II SA/Rz 935/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Ewa Partyka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego J. D. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2013 r, Nr [...] o odmowie przyznania J. D. uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną organ powołał art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012r., poz. 400 – zwana dalej "ustawą o kombatantach"). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że J. D. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w związku z deportacją do przymusowej pracy na terytorium ZSRR. Po rozpoznaniu tego wniosku decyzją z dnia [...] lipca 2013 r, Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. D. przyznania uprawnień kombatanckich. W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje by doszło do deportacji poza miejsce zamieszkania. Nie zostały spełnione przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. D. zakwestionował ustalenia organu dotyczące okresów przebywania na robotach w III Rzeszy i w ZSRR. Podał, że z treści uzasadnienia decyzji wynika, że w tym samym czasie przebywał zarówno na terytorium Niemiec jak i Związku Radzieckiego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że w 1939 r. J. D. zamieszkiwał w Ł., na terenach włączonych do Związku Radzieckiego. Po ataku Niemiec na ZSRR tereny te znalazły się pod okupacją niemiecką. Władze okupacyjne skierowały zainteresowanego na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy. Po wyzwoleniu Wiednia przez Armię Czerwoną, J. D. został wysłany do Odessy. Tam pracował przy odbudowie wojskowych koszar i wyrębie lasu. W maju 1947 r., po potwierdzeniu obywatelstwa polskiego wyżej wymieniony otrzymał pozwolenie na powrót do Polski. Organ podał, że stosownie do treści art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu tej ustawy są okresy przebywania na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR z przyczyn, politycznych, religijnych i narodowościowych. W okolicznościach sprawy przepis ten nie znajduje zastosowania. Bezsporne jest, że strona przebywała na terytorium ZSRR i w 1947 r. powróciła do Polski. Zaznaczono, że w trakcie przesłuchania przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2013 r. w Urzędzie Gminy [...] J. D. zeznał, że w momencie gdy jego obywatelstwo zostało potwierdzone, dostał możliwość powrotu do Polski. Powyższe okoliczności świadczą, że deportacja J. D. nie nastąpiła z przyczyn politycznych, religijnych czy narodowościowych. Kierownik Urzędu zaznaczył, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przepisy ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną, uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślono, że ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy o kombatantach i przyznania uprawnień z niej wynikających z tytułu przeżyć i udręki, jaki niosły za sobą działania wojenne. Regulacją ustawy o kombatantach nie zostały objęte wszystkie przejawy obiektywnych represji, jakich ofiarami w czasie wojny i po jej zakończeniu padli obywatele polscy. Końcowo organ podał, że zagadnienie prac przymusowych reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] maja 1997 r. J. D. otrzymał uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami ww. ustawy z tytułu deportacji do pracy przymusowej, w maksymalnym wymiarze przewidzianym tą ustawą. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję złożył J. D., wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wskutek czego błędnie ustalono miejsca i czas pobytu w okresie podlegającym badaniu oraz wywnioskowano, że jego obywatelstwo polskie było wątpliwe, co z kolei doprowadziło do uznania, że nie przebywał na przymusowej deportacji w ZSRR z przyczyn narodowościowych; - naruszenie art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji tj. zawarcie zbyt ogólnikowych twierdzeń, niewyjaśnienie dlaczego zdaniem organu deportacja skarżącego nie nastąpiła z przyczyn narodowościowych; - naruszenie art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek utrzymania w mocy decyzji odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich. Dodatkowo skarżący zarzucił naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że osoba deportowana z terytorium okupowanej Polski nie może być deportowana z powodów narodowościowych, ponieważ posiada obywatelstwo kraju okupanta. J. D. podkreślił, że organ niezasadnie niezastosował powyższego przepisu w jego sprawie. W obszernym uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniu 7 lipca 1942 r. został wywieziony przez okupacyjne władze niemieckie na roboty przymusowe do III Rzeszy. Tam przebywał do kwietnia 1945 r. a następnie został deportowany do ZSRR, gdzie przebywał do maja 1947 r. Za błędne uznał stanowisko organu, że "w czasie II Wojny Światowej był na robotach przymusowych w III Rzeszy, a następnie jako obywatel Związku Radzieckiego w dniu 22 czerwca 1941 r. został wywieziony z powrotem na tereny Związku Radzieckiego". Zdaniem skarżącego powyższe świadczy o "pomieszaniu przez organ dat". Wyjaśnił, że z terenów okupowanych przez Niemców został wywieziony na roboty przymusowe do Niemiec 7 lipca 1942 r. Tam przebywał do kwietnia 1945 r. a następnie deportowany został do ZSRR, gdzie przebywał do maja 1947 r. Nigdy jego obywatelstwo polskie nie było kwestionowane i nie było wątpliwe. Do Polski powrócił nie dlatego, że potwierdzono jego obywatelstwo polskie lecz dlatego że zabiegali o to rodzice. Końcowo podkreślił, że w jego sprawie ma zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach a jego deportacja najpierw do Niemiec, potem Rosji była z przyczyn narodowościowych. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że wbrew zarzutom skargi podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zebrany i rozpatrzony został cały materiał dowodowy oraz dokonano jego prawidłowej oceny. W uzasadnieniu wyjaśniono podstawy prawne decyzji wraz z przytoczeniem przepisów prawa. W piśmie procesowym z dnia 5 października 2013 r. i 5 listopada 2013 r. J. D. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wytykając dokonanie przez organ błędnych ustaleń. Skarżący podał, że organ w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazuje, że po wkroczeniu Armii Czerwonej w 1939 r. polska wschodnia granica automatycznie została włączona do ZSRR a on został jej obywatelem oraz, że w tym samym roku wycofujący się Niemcy, wywieźli go jako obywatela radzieckiego do III Rzeszy. Zdaniem skarżącego powyższe twierdzenia są błędne, oparte na fikcji i nie dotyczą jego wniosku. Jego wniosek dotyczy bowiem deportacji w okresie 1945-1947, tymczasem zaskarżone decyzje odnoszą się do lat 1939-1945. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. - zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."), stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to po stronie Sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt, tu decyzja, odpowiada prawu i jego uchyleniu, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo skutkujące stwierdzeniem jego nieważności, jeśli zachodzą przyczyny przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r., poz. 400 – zwana dalej "ustawą o kombatantach"). Stosownie do treści tego przepisu przepisy ww. ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Jak wynika z akt sprawy J. D. wnioskował o przyznanie mu uprawnień kombatanckich w związku z niewolniczą pracą na terenie byłego ZSRR tj., w związku z jego deportacją w latach 1945 – 1947. Zatem rolą organu było ustalenie czy w tym okresie wyżej wymieniony w tym okresie podlegał represjom wojennym i okresu powojennego. Represje, o których mowa w ustawie o kombatantach, zdefiniowane zostały w art. 4 tej ustawy i zgodnie z ust. 3 pkt 3 lit. b represjami są m.in. okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Stosownie natomiast do art. 21 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą m.in. fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom. W tym miejscu Sąd pragnie zwrócić uwagę na preambułę tej ustawy, gdzie wskazano, że ustawa o której mowa, uchwalona została jako wyraz uznania dla szczególnych zasług dla Polski tych obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny. Stwierdzono również, że kraje represjonujące, a także polski komunistyczny aparat represji winni są cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych, wskazując jednocześnie, że kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. Zatem zadaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest podejmowanie działań w celu zapewnienia kombatantom oraz ofiarom represji wojennych i okresu powojennego niezbędnej pomocy i opieki oraz należnego im szacunku i pamięci. Zadania te realizowane są w oparciu o szereg aktów prawnych, na podstawie których uprawnienia są przyznawane bądź też orzeka się o odmowie ich przyznania. Każda sprawa winna być traktowana indywidualnie, wymaga wnikliwej analizy. Nadto zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 K.p.a. organ administracji ma obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje procesowe zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Wskazanym wymogom organ nie sprostał, albowiem w lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do przytoczenia treści przepisu stanowiącego podstawę prawną do wydania zaskarżonej decyzji i postawienia tezy, że okoliczność przebywania na terytorium ZSRR i powrót do Polski w 1947 r., po potwierdzeniu obywatelstwa, nie budzi wątpliwości a to pozwala na przyjęcie, że deportacja nie nastąpiła z powodów politycznych, religijnych czy narodowościowych. Przy czym organ nie wskazał w oparciu o jakie dowody, dane dokonał takiej interpretacji. Podał jedynie że w 1939 r. J. D. zamieszkiwał w Ł., na terenach włączonych do Związku Radzieckiego. Po ataku Niemiec na ZSRR tereny te znalazły się pod okupacją niemiecką. Następnie władze okupacyjne skierowały zainteresowanego na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy. Po wyzwoleniu Wiednia przez Armię Czerwoną, J. D. został wysłany do Odessy. Tam pracował przy odbudowie wojskowych koszar i wyrębie lasu. W maju 1947 r., po potwierdzeniu obywatelstwa polskiego wyżej wymieniony otrzymał pozwolenie na powrót do Polski. Zauważyć tymczasem należy, że istotne dla przyznania uprawnień kombatanckich, w aspekcie przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach jest ustalenie kiedy i z jakiego powodu skarżący znalazł się na terytorium ZSRR, czy w tym czasie był obywatelem polskim, czy podlegał represjom z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych. Co istotne wskazać należy, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów podnoszonych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym zarzutu dokonania przez organ błędnych ustaleń dotyczących okresów przebywania na robotach w III Rzeszy i w ZSRR. Lektura uzasadnienia nie pozwala na stwierdzenie czy skarżący podlegał czy też nie, represjom w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b, co uzasadniałoby przyznanie (lub odmowę przyznania) uprawnień kombatanckich. Ze względu na przepisy art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. nakazujące organowi dokładne wyjaśnienie sprawy, organ powinien dokonać analizy i oceny dowodów i okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a następnie przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu podjętej decyzji. Stosownie bowiem do treści art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji tych wymagań nie spełnia. Zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko nie odnosi się w należyty sposób do najistotniejszych w sprawie okoliczności i materiału dowodowego, czyniąc je niepełnym i tym samym nieprzekonującym. Uchybienia zaś organu zasadnym czynią postawienie zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie rozpoznając sprawę winien te uchybienia wyeliminować i wydać rozstrzygnięcie, zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz procedury administracyjnej. Z powyższych względów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 P.p.s.a.