II SA/Rz 93/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2004 r. Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego W. M. kwotę 500 zł /słownie: pięćset złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 93/05 U Z A S A D N I E N I E Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...].09.2004 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24.10.1974 r. Prawo budowlane /Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm./ w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7.07.1994 r. Prawo budowlane /tekst jednolity Dz. U. z 2003 r., Nr 207, poz. 2016 z późn. zm./ oraz art. 104 k.p.a. – nakazał W.M. rozebrać drewniany ustęp suchy o wymiarach 1,23 x 1,53m z dachem jednospadowym pokrytym blachą, położony na działce w miejscowości R. przy ulicy [...] w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Na skutek odwołania W. M., Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...].11.2004 r., Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania nałożonego obowiązku, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazaną decyzję wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji przytoczył, że ustęp jest usytuowany przy granicy z działką E. P. i został wybudowany w latach 50-tych. W czasie budowy obowiązywało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16.02.1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli /Dz. U. z 1939 r., Nr 34, poz. 216/. Zgodnie z art. 335 pkt 1d tego rozporządzenia, budowa ustępów wymagała zgłoszenia do właściwej władzy. W. M. nie wykazał, że ustęp wybudowany został na podstawie takiego zgłoszenia. Natomiast zgodnie z art. 315 pkt 1b rozporządzenia doły ustępowe powinny być urządzone co najmniej w odległości 2 m od granic sąsiadów. Przedmiotowy ustęp suchy zlokalizowany jest przy granicy działki sąsiedniej, co jest niezgodne z powołanym przepisem. Wprawdzie art. 315 pkt 2 w/w rozporządzenia dopuszczał urządzenie na sąsiednich działkach bezpośrednio przy wspólnej granicy tych działek dołów ustępowych, położonych obok siebie, niemniej jednak taka sytuacja w omawianym przypadku nie miała miejsca. Nie ma żadnych dowodów, które wskazywałyby, aby na sąsiedniej działce istniał wcześniej ustęp /obok ustępu W. M./. W związku z tym, że przedmiotowy obiekt zrealizowany został przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7.07.1994 r. – Prawo budowlane, w takim przypadku mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 24.10.1974 r. – Prawo budowlane, zgodnie z dyspozycją art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. Prawo budowlane z 1974 r. dawało możliwość legalizacji popełnionej samowoli budowlanej, niemniej jednak wybudowany samowolnie obiekt musiał spełniać wymagania dotyczące usytuowania obiektów obowiązujących w trakcie jego budowy. Doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z przepisami wiązałoby się z całkowitą przebudową ustępu i zmianą jego usytuowania, a to wymaga uzyskania pozwolenia budowlanego. A zatem stwierdzić należy, iż nie ma możliwości legalizacji samowolnie wybudowanego obiektu. Tym samym przedmiotowy obiekt należy rozebrać. Zaskarżona decyzja wymagała jednak reformacji, gdyż organ I instancji w swojej decyzji określił termin wykonania rozbiórki, co jest błędem. Art. 37 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego z 1974 r., nie przewiduje ustalenia terminu wykonania nałożonego obowiązku. Obowiązek rozbiórki staje się wymagalny z dniem, kiedy decyzja stanie się ostateczna. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie /za pośrednictwem organu odwoławczego/, skarżący W. M., nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji podniósł, że ustęp suchy stoi na jego posesji od lat 50-tych, wybudowali go jego rodzice. Użytkowanie ubikacji do tej pory nie przeszkadzało użytkownikowi sąsiedniej działki, która jest niezabudowana i nie przewidziana do zabudowy. Z uwagi na małą powierzchnię działki oraz jej zabudowę, nie ma możliwości przeniesienia ustępu w inne miejsce. Działka nie posiada kanalizacji sanitarnej z uwagi na nie wyrażenie zgody sąsiada na przeprowadzenie kanalizacji przez działkę sąsiednią. W związku z powyższym sprawa została skierowana do Sądu Rejonowego celem uzyskania służebności na przeprowadzenie kanalizacji przez sąsiednią działkę D. K. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu. Wojewódzki sąd administracyjny, kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a ponadto stosuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia /zob. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269, art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., nazwanej dalej skrótem p.p.s.a./. Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę także uchybienia procesowe i materialnoprawne organu, o jakich nie wspomniano w skardze i może m. innymi uchylić decyzję organu I instancji, która narusza prawo, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Z ustalonego przez orzekające organy stanu faktycznego, niekwestionowanego przez skarżącego wynika, że ustęp suchy był wybudowany w latach 50-tych i umiejscowiony jest przy granicy z działką sąsiednią nr 858 E. P. Wynika to z protokołu oględzin przeprowadzonych przez organ I instancji w dniu 10.08.2004 r. /K. 3 akt administracyjnych/. Organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie w granicach rozstrzygnięcia organu I instancji /w granicach sprawy/ i bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji. Orzekające organy ustaliły, iż przedmiotowy obiekt budowlany był wybudowany w latach 50-tych bez wymaganego zgłoszenia, zatem w takiej sytuacji prawidłowo przyjęły, iż w sprawie ma zastosowanie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7.07.1994 r. – Prawo budowlane /tekst jednolity Dz. U. z 2003 r., Nr 207, poz. 2016 ze zm./. Rzeczony przepis stanowi, że przepisu art. 48 tego prawa nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem 1.01.1995 r. i do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli przepisy jakie obowiązywały przed 1.01.1995 r. W okresie 1.03.1975 r. – 31.12.1994 r. obowiązywała ustawa z dnia 24.10.1974 r. – Prawo budowlane /Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm./. Przepisy przejściowe /art. 65-70/ w/w ustawy z 1974 r. roku nie odsyłają do przepisów poprzednich ustaw, tj. prawa budowlanego z dnia 31.01.1961 r. W takim stanie rzeczy organy prawidłowo sięgnęły do art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 roku. Przepis ten stanowi, że obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy rejonowy organ rządowej administracji ogólnej stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1/ znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę, albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę lub 2/ powoduje bądź w razie wydobywania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Z powołanego przepisu wynikają następujące normy prawne: 1/ przepis ma zastosowanie tylko do obiektów budowlanych lub ich części, będących w budowie lub wybudowanych niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy /bez wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia/, 2/ organ nakazuje /inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy obiektu budowlanego – art. 38/ rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części tylko wtedy, gdy obiekt został wybudowany bez wymaganego w okresie jego budowy pozwolenia na budowę lub zgłoszenia i oprócz tego zachodzą przesłanki wymienione w punktach 1 lub 2 art. 37 ust. 1 /zob. wyrok NSA z dnia 28.04.1988 r., IV SA 1293/88 – Gazeta Prawnicza Nr 19/89 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14.10.2004 r., sygn. akt SA/Rz 753/03 – Orzecznictwo NSA i WSA Nr 4/2005, poz. 85/. W okresie budowy przedmiotowego obiektu budowlanego, jak to trafnie przyjęły orzekające organy, obowiązywało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16.02.1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli /Dz. U. z 1939 r., Nr 14, poz. 216/, dalej jako rozporządzenie z 1928 r. Z art. 335 litera d w zw. z art. 334 litera c rozporządzenia z 1928 r. wynika, że na budowę ustępów wymagane było zgłoszenie zamiaru budowy do właściwej władzy. Warunki techniczne budowy ustępów były określone w art. 313-315 tego rozporządzenia. Przepis art. 313 stanowił, że na każdej działce, na której znajdują się budynki przeznaczone na pobyt ludzi, powinien być urządzony ustęp. Z kolei art. 315 ust. 1 stanowił, że doły ustępowe powinny być urządzone co najmniej w odległości: a/ od studzien – 10 m, b/ od granic sąsiadów – 2 m, c/ od dróg publicznych – 5 m. Od tej reguły ust. 2 przewidywał wyjątek dopuszczający usytuowanie bezpośrednio przy wspólnej granicy tych działek dołów ustępowych, położonych obok siebie. Na marginesie nasuwa się pytanie, czy istniała możliwość usytuowania dołu ustępowego bezpośrednio przy wspólnej granicy działek w sytuacji kiedy działka sąsiednia nie była zabudowana? Tej kwestii orzekające organy nie poruszyły. Organy niezupełnie przeanalizowały przepis art. 37 ust. 1 prawa budowlanego z 1974 r., a w szczególności nie zbadały czy istniejące usytuowanie przedmiotowego obiektu powoduje niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Zaakcentowana kwestia powinna być m. innymi przedmiotem opinii właściwego organu inspekcji sanitarnej /art. 1, art. 2 ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej – Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm./. Opinia powinna odpowiadać na pytanie czy istniejące usytuowanie dołu ustępowego w stosunku do granicy z działką sąsiednią oraz w stosunku do budynków przeznaczonych na pobyt ludzi, studni – stwarza rzeczywiste pogorszenie warunków zdrowotnych dla ludzi. Natomiast organ powinien rozważyć, czy zachodzi niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia. Rozważy też, czy takie usytuowanie powoduje inne niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, a w razie wątpliwości przeprowadzi dowody z tą kwestią związane. Skoro organy nie zbadały sprawy dostatecznie, zatem naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Z przedstawionych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a) i c), art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s.a.