II SA/Rz 917/07

Dnia 22 luty 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2008 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...] października 2007 r., Nr [...] w przedmiocie niestwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę Zaskarżoną decyzją, z dnia [...] października 2007 r., Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie nie stwierdzenie u J. S. choroby zawodowej – obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego, poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Decyzja została wydana w parciu o następujący stan faktyczny: W dniu 12 września 2005 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u J. S.: uszkodzenia słuchu typu odbiorczego wywołane działaniem hałasu. W wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny ustalił, że zainteresowany w okresie od 1 września 1973 r. do 29 grudnia 1973 r. zatrudniony był w Zakładach Metalowych "[...]" w J. jako stażysta, frezer, będąc narażony na hałas o nieustalonej wielkości. Następnie w okresie od 5 stycznia 1974 r. do 27 października 1975 r. w przedsiębiorstwie O. w J. na stanowisku frezera, gdzie hałas wynosił 87,5 dBA. Od 8 listopada 1977 r. do 30 listopada 1983 r. i od 1 grudnia 1983 r. do 14 kwietnia 1995 r. w tym samym zakładzie pracy na stanowisku ślusarza, w systemie zmiennym, gdzie czas pracy wynosił 4 godziny w pierwszym ze wskazanych okresów i 2 godziny w drugim, zaś nasilenie hałasu wahało się od 86 do 106 dBA. W okresie od 14 kwietnia 1995 r. do 14 lipca 1995 r. był zatrudniony również w O. jako pakowacz, będąc narażony na hałas 86 – 87,5 dBA, zaś od 15 lipca 1995 r. do 30 września 2002r na stanowisku kierowcy wózka, pracując w hałasie 86-106 dB. W ostatnim okresie od 14 października 2002 r. do 31 grudnia 2004 r. pracował w przedsiębiorstwie R. w J. na stanowisku uzdatniacza stłuczki, gdzie mierniki hałasu wskazywały 81,8-82,8 dBA. W okresie zaś od 27 października 1975 r. do 8 listopada 1977 r. odbywał służbę wojskową. W oparciu o takie ustalenia Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej – obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego, wyrażony podwyższeniem progu słyszenia o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz - a w oparciu o nie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego stwierdzono, że wielkość ubytku słuchu przekracza średnią wielkość 45 dB w uchu lepiej słyszącym, co w połączeniu z 16 – o letnim udokumentowanym narażeniem na hałas przekraczający normatywy higieniczne daje podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. Odwołanie od powyższej decyzji złożył zakład pracy O., podnosząc, iż w dniu rozwiązania umowy o prace tj. 30 września 2002 r., przeprowadzone zostały badania słuchu, które wykazały ubytki słuchu 18-19 dB na obu uszach, a więc znacznie poniżej normy uzasadniającej stwierdzenie choroby zawodowej. Podzielając podniesione w odwołaniu zarzuty Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy: wyniki badań audiometrycznych słuchu z lat 1999 – 2001, badania lekarskiego z dnia 30 września 2002 r., badania laryngologicznego dnia 2 października 2002 r., Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy nie znalazł podstaw do rozpoznania obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. W uzasadnieniu wskazał, że badania wykonane w chwili zakończenia pracy w O. nie dawały podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Stwierdzono w nich bowiem ubytek słuchu w prawym uchu 39 dB, w lewym 37 dB. Wyniki zaś badań natężenia hałasu w R., gdzie wnioskodawca podjął pracę po rozwiązaniu umowy z O., nie przekraczały normatywów higienicznych. W związku z tym stwierdzono, że progresja ubytku słuchu, która nastąpiła po okresie narażenia na ponadnormatywny hałas nie jest przyczynowo związana z narażeniem zawodowym, które zakończyło się w 2002 r. Orzeczenie o podobnej treści wydane zostało przez Instytut Medycyny Pracy [...], w wyniku złożenia przez J. S. wniosku o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego. Stwierdzono w nim obustronne odbiorcze upośledzenie słuchu typu pozaślimakowego oraz dysfunkcję lewego błędnika, wskazując równocześnie, że nie spełniają one warunków do rozpoznania choroby zawodowej. Mając powyższe na uwadze Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Odwołanie od decyzji złożył J. S. W złożonych przez siebie pisemnych wyjaśnieniach uzupełnił dane dotyczące okresu zatrudnienia pomiędzy 8 listopada 1977 r. a 30 listopada 1983 r., oświadczając, że pracował w tym czasie na stanowisku ślusarza, przez 6 godzin dziennie, na hali produkcyjnej przy uzupełnianiu i zmianie olejów i samarów, przy automatach szklarskich, zasilaczach, wentylatorach i w podpiwniczeniu automatów oraz przy liniach transportowych stłuczki i zestawu surowców wannowych. Ponadto magazynek podręczny olejów i smarów, w którym przebywał około 2 godzin dziennie, przylegał do urządzenia" mocno hałasującego" – kruszarki do szkła białego. W okresie od 1 grudnia 1983 r. do 14 kwietnia 1995 r. pracując na stanowisku ślusarz, konserwator sprzętu przeciw pożarowego, wykonywał prace we wszystkich pomieszczeniach i budynkach zakładu. Najwięcej czasu spędzał w hali produkcyjnej, podpiwniczeniach hali i pomieszczeniach sprężarek. W pomieszczeniach tych było dużo sprzętu przeciw pożarowego, występowało zagrożenie pożarowe i bardzo częsta rotacja sprzętu, konserwacja, czyszczenie, remonty, przeglądy. Praca na stanowisku kierowcy widłowego polegała na ciągłym odbiorze palet z linii transportowej i przewożeniu do pieca foliowego. W chwilach przestoju pracował również przy udrażnianiu rynien spustowych automatów i wywożeniu wózkiem spalinowym stłuczki z podpiwniczenia na zewnątrz, a także przy pracach związanych z przebarwianiem wanny i obsłudze urządzeń w podpiwniczeniu – przebywał w hali produkcyjnej 8 godzin dziennie. W 2004 r. z powodu utraty słuchu lekarz zakładowy nie dopuścił go do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku, a ponieważ nie było innej pracy bez narażenia na hałas rozwiązano z nim umowę o pracę. Pismem z dnia 23 maja 2007 r.; Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy o wyjaśnienie przyczyn wydania dwóch sprzecznych ze sobą opinii, wskazanie innych aniżeli podłoże zawodowe przyczyn powstania stwierdzonych dolegliwości oraz wyjaśnienie stwierdzonego przez Instytut [...] ubytku słuchu w postaci pozaślimakowej lokalizacji, o której nie wspomina natomiast orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. W odpowiedzi na powyższe Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy wskazał, iż sprzeczność pomiędzy dwoma wydanymi przez siebie opiniami wynika z braku pełnej dokumentacji przy wydawaniu pierwszej z nich, w której przyjęto, iż poziom ubytku słuchu jest skutkiem wieloletniego narażenia zawodowego na hałas przekraczający normatywy higieniczne. Dopiero przedstawienie wyników badań z których wynikało, że w chwili zakończenia pracy w O. wielkość ubytku słuchu nie kwalifikowała się do uznania za chorobę zawodową, wpłynęło na zajęcie odmiennego stanowiska. Jako inne przyczyny mogące wywołać rozpoznane dolegliwości wskazano czynniki infekcyjne, leki ototoksyczne, schorzenia układu krwionośnego, centralnego układu nerwowego i inne. Co do stwierdzonego przez Instytut [...] obustronnego odbiorczego upośledzenia słuchu typu pozaślimakowego oraz dysfunkcji lewego błędnika, wskazano jedynie, że potwierdza to przyjętą pozazawodową etiologię uszkodzenia słuchu. Mając powyższe na uwadze Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że sporządzone w sprawie opinie w sposób jasny i przekonywujący świadczą o barku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, natomiast istniejące między nimi rozbieżności w sposób wyczerpujący zostały wyjaśnione przez podmiot je sporządzający. Niezadowolony z takiego rozstrzygnięcia J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Podniósł w niej, iż organy w swoich ustaleniach oparły się na wywiadzie zawodowym, z którego wynikało, że czas pracy wynosił od 2 do 4 godzin, co nie dopowiada prawdzie i na co zwracał uwagę w swoim oświadczeniu z dnia 31 maja 2007 r. Wobec zaś zalegających w aktach sprzecznych opinii lekarskich, wskazał, iż od swobodnego uznania sądu należy, na której z nich się oprze. Skarżący wniósł również o przesłuchanie świadków, których podał w wyjaśnieniach /"chodzi o czas pracy w hałasie"/. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego o możliwości swobodnej oceny opinii lekarzy. Opinia ta może podlegać jedynie kontroli pod względem uchybień proceduralnych takich jak brak uzasadnienia, nienależyte uzasadnienia, wewnętrzna sprzeczność, zbytnia ogólnikowość, niejasność, których to organ nie stwierdził. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej ( §1 ), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 ). Zakres kontroli wyznacza natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze m ) – zwanej dalej P.p.s.a., stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( § 1 ). Oznacza to, po stronie sądu, obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu. Jeśli przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, uwzględnienie skargi jest możliwe wyłącznie, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, w pkt 2 i 3 tego przepisu. Kontrolą Sądu objęty będzie nie tylko zaskarżony akt, ale wszystkie akty wydane w sprawie. Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na to, że organ wniósł o rozpoznanie w trybie uproszczonym, a żadna ze stron nie wyraziła sprzeciwu Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 120 P.p.s.a. Przedmiotem skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2007 r., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Postępowanie w sprawie chorób zawodowych toczy się w oparciu o przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ). Zgodnie z § 2 ust 1 tegoż rozporządzenie chorobą zawodową jest schorzenie wymienione i odpowiadające przesłankom przewidzianym w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można bezspornie lub z wysokim stopniem prawdopodobieństwa stwierdzić, iż choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, zwanych w rozporządzeniu "narażeniem zawodowym". Ocenę takiego narażenia sporządza się na formularzu, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej na podstawie odrębnych przepisów przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a jeśli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, także na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy ( § 2 ust. 4 ) Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest wystąpienie dwóch elementów: ustalenie, że schorzenie na które cierpi pracownik jest wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie, że schorzenie jest konsekwencją działania w miejscu pracy czynników szkodliwych. Zatem z jednej strony dla wykazania, że dana osoba cierpi na chorobę zawodową konieczne jest stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy jej dolegliwością o czynnikami panującymi w pracy, z drugiej zaś strony aby stwierdzić, że dana osoba nie cierpi na chorobę zawodową konieczne jest wykluczenie tego związku przyczynowego. Obligatoryjnym dowodem w postępowaniu w sprawie chorób zawodowych jest badanie lekarskie w celu rozpoznania choroby zawodowej ( z wyjątkiem przypadku wymienionego w § 4 ust. 2 rozporządzenia ), po przeprowadzeniu którego właściwe jednostki medyczne wydają stosowne orzeczenia lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej rozpoznania. Orzeczenie lekarskie, które stanowi podstawę rozstrzygnięcia, musi nosić cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., zatem nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, ale powinno być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego ( wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 15 marca 1994 r., Sygn. akt SA/Wr 147/94, Prokuratura i Prawo – dodatek 1995/2 poz. 53). W przypadku, gdy inspektor sanitarny uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który ją wydał uzupełnienia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację, a także podjąć inne czynności niezbędne od uzupełnienia materiału dowodowego. Takie uprawnienia daje mu bowiem § 8 ust. 2 wyżej cytowanego rozporządzenia. Inspektor sanitarny, jako organ administracji publicznej, winien bowiem dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej. W przedmiotowej sprawie organy wydając rozstrzygnięcie oparły się na orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Nr [...], oraz orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy [...] nr [...], które stwierdzały brak podstaw do rozpoznania obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słyszenia o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jak średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, wymienionego w pkt 21 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, (...) O ile opinie te oceniane z osobna mogłyby wywołać wątpliwości, uniemożliwiające wydanie na ich podstawie decyzji, o tyle ich łączna lektura a także dodatkowe wyjaśnienia złożone przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy pozwalają na prawidłową ocenę zaistniałej sytuacji. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, wydając orzeczenie lekarski nr [...] o braku podstaw do rozpoznania obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słyszenia o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, zaprzeczył wcześniej wydanemu przez siebie orzeczeniu Nr [...], w którym stwierdził istnienie wyżej wymienionej choroby. Ową sprzeczność Ośrodek tłumaczył niezupełnością materiału dowodowego na dzień wydawania pierwszego z orzeczeń. Wydając bowiem pierwsze orzeczenie lekarskie wzięto pod uwagę dostarczoną dokumentację medyczną oraz wyniki przeprowadzonego wówczas badania audiometrycznego, które wykazało ubytek kwalifikujący do uznania dolegliwości za chorobę zawodową. W takim stanie rzeczy biorąc pod uwagę długoletni okres narażenia zawodowego na hałas przyjęto, że poziom ubytku słuchu jest skutkiem wieloletniego narażenia zawodowego na hałas przekraczający normatywy higieniczne. Dopiero przedstawienie nowych dowodów w sprawie tj. wyników badań audiometrycznych słuchu z lat 1999-2001 oraz badania audiometrycznego z dnia 30 września 2002 r. wskazało na nieprawidłowość zapadłego orzeczenia. Okazało się bowiem, iż na dzień rozwiązania umowy z O. średni ubytek słuchu u skarżącego wynosił w prawym uchu 39 dB a w lewym 37 db, a więc nie była spełniona przesłanka do rozpoznania choroby zawodowej. W kolejnym zaś zakładzie pracy skarżący nadal narażony był na hałas, który jednak nie przekraczał normatywów higienicznych i wynosił 82,5 dB. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził, iż mierna progresja ubytku słuchu, która nastąpiła po okresie narażenia na ponadnormatywny hałas nie ma etiologii zawodowej a przyczyn należy szukać w czynnikach infekcyjnych, lekach ototoksycznych, schorzeniach układu krwionośnego, centralnego układu nerwowego i innych. O ile z tym ostatnim stwierdzeniem można byłoby polemizować, ponieważ sama kwestia natężenia hałasu nie ma istotnego znaczenia, gdyż podatność na tego rodzaju zachowania uzależniona jest od cech osobniczych, indywidualnych, to wobec stwierdzenia przez Instytut Pracy [...] pozaślimakowej lokalizacji uszkodzenia słuchu, kwestia ta pozostaje bez wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie. Cechą kwalifikująca bowiem dane uszkodzenie słuchu jako chorobę zawodową jest nie tylko wielkość ubytku, ale właśnie jego lokalizacja. Wynika to wprost z pkt 21 załącznika do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), w którym mowa jest o obustronnym trwałym ubytku słuchu typu ślimakowego. Tego rodzaju schorzenie może bowiem zostać wywołane tylko hałasem, podczas gdy uszkodzenie typu pozaślimakowego może mieć właśnie etiologię w różnego rodzaju infekcjach czy reakcjach na leki. W związku z powyższym, pomimo istniejących rozbieżności pomiędzy dwiema opiniami wydanymi przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, ostatecznie opinia Instytutu Pracy [...] pozwala rozstrzygnąć je w sposób jednoznaczny i decydujący o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, a to z uwagi na treść art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające tylko z dokumentów/. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.