II SA/Rz 92/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2007 r. Nr [...]. Złożonym w dniu 17 czerwca 2008 r. wnioskiem PPF skarżący zwrócił się o ustanowienie adwokata wskazując w jego uzasadnieniu, iż sytuacja finansowa nie pozwala mu na jego opłacenie; na utrzymaniu posiada żonę i 2 niepełnosprawnych dzieci, na leczenie których i swoje wydaje duże kwoty. W zawartym we wniosku oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący wskazał 10 osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (żona, 4 synów, córka, synowa i 3 wnuków). Na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 100 m² i nieruchomość rolna o pow. 5,5 ha, zaś uzyskiwane w skali miesiąca dochody obejmują emeryturę skarżącego w kwocie 1200 zł., dochody z gospodarstwa rolnego i dopłat do produkcji rolnej - łącznie ok. 420 zł., oraz wynagrodzenie z tytułu dorywczych prac jednego z synów w wysokości 500 zł. Ponieważ zawarte we wniosku oświadczenie J. M. okazało się niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto w świetle informacji znajdujących się w aktach sądowoadministracyjnych sprawy budziło wątpliwości co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym, został on wezwany do : a) wykazania wszystkich źródeł i wysokości dochodów uzyskiwanych przez syna P. i A. oraz córkę D. (stała, dorywcza, sezonowa praca zarobkowa wykonywana w kraju oraz za granicą, zasiłki dla bezrobotnych, itp.), b) wyszczególnienia osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej (np. zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne) ze wskazaniem kto, do jakiego świadczenia i w jakiej wysokości jest uprawniony, c) wskazania sposobu zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej, rodzaju prowadzonego gospodarstwa (produkcja roślinna, zwierzęca, specjalistyczna) i uzyskiwanych z niego dochodów, d) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (silnikowych): samochody, ciągniki rolnicze, jednoślady ze wskazaniem marki i roku produkcji. Jednocześnie wezwano skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów (decyzji, zaświadczeń) lub ich kserokopii potwierdzających fakt bezrobocia syna P. i A. oraz córki D., jeżeli taka okoliczność ich dotyczy. Odpowiedź na powyższe wezwanie została udzielona przez żonę wnioskodawcy, która poza obszernym odniesieniem się do merytorycznej zasadności skargi wskazała jedynie, iż w tym roku synowie jeszcze nic nie zarobili, zaś córka odrabiała staż w sklepie i dopiero obecnie będzie zatrudniona. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Ponieważ podmiotem zobowiązanym do wykonania wezwania był skarżący należy uznać, że nie wykonał on go; w tej sytuacji informacje podane przez jego żonę mogą być potraktowane jedynie pomocniczo w stosunku do już wcześniej przez niego udzielonych. Brak odpowiedzi skarżącego nie stoi jednak na przeszkodzie do merytorycznego rozpoznania wniosku, o czym uprzedzał go zawarty w wezwaniu rygor związany z jego niewykonaniem (rozpoznanie wniosku w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy). J. M. w sprawie oznaczonej sygn. II SA/Rz 92/08 na mocy postanowienia z dnia 6 marca 2008 r. zostało już przyznane częściowe prawo pomocy obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi. Ponieważ jego wniosek co do zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych został rozpoznany odmownie, obecny odnoszący się do ustanowienia adwokata także jest rozpatrywany pod względem spełnienia przez niego przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy, tj. wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. Ocena dokonana na podstawie danych przedstawionych w formularzu PPF oraz informacji zawartych w aktach sprawy nie daje podstaw do uznania, że skarżący spełnił to kryterium. Wynika to z wzajemnej niespójności informacji udzielonych przez skarżącego dla potrzeb pierwotnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i obecnego, w którym zwrócił się o ustanowienie adwokata, a także z braku ustosunkowania się do kwestii, o wyjaśnienie których został dodatkowo wezwany. W tym zakresie należy wymienić: 1. Różnicę co do liczby osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; 6 (I-szy wniosek) i 10 (II-gi wniosek), 2. Różnicę co do powierzchni domu; 70 m² (I-szy wniosek) i 100 m² (II-gi wniosek), 3. Różnicę co do wysokości pobieranej przez skarżącego emerytury (1300 zł. - I-szy wniosek) i 1200 zł. (II-gi wniosek), dochodów z gospodarstwa rolnego - odpowiednio 300 zł. (I) i 200 zł. (II), 4. Brak wyjaśnienia statusu zawodowego syna P. i A.; skarżący mimo wezwania nie udokumentował również w żaden sposób, że są oni osobami bezrobotnymi. W tym zakresie – mając na uwadze ich wiek (odpowiednio 29 i 39 lat) i zdolność do podjęcia pracy zarobkowej - oświadczenie żony wnioskodawcy, iż w obecnym roku nie osiągnęli oni żadnych dochodów - wydaje się bardzo mało wiarygodne. Pozostaje to zarazem w oczywistej sprzeczności z informacjami wnioskodawcy, iż syn A. podejmuje prace dorywcze, osiągając wynagrodzenie ok. 500 zł. miesięcznie. Nawet zresztą przy uwzględnieniu tych dochodów, biorąc pod uwagę fakt, iż ma on na utrzymaniu żonę i 3 dzieci, trudno takie postępowanie nazwać racjonalnym. W tym przedmiocie na wiarygodności zyskuje zawarta w aktach sprawy informacja, iż synowie P. i A. wyjeżdżają w celach zarobkowych za granicę, a dochody uzyskiwane w ten sposób - mimo ich nieujawniania - stanowią podstawę ich utrzymania. 5. Brak wykazania dochodów uzyskiwanych przez córkę D. z tytułu odbywanego przez nią stażu; zgodnie z art. 53 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69 poz. 415 ze zm.) bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium w wysokości 140 % kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 tej ustawy (wysokość zasiłku to 504,20 zł miesięcznie). Ponadto sam fakt odbywania przez nią stażu został ujawniony dopiero w odpowiedzi na skierowane do skarżącego wezwanie (przez jego żonę), co sugeruje wcześniejszy zamiar ukrycia uzyskiwanych przez córkę dochodów, 6. Brak odniesienia do kwestii, czy we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają osoby uprawnione do świadczeń z pomocy społecznej, np. do zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych oraz brak określenia ich wysokości. Sam fakt pobierania tych świadczeń na niepełnosprawne dzieci skarżącego został przez niego potwierdzony w związku z pierwotnym wnioskiem odnoszącym się do zwolnienia od kosztów sądowych. Prawdopodobne jest przy tym również, że uprawnione do świadczeń są także jego wnuki. Braku informacji w tym zakresie nie tłumaczą z pewnością zwiększone wydatki związane z utrzymaniem dzieci (w tym przede wszystkim niepełnosprawnych), chociaż na okoliczność tą zwrócono uwagę przy rozpatrywaniu wniosku. 7. Brak wskazania sposobu zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej i rodzaju prowadzonego gospodarstwa, co uniemożliwia jakąkolwiek weryfikację podanej wysokości uzyskiwanych z niego miesięcznych dochodów (200 – 300 zł.), 8. Brak dokładnego określenia liczby i rodzaju posiadanych pojazdów mechanicznych; zauważalna jest rozbieżność między oświadczeniem skarżącego (ciągnik rolniczy, samochód osobowy), a informacjami zawartymi w aktach sprawy (2 ciągniki rolnicze, samochód osobowy, 2 nowe skutery). Powyższe okoliczności nasuwają uzasadnione przypuszczenie co do zamiaru ukrycia przez wnioskującego swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i zaniżenia faktycznie osiąganych - zwłaszcza przez domowników – dochodów. Zaznaczyć przy tym należy, że dla potrzeb prawa pod uwagę brane są dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i nie ma w tym zakresie żadnych wyjątków. Nawet przy założeniu, że skarżącego i członków jego rodziny dotykają okresowe trudności finansowe, nie zwalnia go to od obowiązku udzielenia w tym przedmiocie wyczerpujących informacji, zwłaszcza gdy dotychczasowe okazują się niewystarczające dla prawidłowej oceny wniosku. Niezłożenie przez J. M. dodatkowego oświadczenia w kwestiach istotnych dla uznania wniosku za zasadny i niewyjaśnienie okoliczności rzutujących bezpośrednio na jego rozpoznanie skutkuje zatem odmową przyznania mu prawa pomocy w dochodzonym zakresie. Za niewystarczające do tego uznano już posiadane informacje, w tym udzielone dla potrzeb wcześniejszego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponieważ prawo pomocy ma charakter wyjątkowy (regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie), interpretowanie przedstawionych wątpliwości na korzyść skarżącego prowadziłoby do nadużycia instytucji prawa pomocy, a tym samym do naruszenia zasad jego przyznawania. Skoro zatem skarżący nie wykazał w dostateczny sposób przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia jego żądania. Za pozytywna oceną jego możliwości płatniczych i możliwością wygospodarowania przez niego dodatkowych środków finansowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny przekonuje także opłacenie opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.