II SA/Rz 932/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] odmawiającą B. G. (dalej: "skarżącej") przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego. W podstawie prawnej decyzji powołano art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art 38 w zw. z art 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.; dalej: "u.p.s.") Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji był brak współdziałania z organem w zakresie ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Kolegium zaskarżoną do Sądu decyzją podzieliło, tak ustalenia, jak i wnioski organu I instancji. Wyjaśniło, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.p.s., w tym art 38, zgodnie z którymi zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Organ II instancji wyjaśnił, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany ("zasiłek okresowy przysługuje"), jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 1 pkt 1 lub 2 u.p.s., to o tym, w jakim rozmiarze i na jaki okres zasiłek okresowy zostanie przyznany decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium zachowanie skarżącej, polegające na odmowie w sposób nieusprawiedliwiony złożenia dodatkowego pisemnego oświadczenia mającego na celu wyjaśnienie jej sytuacji majątkowej (w tym nie przedstawienie postanowienia sądu o wysokości alimentów) można zakwalifikować jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, co wyczerpuje negatywne przesłanki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej określone w art. 11 ust. 2 u.p.s. Ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym. W skardze do Sądu skarżąca podniosła, że nie zgadza się z decyzją odmowną. W jej ocenie spełnia wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, "długotrwale bezrobotną" od dnia 26 października 1998 r. pozostaje pod stałą opieką reumatologa, w związku z czym świadczenie powinno zostać jej przyznane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 – dalej również jako: P.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Badając legalność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Sąd stwierdził naruszenie prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej regulujące rodzaje świadczeń pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W takim przypadku zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. O ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany ("zasiłek okresowy przysługuje"), jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 1 pkt 1 lub 2 u.p.s., to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego (w ustawowo określonych granicach) oraz o okresie, na jaki jest przyznawany cechuje dyskrecjonalność organu. O tym, w jakim rozmiarze i na jaki okres zasiłek okresowy zostanie przyznany decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. SKO przyjęło, że zachowanie skarżącej polegające na odmowie w sposób nieusprawiedliwiony, złożenia dodatkowego pisemnego oświadczenia mającego na celu wyjaśnienie jej sytuacji majątkowej (w tym nie przedstawienie postanowienia sądu o wysokości alimentów) można zakwalifikować jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, co wyczerpuje negatywne przesłanki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej określone w art. 11 ust. 2 u.p.s. Istota sporu sprowadza się do zaistnienia w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanki braku współdziałania skarżącej z organami pomocy społecznej. Rację ma SKO stwierdzając, że przepisy nie precyzują formy realizacji obowiązku współpracy, zatem kwestia oceny postawy wnioskodawcy pozostawiona jest w tym zakresie ocenie organów pomocy społecznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego oraz odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym istotne jest również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego przyznawania świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. Sąd nie podziela jednak ustaleń SKO co do prezentowania przez skarżącą postawy, którą można by kwalifikować jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Organ akcentuje tu bierną lub roszczeniową postawę skarżącej. Dalej SKO stwierdza: "uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym". Z akt sprawy wynika, że skarżąca 31 stycznia 2018 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku okresowego na bieżące wydatki. Wyjaśniła, że utrzymuje się z zasiłku stałego. W aktach zalega zaświadczenie o zasiłkach rodzinnych na dzieci A. i H. G. z 31 stycznia 2017 r. oraz zaświadczenie lekarskie z 12 lutego 2018 r. o swoim stanie zdrowia skarżącej. W dniu 14 lutego 2018 r. (k. 7) skarżąca złożyła oświadczenie, że otrzymuje od ojca A., R. D. alimenty w formie rzeczowej, zakupu odzieży, lekarstw. Na oświadczeniu jest adnotacja, że nie wyraziła ona chęci złożenia oświadczenia czy otrzymuje alimenty w formie pieniężnej. Ojciec dziecka w oświadczeniu z tej samej daty potwierdził te informacje (k. 10). W dniu 14 lutego 2018 r. (k. 7) skarżąca oświadczyła także, że zasiłek rodzinny pobierany na H. G. przelewa w całości na jego konto (k. 11). W dniu 7 marca 2018 r. wezwano skarżącą na dzień 19 marca 2018 r. do złożenia wyjaśnień wobec wątpliwości co do składu rodziny i wysokości dochodu. W dniu 19 marca 2018 r. skarżąca stawiła się w GOPS. Z protokołu przeprowadzonych czynności wynika tok wykonywanych czynności. Skarżąca wyjaśniła, że we wniosku złożonym do Działu Świadczeń Rodzinnych o zasiłek rodzinny na syna A. D. podała informację, że zamieszkuje w R.. Oświadczyła na piśmie, że zamieszkuje wraz synem A. D. w T. 262. Natomiast syn Hubert G. zamieszkuje wraz dziadkami w R.. Oświadczyła także, złoży wniosek o zmianę adresu zamieszkania. Pani B.G. oświadczyła ustnie, że: pobiera zasiłek rodzinny na syna A.D.w wysokości 124 zł pobiera zasiłek rodzinny na syna H. G. w wysokości 204 zł ma zasądzone alimenty na syna A.D.w wysokości 200 zł Z notatki służbowej z tej samej daty wynika, że oświadczyła także, że w składzie rodziny występuje tylko ona i jej małoletni syn A. D., z którym zamieszkuje w T. 262, a pełnoletni syn H. G. zamieszkuje wraz z dziadkami w R.. Złożyła takie oświadczenie na piśmie. W toku dalszych wyjaśnień B. G. oświadczyła ustnie, że: pobiera zasiłek rodzinny na syna A.D. w wysokości 124 zł -pobiera zasiłek rodzinny na syna H. G. w wysokości 204 zł zgodnie z ugodą mediacyjną zawartą w dniu 4.10.2017r. pomiędzy nią a R. D. zatwierdzona postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 27.10.2017r. R. D. jest zobowiązany do płacenia alimentów w wysokości 200 zł miesięcznie na syna A. D. B. G. nie wyraziła zgody na pisemne oświadczenie czy zasądzone przez Sąd alimenty są jej faktycznie przekazywane. Oświadczyła, że postanowienie Sądu Rejonowego jest dostępne w Dziale Świadczeń Rodzinnych, gdyż przedłożyła je tam starając się o zasiłek rodzinny i stamtąd można go uzyskać. W dniu 19 marca 2018 r. pracownik socjalny GOPS wystąpił do GOPS – działu świadczeń rodzinnych o odpis ugody mediacyjnej zawartej przez skarżącą w zakresie alimentów. Ugodę tę z dnia 4 października 2017 r. zatwierdzoną przez Sąd Rejonowy Sąd Rodzinny postanowieniem z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt [...] dołączono do akt. Z prezentaty urzędu wynika, że skarżąca złożyła te dokumenty w GOPS 27 listopada 2017 r. Następnie w dniu 22 marca 2018 r. przeprowadzono aktualizację czynników środowiskowego, która potwierdziła uzyskane w dotychczasowym toku postepowania informacje. Oceniając przedstawiony wyżej przebieg postępowania administracyjnego trudno zgodzić się z organem I instancji, że skarżąca nie poinformowała GOPS o ugodzie alimentacyjnej na syna A., w sytuacji gdy dokumenty w tym przedmiocie złożyła do GOPS-u w listopadzie 2017 r. Co do otrzymanych alimentów skarżąca złożyła oświadczenie 14 lutego 2018 r., 19 marca 2018 r. i 22 marca 2018 r., że przyjmuje je w formie rzeczowej. Niezłożenie oświadczenia, czy otrzymuje je w formie pieniężnej zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy, nie jest przejawem braku współdziałania skarżącej z organami pomocowymi. Na pytanie o alimenty skarżąca odpowiedziała wyczerpująco. Rzeczą organów była ocena tego stanu rzeczy przez pryzmat ustawowych przesłanek z art. 38 u.p.s. Lektura wywiadu środowiskowego z dnia 22 marca 2018 r. jest o tyle pouczająca, że jasno przedstawia nastawienie osoby przeprowadzającej wywiad do skarżącej. Współdziałanie z art. 11 ust. 2 u.p.s. dotyczy zarówno organów jak i stron. Reasumując, z uzasadnienia SKO trudno zorientować się jakie konkretnie zachowanie skarżącej uznano za wyczerpujące hipotezą art. 11 ust. 2 u.p.s. Świadczy to o naruszeniu art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy. Odnośnie decyzji organu I instancji Sad we wcześniejszej części uzasadnienia odniósł się do argumentacji organu w tym zakresie, nie akceptując jego wniosków o zaistnieniu przesłanek z art. 11 ust. 2 u.p.s. Wadliwe przyjęcie zaistnienia przesłanek z art. 11 ust. 1 u.p.s. przełożyło się na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względnie treść niniejszego uzasadnienia.