II SA/Rz 913/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Z. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia I. Zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, tj. w kwocie 250 zł., II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Załączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca E. Z. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, iż jest osobą samotną i utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 1600 zł. netto miesięcznie (wg załączonego do wniosku zaświadczenia w m-cu wrześniu 2009 r. była to kwota 2689 zł. brutto). Koszt miesięcznego utrzymania zajmowanej przez nią części domu to ok. 400 zł., zimą – z uwagi na okres grzewczy – ok. 700 zł., do czego dochodzą koszty bieżących remontów i napraw budynku oraz instalacji i wyposażenia. Pozostałe koszty utrzymania, tj. wyżywienie, leki oraz inne potrzebne do życia środki całkowicie wyczerpują jej możliwości finansowe. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, jedyny wartościowy składnik posiadanego przez nią majątku stanowi dom o pow. 48 m². Wnioskodawczyni wykazała też oszczędności na kwotę 350 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Na zwolnienie to zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Oceniając zdolność skarżącej do poniesienia kosztów sądowych jako punkt odniesienia należy potraktować wynikającą z art. 199 P.p.s.a. zasadę ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Wynikający z tego obowiązek generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek E. Z. niewątpliwie spełnia. Świadczą o tym zaspokojone w pełni potrzeby mieszkaniowe i regularne dochody, których wysokość (ok. 1600 zł. miesięcznie netto) odnoszona do kosztów utrzymania jednej osoby nie może być uznana za niską i uniemożliwiającą pokrycie związanych z tym wydatków (w przeciwieństwie do stałych dochodów, koszty sądowe mają charakter jednorazowy). Co prawda zgodnie z twierdzeniem skarżącej ponoszone przez nią wydatki wyczerpują w pełni jej możliwości finansowe, niemniej w żaden sposób nie świadczy to o tym, iż w zaspokojeniu swoich codziennych potrzeb boryka się ona z problemami finansowymi. Względna równowaga między dochodami a wydatkami tego nie potwierdza, wnioskodawczyni nie wykazała także żadnych okoliczności świadczących o tym, że cierpi jakikolwiek niedostatek. W kontekście ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy musiałby on dotyczyć zagrożenia (w związku z opłaceniem kosztów sądowych) podstawowych potrzeb życiowych, a więc takich jak zakup żywności, lekarstw czy niezbędnych opłat związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania. Wszystkie pozostałe wydatki którym nie można przypisać tej cechy, łącznie z wydatkami wykraczającymi poza wymagane minimum na zaspokojenie podstawowych potrzeb, należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności. W stosunku do skarżącej taką realną możliwość dostrzeżono chociażby w sygnalizowanych wydatkach na remonty budynku w którym zamieszkuje, a które nie mogą być uznane jako służące zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Nie kwestionując przy tym całkowicie braku potrzeby ich przeprowadzania, co dotyczy zwłaszcza okresowych remontów "na większą skalę" wymagających zaangażowania znacznych środków finansowych, z całą pewnością nie są one ponoszone cyklicznie w odstępach miesięcznych i nie stanowią stałej pozycji w domowym budżecie. Przyjmując miesięczne koszty utrzymania domu w podanej w uzasadnieniu wniosku wysokości (700 zł. w okresie zimowym), na zakup żywności i inne wydatki – których co należy wyraźnie podkreślić, w przeciwieństwie do powyższych skarżąca kwotowo nie określiła - pozostaje jej ok. 900 zł.; co do zakupu samych tylko leków z racji niewykazania potrzeby systematycznego leczenia należy uznać, że dotyczy to incydentalnych przypadków i stosunkowo niewielkich kwot. Wg dokonanej oceny powyższe okoliczności, przynajmniej w odniesieniu do pełnego zakresu wniosku, nie mogą uzasadniać całkowitego zwolnienia E. Z. od kosztów sądowych, gdyż wiązałoby się to z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, z założenia kierowanego do osób ubogich. Oprócz wpisu od skargi (500 zł.), do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (połowa wpisu od skargi). W tej sytuacji, mając na uwadze, że opłacenie w relatywnie krótkim okresie czasu stosunkowo wysokiego wpisu od skargi - co przy założeniu spełnienia pozostałych warunków formalnych jest niezbędnym warunkiem jej merytorycznego rozpoznania – mogłoby skutkować uszczerbkiem (chociażby krótkotrwałym) koniecznym utrzymaniu skarżącej, postanowiono o przyznaniu jej zwolnienia w tym zakresie w ½ części; oznacza to że z tego tytułu będzie miała ona obowiązek opłacić kwotę 250 zł., zamiast 2 x wyższej (mogą być na to przeznaczone chociażby wykazane w kwocie 350 zł. zasoby pieniężne). Jednocześnie uznano, że ze względu na w/w okoliczności dotyczące sytuacji materialno – bytowej wnioskodawczyni oraz ścisłe powiązanie kosztów sądowych z konkretnym etapem postępowania i ich rozłożenie w czasie, będzie ona w stanie bez zagrożenia dla swojego koniecznego utrzymania wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych w części nie objętej przyznanym zwolnieniem. W tym zakresie w pełni aktualne jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1983 r. sygn. I CZ 151/83, zgodnie z którym obciążenie strony kosztami sądowymi, których wysokość nie przewyższa jej jednomiesięcznych dochodów zbliżonych do przeciętnych, z reguły nie oznacza - gdy strona nie ma innych osób na utrzymaniu - że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.