II SA/Rz 934/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska NSA Małgorzata Wolska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłat za studia zaoczne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego B. B.kwotę 223 zł /słownie: dwieście dwadzieścia trzy złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu R., na podstawie art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwanej dalej ustawą, art.156 i art. 157 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej w skrócie k.p.a.), § 4 Regulaminu Studiów UR oraz § 8 i § 9 Uchwały Senatu UR nr 213/09/2010 z dnia 30 września 2010 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów, po rozpoznaniu odwołania B.B. unieważnił w całości zaskarżoną decyzję Dziekana Wydziału Prawa i Administracji z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], którą nie wyrażono zgody na umorzenia czesnego z powodu trudnej sytuacji materialnej, natomiast za wybitne wyniki w nauce wyrażono zgodę na umorzenie czesnego za semestr letni w wysokości 20% w roku akademickim 2010/2011. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że decyzja Dziekana Wydziału Prawa i Administracji z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] odnośnie umorzenia czesnego z powodu trudnej sytuacji materialnej studenta, wydana została z prawidłową podstawą prawną lecz brak w niej uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji odmownej, co narusza art. 107 k.p.a. Natomiast w/w decyzja odnośnie umorzenia czesnego za wybitne wyniki w nauce została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami i stanem faktycznym (uzyskana średnia w toku studiów uprawniająca do otrzymania stypendium za wyniki w nauce za rok akademicki 2009/2010 wynosi 4,90), jednak brak dla niej postawy prawnej, tj. § 9 Uchwały Senatu UR nr 213/09/2010 z dnia 30 września 2010 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne oraz trybu i warunków zwalniania z tych opłat studentów i doktorantów. W odwołaniu od tej decyzji B.B. wniósł o jej uchylenie w całości, orzeczenie co do istoty sprawy i zwolnienie z opłaty za świadczone usługi edukacyjne, ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy i przyznanie łącznej zniżki w wysokości 75% stawki rocznej ustalonej zarządzeniem Rektora. Odwołujący nie zgodził się z wydaną decyzją zarzucając jej naruszenie prawa materialnego jak i procesowego. Podniósł, że organ nie przyznając zwolnienia z części opłaty za świadczone usługi edukacyjne, nie uzasadnił należycie swojego stanowiska, jednocześnie wskazał na wadliwą podstawę prawną decyzji. Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym Rektor Uniwersytetu R. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] unieważnił zaskarżoną decyzję w całości. W skardze na powyższą decyzję B.B. wniósł o jej uchylenie w całości, ewentualnie poprzedzającej ją decyzji, bądź zwolnienie skarżącego z obowiązku opłaty za świadczone usługi edukacyjne w całości, ewentualnie przyznanie łącznej zniżki 75% stawki rocznej ustalonej zarządzeniem Rektora oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący podniósł, że przepisy postępowania administracyjnego nie przewidują rozstrzygnięcia decyzji objętej skargą o treści "unieważniam zaskarżoną decyzję w całości", co stanowi rażące naruszenie art. 107 k.p.a. Wskazał, że Rektor nie określił w uzasadnieniu decyzji dlaczego załatwienie sprawy zgodnie z interesem skarżącego było niemożliwe oraz jakie okoliczności stanęły temu na przeszkodzie. Jednocześnie nie wyjaśnił jakimi przesłankami kierował się formułując rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu R. wniósł o jej uchylenie w całości, podzielając zarzuty skargi, że brak było podstaw do wydania decyzji tej treści, nie podzielając zaś pozostałych zarzutów i wniosków skargi. Jednocześnie organ podniósł, że nie korzysta z trybu autokontroli, gdyż nie uznaje w całości skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a,b,c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w skrócie P.p.s.a.) w sytuacji, gdy sąd stwierdzi, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję w całości lub w części. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 2 Sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Rozpatrując niniejszą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn podniesionych w skardze, wydana została bowiem z naruszeniem art. 138 k.p.a. oraz art. 156 k.p.a. Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 z póżn. zm.) Stosownie do treści art. 60 ust. 1 ustawy organami kolegialnymi uczelni publicznej są senat i rady podstawowych jednostek organizacyjnych, przy czym statut publicznej uczelni może przewidywać zamiast lub obok senatu inny organ kolegialny (ust. 2) organami jednoosobowymi uczelni są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych, przy czym kierownikiem wydziału jest dziekan (ust. 6). Art. 207 ust. 1 ustawy stanowi, że do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3 ustawy, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Oznacza to, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez dziekana służy odwołanie do organu wyższego stopnia – rektora (§ 4 pkt 2 Regulaminu Studiów Uniwersytetu R.). Art. 138. k.p.a zawiera katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego, który ma charakter zamknięty, a przepis powyższy jest bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że żadne modyfikacje w zakresie treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego nie są dopuszczalne. Wydanie orzeczenia w swej treści nie mieszczącego się w powyższym katalogu oznacza, iż organ dopuszcza się rażącego naruszenia wskazanego wyżej przepisu. Stosownie do treści art. 138 § 1 organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 1) albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję — umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (pkt 2) , albo umarza postępowanie odwoławcze (pkt 3) . Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ( § 2). Podkreślić należy, że wymieniony wyżej przepis określa sposoby zakończenia postępowania odwoławczego toczącego się w trybie zwyczajnym, polegającego na kontroli przez organ II instancji decyzji, wydanej przez organ I instancji, która nie uzyskała jeszcze przymiotu ostateczności. Przepis ten określa sposoby zakończenia postępowania odwoławczego w przypadku stwierdzenia, że odwołanie jest dopuszczalne i zostało wniesione w terminie. Przymiot ostateczności, stosownie do treści art. 16 § 1.k.p.a., decyzja uzyskuje w sytuacji, kiedy nie służy od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. W odróżnieniu od postępowania toczącego się w trybie zwyczajnym Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje 2 rodzaje postępowań nadzwyczajnych służące kontroli decyzji ostatecznych: wadliwych oraz niewadliwych. Kontroli decyzji ostatecznych niewadliwych służą nadzwyczajne postępowania administracyjne określone przepisami art. 154, 155, 161 oraz w pewnym zakresie art. 163. Kwalifikacja wymienionych postępowań jako służących weryfikacji decyzji ostatecznych niewadliwych jest umowna, nie jest ona bowiem do końca poprawna merytorycznie. W rzeczywistości wskazane przepisy stanowią zarówno podstawy do zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych niewadliwych, jak również wadliwych, ale tylko w takim stopniu, który nie stwarza powodu do ich skorygowania lub usunięcia z obrotu prawnego w trybie wznowienia postępowania bądź stwierdzenia nieważności. Kontroli natomiast rozstrzygnięć ostatecznych wadliwych służą 2 rodzaje postępowań nadzwyczajnych: postępowanie o wznowienie postępowania administracyjnego uregulowane w art. 145 – 152 k.p.a. oraz postępowanie w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji, uregulowane w art. 156 – 159 k.p.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że decyzją z dnia [...] marca 2011r., nr [...] po rozpoznaniu wniosku studenta Wydziału Prawa studiów niestacjonarnych Uniwersytetu R. B. B. Dziekan Wydziału Prawa i Administracji nie wyraził zgody na umorzenie czesnego z powodu trudnej sytuacji materialnej, natomiast za wybitne wyniki w nauce wyraził zgodę na umorzenie czesnego za semestr letni w wysokości 20% w roku akademickim 2010/2011. Rozpoznając odwołanie wyżej wymienionego od decyzji organu I instancji organ II instancji - Rektor Uniwersytetu R. decyzją z dnia [...] lipca 2011r. , nr [...] unieważnił zaskarżoną decyzję w całości powołując w podstawie prawnej decyzji m. in. art. 156 k.p.a. oraz 157 k.p.a. Takie rozstrzygniecie rażąco narusza art. 138 k.p.a. Postępowanie przez Rektorem prowadzone było bowiem w postępowaniu zwyczajnym, w trybie odwoławczym od nieostaecznej decyzji organu I instancji, tak więc osnowa decyzji powinna mieścić się w katalogu orzeczeń wymienionych w tym przepisie. Organ II instancji rozpoznając odwołanie winien był wydać orzeczenie zgodnie z treścią tego przepisu. Powołanie w podstawie prawnej przepisów właściwych dla postępowania toczącego się w trybie nadzwyczajnym (polegającym na kontroli decyzji ostatecznych) stanowi także rażące naruszenie art. 156 k.p.a. i 157 k.p.a. Powyższe uchybienie skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym stwierdza się nieważność decyzji w części lub w całości, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Natomiast zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdza się nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 oraz art. 205 § 1 P.p.s.a.