłacającego zastępczo świadczenie z funduszu, nie stwarza automatycznie podstawy faktycznej do umorzenia zaległości. Zasadniczą przesłanką do udzielenia ulgi jest jedynie sytuacja dochodowa i rodzinna, ale i ona nie gwarantuje uzyskania żądanej pomocy. Podkreślić bowiem należy, że sytuacja dłużników alimentacyjnych, za których świadczenia alimentacyjne wypłaca fundusz, jest co do zasady trudna na tyle, że nie są oni w stanie w jakimś okresie samodzielnie wypełniać swoich obowiązków względem uprawnionych. Nie oznacza to jednak, że zdolności takiej nie nabędą w przyszłości. W przypadku skarżącego jest to o tyle istotne, że stoi on przed perspektywą opuszczenia zakładu karnego najpóźniej w sierpniu 2020 r. Jest również osobą mogącą ze względu na stan swojego zdrowia w czasie pobytu w zakładzie karnym podjąć odpłatne zatrudnienie, jeżeli do tego czasu nadarzy się taka okazja. W interesie społecznym leży natomiast, aby dłużnicy alimentacyjni zwracali funduszowi wypłacone z niego zastępczo świadczenia uprawnionym, gdyż zgodnie z zasadą pomocniczości pomoc państwa powinna mieć charakter wyjątkowy. Potwierdza to również dyspozycja art. 27 ust. 1 Ualim obligująca zobowiązanych do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu. Wskazać także należy, że poza umorzeniem zaległości, które jest ulgą najdalej idącą z wariantów określonych w art. 30 ust. 2 Ualim, możliwe jest również ubieganie się przez skarżącego o rozłożenie zaległości na raty lub odroczenie terminu jej spłaty. Z podanych względów skargę jako niezasadną oddalono na podstawie art. 151 Ppsa.