II SA/Rz 936/24
WyrokWSA w Rzeszowie2024-12-17
Skład orzekający: Piotr Godlewski, Maria Mikolik, Jolanta Kłoda-Szeliga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., uwzględniając datę wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca osoby wymagającej opieki oraz datę ważności orzeczenia o niepełnosprawności tej osoby?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do 29 lutego 2024 r. było nieuzasadnione. Wskazał, że prawo do świadczenia powinno być oceniane na dzień złożenia wniosku (18 października 2023 r.), a nie na dzień wydania decyzji. Kluczowe dla ustalenia początku prawa do świadczenia jest data stwierdzenia znacznego stopnia niepełnosprawności ojca osoby wymagającej opieki (23 listopada 2023 r.), a nie data wydania orzeczenia o tym stopniu. Ponadto, Sąd zwrócił uwagę na konieczność uwzględnienia późniejszego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji siostry skarżącej, które zostało wydane do 31 marca 2027 r., co powinno wpłynąć na okres przyznania świadczenia.Stan faktyczny
Skarżąca A.T. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad siostrą A.S. Organy administracji dwukrotnie odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na niespełnienie przesłanek dotyczących ojca osoby wymagającej opieki oraz zmianę przepisów od 1 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) uchyliło decyzję organu I instancji i przyznało świadczenie, jednak tylko na okres od 23 listopada 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Skarżąca zakwestionowała ten okres, wskazując na późniejsze orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji siostry do 31 marca 2027 r. Sąd administracyjny uznał, że przyznanie świadczenia do 29 lutego 2024 r. jest nieuzasadnione.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2024 r. nr SKO.4111/364/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
II SA/Rz 936/24
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi A.T. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 13 czerwca 2024 r. nr SKO.4111/364/2024 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 18 października 2023 r. A.T. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą A.S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Decyzją z 11 grudnia 2023 r. nr ŚS-O.513.2.009757.2023.59224.EP Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą. Jako podstawę wskazał art. 17 ust. 1 i ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 390, dalej: u.ś.r.), zgodnie z którym prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w pierwszej kolejności ojcu osoby wymagającej opieki, tj. J.S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższa decyzja została w całości uchylona decyzją SKO z 30 stycznia 2024 r. nr SKO.4111/1236/2023, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na zaistnienie nowych okoliczności, tj. wydanie [...] stycznia 2024 r. przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta [...] orzeczenia nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności J.S.
Decyzją z 27 marca 2024 r. nr ŚS-O.513.2.009757.2024.59224.EP Prezydent - na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2023 r.) - ponownie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą A.S.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że mimo iż wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad siostrą, nie jest możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tym, że ojciec J.S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane [...] stycznia 2024 r., co decyduje, iż nie została spełniona przesłanka określona w przepisach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.
Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 17 ust. 1 obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., świadczenie nie przysługuje z uwagi na niespełnienie kryterium wieku osoby niepełnosprawnej.
W odwołaniu A.T. zarzuciła, iż decyzja Prezydenta z 27 marca 2024 r. jest bezzasadna i skrajnie krzywdząca. Wskazała, że zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do uzyskania wnioskowanego świadczenia, a orzeczenie z 2 stycznia 2024 r. stwierdza, iż znaczny stopień niepełnosprawności J.S. istnieje od 23 listopada 2023 r.
SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) – wskazaną na wstępie decyzją z 13 czerwca 2024 r.:
1. uchyliło w całości decyzję Prezydenta z 27 marca 2024 r.,
2. przyznało wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji siostrą A.S. na czas określony:
- od 23 do 30 listopada 2023 r. w kwocie 655,50 zł,
- od 1 do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 2 458 zł,
- od 1 stycznia do 29 lutego 2024 r. w kwocie 2 988 zł miesięcznie.
Kolegium za nietrafne uznało stanowisko organu I instancji w zakresie kwestii intertemporalnych. Wskazało, że materialnoprawną podstawę wniosku odwołującej stanowią przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm., dalej: u.ś.w.).
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu,
opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei art. 17 ust. 1a u.ś.r, stanowi, że osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Organ I instancji całkowicie pominął treść art. 24 ust. 2a u.ś.r. Decydujące znaczenie ma dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, z którym odwołująca wystąpiła 18 października 2023 r.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do ust. 2 tego artykułu, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie dłużej jednak niż do końca okresu na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Zdaniem Kolegium, wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do 31 grudnia 2023 r.
Wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim bowiem, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami nad która jest sprawowana opieka nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.
Skoro przepisy u.ś.r. stanowią wprost, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia do 3 miesięcy po wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności powoduje, że prawo to ustala się począwszy od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, nie zaś od miesiąca w którym wydano orzeczenie, to również przy ocenie przesłanki z art. 17 ust. 1a (ustalenie od kiedy ojciec osoby wymagającej opieki legitymuje się takim orzeczeniem) nie decyduje data wydania orzeczenia, lecz data stwierdzająca, od kiedy datuje się ustalony stopień niepełnosprawności.
W przedmiotowej znaczny stopień niepełnosprawności Jacentego Stawarza datuje się od 23 listopada 2023 r. i tym samym na ten dzień zostały spełnione wszystkie przesłanki decydujące o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia.
W kontekście powyższego należało uznać, że wskazany przez organ I instancji powód dla którego odmówiono przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi bowiem data wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dla jej ojca. Wnioskodawczyni spełnia przesłanki warunkujące ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 u.ś.r. od 23 listopada 2023 r. (od ustalenia stopnia niepełnosprawności J.S.) na czas określony do ostatniego dnia miesiąca w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności dla osoby nad którą sprawowana jest opieka, tj. do 29 lutego 2024 r. (zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r.).
Skutkowało to uchyleniem kwestionowanej decyzji i wydaniem na podstawie orzeczenia reformatoryjnego o przyznaniu wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego kwota - zgodnie z art. 17 ust. 3a-3d u.ś.r. - podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarze A.T. zakwestionowała decyzję SKO z 13 czerwca 2024 r. w części obejmującej okres na który przyznane zostało jej świadczenie pielęgnacyjne, zarzucając jej naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego których naruszenie miało wpływ na treść wydanej decyzji, a to art. 24 ust. 4 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony do 29 lutego 2024 r. w związku z opieką nad A.S. w sytuacji, gdy termin ważności jej orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalono do [...] marca 2027 r.,
2. przepisów postępowania których naruszenie mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji, a to art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie w sposób zupełny i wyczerpujący oraz oparcie się przy ustalaniu okresu w którym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na uprzednio wydanym orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, a pominięciu zalegającego w aktach sprawy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2024 r., które to orzeczenie stwierdza, że A.S. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...] marca 2027 r.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uwzględnienie przez Kolegium skargi w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie nowej decyzji poprzez przyznanie jej świadczenie pielęgnacyjnego na czas określony od 23 listopada 2023 r. do 31 marca 2027 r., bądź uchylenie zaskarżonej decyzji w części obejmującej okres do którego przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że w toku postępowania SKO oparło się na uprzednio wydanym orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, w wyniku czego błędnie określono termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności dla osoby nad którą sprawowana jest opieka i w konsekwencji termin przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2024 r. A.S. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...] marca 2027 r., a nie do [...] lutego 2024 r. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Prawdopodobnie z uwagi na omyłkowe przeanalizowanie wyłącznie jednego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS błędnie ustalono termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności dla osoby nad którą sprawowana jest opieka.
Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2024 r. I OSK 1494/23, przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W momencie wydania decyzji przez organ I instancji, tj. w dniu 27 marca 2024 r., spełnione zostały warunki uprawniające skarżącą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do 31 marca 2027 r. Skarżąca niezwłocznie po otrzymaniu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS złożyła je do akt postępowania celem zmiany i uwzględnienia nowego okresu do którego przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad siostrą A.S. W toku postępowania odwoławczego Kolegium posiadało informacje na temat innego terminu do którego przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, aniżeli orzeczono w częściowo zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiotem kontroli Sądu jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. reformatoryjna decyzja z 13 czerwca 2024 r., którą SKO uchyliło w całości decyzję organu I instancji z 27 marca 2024 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad legitymującą się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji siostrą i jednocześnie przyznało jej to świadczenie na czas określony od 23 listopada 2023 r. do 29 lutego 2024 r.
Kolegium za nietrafne uznało stanowisko organu I instancji w zakresie kwestii intertemporalnych. Wskazało, że materialnoprawną podstawę wniosku odwołującej stanowią przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm., dalej: u.ś.w.).
Poddawszy względem powyższych kryteriów kontroli zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych, tylko wziętych pod uwagę z urzędu.
I. Wstępnie należy podkreślić, że z uwagi na zmianę od 1 stycznia 2024 r. przepisów u.ś.r. regulujących przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego (w związku z wejściem w życie u.ś.w.), ocena legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji dokonywana jest wg stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r., co prawidłowo przy rozpatrywaniu sprawy uwzględnił organ administracji II instancji.
Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym /a więc w u.ś.r./, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a co do zasady - stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2a tego artykułu (ust. 2a nie ma w rozpoznawanej sprawie zastosowania) - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
W stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. nie zmieniła się rola w/w regulacji, gdyż brzmienie art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. nie uległo zmianie w wyniku nowelizacji dokonanej na podstawie u.ś.w. W sytuacji zatem gdy strona ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach, ale organy orzekają już po zmianie stanu prawnego, to ich wykładnia musi uwzględniać przepisy przejściowe, a dokładnie treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. regulującego kwestie intertemporalne związane ze stosowaniem przepisu art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
W konsekwencji oznacza to, że świadczenia pielęgnacyjne może być przyznane po [...] grudnia 2023 r. na zasadach obowiązujących do tego dnia, i to zarówno od miesiąca złożenia wniosku (art. 24 ust. 2 u.ś.r.) jak i z datą wsteczną od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.), ale zarówno w jednym jak i drugim przypadku jest to warunkowane spełnieniem materialnych przesłanek z art. 17 u.ś.r. sprzed nowelizacji, jak i wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia w terminie do 31 grudnia 2023 r.
II. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wg zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Siostra skarżącej – w związku z opieką nad którą ubiega się ona o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – w dacie składania wniosku ([...] października 2023 r.) legitymowała się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2019 r. o całkowitej niezdolności do pracy i o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 29 lutego 2024 r.; na mocy art. 3 pkt 21 lit. b) u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznacza to także całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Stosownie do przytoczonych wyżej uregulowań art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., ponieważ żyje ojciec osoby wymagającej opieki, jego obowiązek alimentacyjny wobec niej wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej w związku z opieką nad siostrą było zatem w takiej sytuacji legitymowanie się przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności (ojca) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lub równoważnym. W dacie składania przez skarżącą wniosku posiadał on jedynie orzeczenie z [...] października 2023 r. o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (datowanego od [...] września 2023 r.), co nie uprawniało skarżącej do skutecznego ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Sytuacja uległa jednak zmianie z dniem przedłożenia przez nią orzeczenia z [...] stycznia 2024 r. o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności, datowanego od [...] listopada 2023 r. (zostało ono przedłożone na etapie postępowania poprzedzającego wydanie przez Prezydenta decyzji z 27 marca 2024 r.).
O ile zatem nie zostały spełnione warunki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego "począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami", przy braku przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r. (ocenianych wg stanu prawnego obowiązującego do [...] grudnia 2023 r.), prawidłowo uznało SKO (korygując stanowisko organu I instancji), że w świetle mających zastosowanie w sprawie przepisów u.ś.r. i u.ś.w., decydująca dla oceny spełnienia przez nią przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była data wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie, tj. [...] października 2023 r. (jako przypadająca przed 1 stycznia 2024 r., z którą zmienił się stan prawny), zaś dla uznania początkowej daty jego przyznania [...] listopada 2023 r., od którego to dnia datowany jest ustalony znaczny stopień niepełnosprawności ojca osoby wymagającej opieki (mimo że data ta wynikała z orzeczenia wydanego już [...] stycznia 2024 r., a więc w stanie prawnym regulującym w sposób odmienny od obowiązującego do [...] grudnia 2023 r. warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego).
III. W kontekście określonej w zaskarżonej decyzji końcowej daty przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 29 lutego 2024 r. (odpowiadającej dacie ważności orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] lutego 2019 r. o uznaniu siostry skarżącej nad którą sprawuje ona opiekę za całkowicie niezdolnej do pracy i do samodzielnej egzystencji), Kolegium wobec zakreślonej w w/w orzeczeniu z [...] stycznia 2024 r. daty jego ważności na [...] listopada 2024 r., pominęło i nie rozważyło w sposób należyty dołączonego do odwołania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2024 r. o uznaniu siostry skarżącej za całkowicie niezdolnej do pracy do [...] marca 2027 r.
Wprawdzie – zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. – posiadanie orzeczenia wyłącznie o całkowitej niezdolności do pracy nie jest równoznaczne z posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności, trudno jednak pominąć, że wcześniejsze orzeczenie siostry skarżącej (osoby wymagającej opieki) z [...] lutego 2019 r. wskazywało jeszcze dodatkowo na jej niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Mimo więc materialnoprawnej zgodności decyzji SKO z mającymi zastosowanie w sprawie przepisami prawa, okoliczności tej SKO nie rozważyło i nie wyjaśniło, a jak wynika z dołączonych do skargi załączników, [...] marca 2024 r. zostały wydane przez lekarza orzecznika ZUS dwa orzeczenia o takim samym numerze, z których jedno stwierdzało niezdolność siostry skarżącej do pracy, a drugie do samodzielnej egzystencji – obydwa do [...] marca 2027 r.
Wobec niewątpliwej konieczności uwzględnienia faktu dysponowania przez osobę wymagającą opieki także orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, jako rzutującego na zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie co do czasookresu przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie oznacza to automatycznie zasadności twierdzeń skargi co do jego przyznania właśnie do [...] marca 2027 r.
Jak już bowiem wyjaśniono wyżej, prawo skarżącej do otrzymania tego świadczenia jest ściśle związane z brakiem możliwości sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą przez jej ojca, na którym obowiązek ten ciąży w pierwszej kolejności, a który to obowiązek niweluje orzeczenie o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ponieważ takie orzeczenie z [...] stycznia 2024 r. zostało wydane jedynie do [...] listopada 2024 r., mimo orzeczeń z [...] marca 2027 r. o uznaniu osoby wymagającej opieki za niezdolnej do pracy i do samodzielnej egzystencji do [...] marca 2027 r., czyniło to zasadnym przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia do [...] listopada 2024 r. Po tej dacie – o ile nie zostanie wydane kolejne orzeczenie o zaliczeniu ojca osoby wymagającej opieki do znacznego stopnia niepełnosprawności – zaktualizuje się bowiem jego obowiązek sprawowania tej opieki, wyłączający możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą (art. 62 ust. 2 i 3 u.ś.w.).
Reasumując, w opisanych okolicznościach faktycznych i prawnych przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do 29 lutego 2024 r. jawi się jako nieuzasadnione.
Stwierdzone przez Sąd przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) mające wpływ na wynik sprawy skutkowało jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
Wskazania co do dalszego postępowania dla organu administracji II instancji dotyczące okresu przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wiążące na mocy art. 153 P.p.s.a.) wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań (w szczególności w pkt III niniejszego uzasadnienia).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło