II SA/Rz 924/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], a także uchyla postanowienia Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] oraz z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. W. kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 924/12 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi M.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO" lub "Kolegium") w [..] z [..] sierpnia 2012 r. nr [..], którą utrzymano w mocy wydaną po wznowieniu postępowania decyzję Wójta Gminy [..] z [..] lipca 2012 r. nr [..] w sprawie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmowy przyznania tego świadczenia. Decyzje te wydane zostały w następującym stanie sprawy: Decyzją z [..] października 2008 r. nr [..] Wójt Gminy [..] na wniosek M. W. przyznał jej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci: O. W., O.W. i A.W., w kwotach po 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Świadczenia przyznano w związku z bezskutecznością egzekucji alimentów ustalonych wyrokiem Sądu od zobowiązanego dłużnika alimentacyjnego S.W. Wójt Gminy [..] decyzją z [..] lipca 2010 r. nr [..] umorzył wszczęte przez siebie postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji o prawie do świadczeń alimentacyjnych przyznanych M.W. na uprawnione dzieci – O.W., O.W. i A.W. W związku z treścią wyjaśnień złożonych przez S.W. oraz przedłożonych dokumentów mających potwierdzić fakt wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego Wójt Gminy [..] postanowieniem z [..] sierpnia 2010 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [..] października 2008 r. Podstawę prawną wznowienia stanowił art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej zwana: "K.p.a."). Decyzją z [..] września 2011 r. Wójt Gminy [..] uchylił w części własną decyzję z [..] października 2008 r., uznając jednocześnie pobrane świadczenie w kwocie 5.189,02 zł za nienależne i zobowiązując M.W. do jego zwrotu. Po rozpatrzeniu odwołania M. W. decyzją z [..] kwietnia 2011 r. SKO w [..] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z [..] czerwca 2011 r. Wójt Gminy [..] uchylił własną decyzję z [..] października 2008 r., a SKO w [..] po rozpoznaniu odwołania M.W. decyzją z [..] sierpnia 2011 r. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Uwzględniając skargę M.W. wyrokiem z 7 lutego 2012 r. II SA/Rz 1123/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził nieważność obu wymienionych ostatnio decyzji. Sąd wyjaśnił, że organy w sposób rażący naruszyły dyspozycję art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. ponieważ uchylając po wznowieniu postępowania ostateczną decyzję z [..] października 2008 r. nie rozstrzygnęły o istocie sprawy, czego wymaga powołany przepis. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu postanowieniem z [..] maja 2012 r. Wójt Gminy [..] kolejny raz wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją z [..] października 2008 r. Następnie decyzją z [..] lipca 2012 r. uchylił ww. decyzję z [..] października 2008 r. i odmówił przyznania M. W. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. na każde z dzieci po 300 zł miesięcznie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 147, art. 149 § 2, art. 150 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz art. 1a, art. 2 pkt 2 i 7, art. 9 ust. 1, art. 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15, art. 18 ust. 1, art. 19, art. 20, art. 24, art. 25, art. 27 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.,), a także § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836). Organ I instancji wyjaśnił, że stosownie do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez nienależnie pobrane świadczenie rozumieć należy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 tej ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W ocenie Wójta Gminy [..] charakter taki miały świadczenia pobrane przez M.W. w wymienionym w decyzji okresie, ponieważ otrzymywała wtedy należności alimentacyjne od zobowiązanego. Tak sytuacja wyklucza natomiast możliwość przyznania uprawnionemu prawa do świadczenia z funduszu bez względu na to, czy były to alimenty za bieżące czy przeszłe okresy. Jako dowody na wywiązywanie się przez S.W. z obowiązku alimentacyjnego organ I instancji uznał kserokopie dowodów wpłat i przelewów bankowych (poleceń przelewów) zlecanych przez ww. w USA w dolarach amerykańskich, a także zestawienie przesłane przez firmę VIGO przesłane do Banku BGŻ S.A. w [..], w którym jeden z rachunków posiadała M.W. Wynikało z nich, że w okresie świadczeniowym 2008/2009 łącznie strona otrzymała od S.W. 1710 USD. Także na wezwanie organu M.W. przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych związanych z przedmiotowymi przelewami. W odwołaniu od decyzji z [..] lipca 2012 r. M.W. zarzuciła organowi niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz przyjęcie, że realizowane przez S.W. świadczenia stanowiły alimenty. Strona odwołująca się podniosła, że nie była i nie jest dysponentką rachunku w banku BGŻ S.A., na który przelewane były określone kwoty w USD. Ponadto przelewy te nie były wykonywane regularnie i nie obejmowały całych należnych kwot alimentów. W ocenie strony organ I instancji nie wyjaśnił, dlaczego przelewy te uznane zostały za alimenty. Odwołująca się zarzuciła też błędne uznanie przez Wójta Gminy [..], że dłużnik wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, a pobrane z funduszu alimentacyjnego świadczenie było świadczeniem pobranym nienależnie. Otrzymywane od S.W. świadczenia traktowała jako darowiznę, a nie jako alimenty. Decyzją z [..] sierpnia 2012 r. (sprostowaną postanowieniem z [..] sierpnia 2012 r.) SKO [..] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium podało, że M.W. ubiegając się o prawo do świadczeń alimentacyjnych na dzieci została pouczona o ciążących na niej obowiązkach, w szczególności w zakresie informowania organu o uzyskiwanym dochodzie. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest bowiem wypłacane zamiast alimentów, ale tylko w sytuacji, gdy zobowiązany nie wywiązuje się z ciążącego na nim obowiązku. Otrzymywanie przez uprawnionych alimentów, chociażby stanowiło realizację świadczeń zaległych, wyłącza prawo do świadczenia z funduszu. Nie można bowiem jednocześnie otrzymywać świadczenia z funduszu i pobierać alimentów. Tak pobrane z funduszu świadczenie ma charakter nienależnego w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium podkreśliło, że celem cytowanej ustawy jest wspieranie jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób zobowiązanych alimentacyjnie. Dlatego w okolicznościach faktycznych sprawy rozstrzygnięcie organu I instancji było prawidłowe. W skardze na decyzję z [..] sierpnia 2012 r. M.W. działająca przez pełnomocnika sformułowała zarzuty tożsame jak w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy [..] z [..] lipca 2012 r. W ocenie skarżącej organy naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przez odstąpienie od dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez wadliwe przyjęcie, że uiszczane przez S.W. kwoty pieniężne stanowiły alimenty. Strona nie była i nie jest dysponentką rachunku w banku BGŻ S.A., na który przelewane były określone kwoty w USD. Ponadto przelewy te nie były wykonywane regularnie i nie obejmowały całych należnych kwot alimentów. Nie podawano w nich również tytułów, pod jakimi były dokonywane, poza jednorazową wzmianką "gift" (z j.angielskiego "prezent"). W ocenie strony organ I instancji nie wyjaśnił, dlaczego przedmiotowe przelewy uznał za realizację świadczeń alimentacyjnych, jak również powodów odmówienia mocy dowodowej jej wyjaśnieniom i przedłożonym dowodom. Skarżąca zarzuciła też naruszenie art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez bezpodstawne przyjęcie, że dłużnik wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Z kolei naruszenia art. 2 pkt 7 lit. d cytowanej ustawy strona upatruje w błędnej wykładni i ustaleniu, że pobrane z funduszu alimentacyjnego świadczenie było nienależnym w jego rozumieniu. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że przedłożone przez S.W. dowody przelewów bankowych nie zawierają tytułu przekazu. W ocenie strony zestawienie przelewów z banku BGŻ S.A., na którym zamieszczono wpis "Alimenty" został sporządzony wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania, a pomimo tego stanowił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Otrzymywane od byłego męża świadczenia traktowała jako darowiznę lub kwoty dawniejszych rozliczeń między małżonkami. Przekazy nigdy nie miały charakteru regularnego i nie odpowiadały wysokości należnych alimentów. Ponadto dłużnik alimentacyjny powinien wpłacać kwoty należnych alimentów na rachunek organu egzekucyjnego. Z podanych względów w ocenie skarżącej nie miała powodów, aby uznać pobierane od byłego męża pieniądze za alimenty. Na tej podstawie M.W. domaga się uchylenia zaskarżonych decyzji w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi SKO w [..] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W trakcie rozprawy przed Sądem pełnomocnik skarżącej podtrzymał wniesioną skargę i jej zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z 30 sierpnia 2002 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w sprawie wyrokował już WSA w Rzeszowie wyrokiem z 7 lutego 20102 r. II SA/Rz 1123/11. Z motywów tego wyroku wynika jednak, że Sąd ograniczył się wyłącznie do wywodów odnośnie do treści decyzji, jaka została wydana w ramach postępowania wznowieniowego i uznając, że decyzja organu I instancji utrzymana wówczas w mocy przez SKO w [..] decyzją skarżoną do tego Sądu nie odpowiada wymogom decyzji wydawanej na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [..]. Uwaga ta jest konieczna, albowiem prawomocny wyrok wiąże Sąd orzekający w sprawie po raz kolejny. W wyroku II SA/Rz 1123/11 nie wypowiedziano się jednak w żaden sposób w kwestii prawidłowości trybu, w jakim orzekały w sprawie organy. SKO w [..] utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy [..] ponownie orzekającego w ramach postępowania wznowieniowego po uprawomocnieniu się wyroku II SA/Rz 1123/11, zaakceptowało prawidłowość rozstrzygnięcia organu gminy, który stosował tryb wznowienia postępowania, jako przesłankę wznowieniową podając art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Poglądu tego nie podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Z mocy art. 16 § 1 zd. 2 K.p.a. wynika, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienia postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Cyt. przepis określa zasadę ogólną, którą można określić jako zasadę względnej trwałości decyzji ostatecznej, decyzja taka może zostać wzruszona wyłącznie w przypadkach, o których stanowi cyt. przepis. Wójt Gminy [..] postanowieniem z [..] maja 2012 r. wznowił z urzędu postępowanie zakończone własną decyzją Nr [..] z [..] października 2010 r. w sprawie przyznania prawa do świadczeń alimentacyjnych. Wydanie tego postanowienia było zbędne, albowiem w obrocie nadal pozostawało postanowienie tego organu z [..] sierpnia 2010 r. także wznawiające postępowanie zakończone w/w decyzją. Można to sprowadzić do stwierdzenia, że organ gminy wznawiał już raz wznowione postępowanie. Obydwa te postanowienia w podstawie prawnej powoływały się na dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Cyt. przepis stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Następnie powołując się na cyt. przepis Wójt Gminy [..] uchylił własną decyzję i odmówił przyznania prawa do świadczeń alimentacyjnych, a decyzję tę utrzymało w mocy SKO w [..]. Lektura uzasadnień tych rozstrzygnięć wskazuje, że za nowe okoliczności faktyczne uznano dokonywanie przez dłużnika alimentacyjnego – S.W., wpłat w roku 2008 kwoty 380 dolarów amerykańskich na poczet alimentów. W ocenie Sądu organy obu instancji pominęły prawidłową wykładnię cyt. przepisu. Wyeksponować należy, że aby nastąpiło wznowienie postępowania, a następnie uchylenie decyzji ostatecznej z powołaniem się na cyt. przesłankę, nowe fakty lub nowe dowody musiały istnieć w dacie wydawania decyzji (podkr. Sądu). Z przywołanego przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy za nowe okoliczności faktyczne uznano dokonanie wpłat różnych kwot przez S.W. na rzecz M. W. w dniach 8 listopada 2011 r., 17 lutego 2009 r., 28 kwietnia 2009 r., 5 sierpnia 2009 r., 22 września 2009 r. Organ uznał te kwoty za alimenty. Zauważyć jednak należy, że te okoliczności nie istniały w dacie wydawania źródłowej decyzji przez Wójta Gminy [..] z [..] października 2010 r. Z tego względu brak jest podstaw, aby można było z podanych przez organ I instancji powodów z powołaniem się na dyspozycję art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. orzekać w trybie wznowienia postępowania. Pojawienie się nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów po dniu wydania źródłowej decyzji ostatecznej może stanowić wyłącznie podstawę do podjęcia nowej sprawy administracyjnej. Prowadzi to do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, a także wydane przezeń postanowienia o wznowieniu postępowania zapadły z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 16 § 1 K.p.a., tj. z naruszeniem innych przepisów o postępowaniu, które to naruszenie nie tylko mogło, ale miało wpływ na wynik sprawy, a to z kolei uzasadniało uchylenie tych wszystkich rozstrzygnięć, jako mieszczących w granicach danej sprawy, albowiem jest to konieczne dla załatwienia skargi (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 Ppsa). Sąd zauważa, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera materialnoprawne konstrukcje stanowiące podstawy do orzekania o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń oraz o uchylenie decyzji ostatecznej, na mocy której osoba uprawniona nabyła prawa do świadczenia alimentacyjnego. Organ gminy winien zatem rozważyć zasadność posłużenia się tymi właśnie konstrukcjami, o ile uznaje, że w świetle posiadanych przez siebie dowodów skarżąca pobrała świadczenia nienależnie. W tak uruchomionym postępowaniu strona będzie mogła wywodzić, że brak jest podstaw do traktowania pobranych przez nią kwot jako świadczeń nienależnych. Wadliwość zastosowanego przez orzekające w sprawie organy trybu nadzwyczajnego wzruszenia źródłowej decyzji ostatecznej powoduje, że przedwczesne byłoby w tym wyroku ustosunkowywanie się do zarzutów samej skargi, które skoncentrowały się właśnie na kwestionowaniu tezy, jakoby pobrane przez M.W. świadczenia miały charakter nienależnych. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 Ppsa w zw. z § 8 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Wyrok opatrzono klauzulą ochrony tymczasowej z art. 152 Ppsa.