II SA/Rz 919/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. D. powołując się we wniesionej przez siebie skardze na brak stałego dochodu zwrócił się w niej z wnioskiem o umorzenie kosztów sądowych. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia tego wniosku i zawartego w nim oświadczenia wynika, iż: - skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, 25-letnią córką oraz 32-letnim synem i jego rodziną (żona i 12-letnia córka), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 85 m² (z powierzchnią mieszkalną 63 m²) oraz nieruchomość rolną o pow. 2,81 ha, - skarżący jest osobą bezrobotną, utrzymującą 3-osobową rodzinę tylko z gospodarstwa rolnego, jego syn i synowa także są osobami bezrobotnymi, córka posiada II grupę inwalidzką i nie uzyskuje żadnego dochodu, - na wykazane dochody składa się emerytura żony skarżącego (706 zł.) i pobierany przez jego syna zasiłek stały wyrównawczy (293 zł.). W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku za zasadne uznano przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym koszty sądowe; przesłanką tego jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Uwzględnienie w tej części wniosku J. D. podyktowane jest przede wszystkim faktem jego pozostawania bez pracy i trudną sytuacją materialną, wynikającą z wysokości uzyskiwanych przez domowników dochodów odnoszonej do ogólnej ilości osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Ich łączna wysokość, tj. ok. 1000 zł. bez wątpienia jest nieadekwatna do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem 6 osób i to nawet przy uwzględnieniu, że źródłem pewnych korzyści jest prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne. Przy wykazanych dochodach bez wpływu na powyższe pozostaje stwierdzona rozbieżność między deklarowaną przez wnioskodawcę liczbą osób utrzymującą się wraz z nim z tego gospodarstwa – 3 osoby, a stanem rodzinnym obejmującym osoby wspólnie gospodarujące - 6 osób (wynika ona zapewne z uwzględniania lub pomijania syna i jego rodziny). Powyższe przemawia za przyznaniem wnioskodawcy zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych, których opłacenie o ile w ogóle byłoby możliwe, bezsprzecznie rzutowałaby na możliwość zaspokojenia przez niego i członków rodziny bieżących, podstawowych potrzeb życiowych (oprócz wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą wystąpić w sprawie należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji – w niniejszej sprawie wszystkie po 100 zł.). Dodatkowo za uznaniem braku możliwości opłacenia przez J. D. kosztów sądowych pośrednio świadczy przedmiot sprawy; skarżący kwestionuje postanowienie WINB z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] nakładające na niego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 4415,90 zł. wraz z opłatą za czynności egzekucyjne w kwocie 68 zł., co pozostaje w związku z nałożonym na niego uprzednio obowiązkiem wykonania rozbiórki samowolnie wykonanych w budynku mieszkalnym robót budowlanych. Uznając za uzasadnione zwolnienie J. D. od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych nie stwierdzono jednocześnie podstaw do pozytywnego załatwienia na obecnym etapie postępowania wniosku o ustanowienie adwokata, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Przede wszystkim należy zauważyć, że wobec pierwotnego wniosku zawartego w skardze odnoszącego się wyłącznie do kosztów sądowych, potrzeba jego ustanowienia nie została przez niego w żaden sposób wykazana we wniosku PPF. Mając przy tym na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącemu zwolnienie od kosztów sądowych - nie powinien on po stronie Skarbu Państwa generować dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. W art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawarta została generalna zasada ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet w sytuacji doświadczania przejściowych trudności finansowych. Skarżący nie uzyskuje co prawda osobiście żadnych dochodów, niemniej jednak jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które dla niego i członków rodziny stanowi podstawę utrzymania (nawet jeżeli nie przynosi ono znaczących dochodów finansowych, muszą to umożliwiać uzyskiwane z niego pożytki w naturze). Wobec braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez fachowych pełnomocników, odmowa ustanowienia dla skarżącego adwokata – odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych - w żaden sposób nie będzie go ograniczała w dostępie do sądu (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącego jako strony postępowania. Wyłącza więc to wnioskodawcę od skutecznego ubiegania się o przyznanie mu całkowitego prawa pomocy. Z przedstawionych względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.