II SA/Rz 94/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i odmowy uchylenia tej decyzji postanawia I. Zwolnić wnioskodawców od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia dla nich adwokata. A. i A. M. zawartym w skardze wnioskiem - ze względu na ciężką sytuację materialną - zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF mającym zastosowanie do osób fizycznych w postępowaniu sądowoadministracyjnym wnieśli o przyznanie im zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że nie są w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wg zawartego we wniosku oświadczenia: - skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwoma synami, z których starszy (32 lata) ma orzeczony lekki, zaś młodszy (30 lat) umiarkowany stopień niepełnosprawności, - posiadane przez nich wartościowe składniki majątku obejmują dom o pow. 120 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,60 ha, - uzyskiwane przez nich dochody pochodzą z rent A. i A. M. oraz ich młodszego syna w wysokości odpowiednio 634, 280 i 634 zł. miesięcznie netto (świadczenie A. M. obciążone jest potrąceniami świadczeń alimentacyjnych, starszy syn jest bezrobotny), - A. M. wraz z młodszym synem pozostaje w stałym leczeniu, co pogarsza sytuację bytową rodziny. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) lub częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmujące tylko ustanowienie pełnomocnika); przesłankami tego jest wykazanie przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zakres całkowity) lub pełnych tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zakres częściowy). Analiza sytuacji materialno – bytowej skarżących wskazuje, iż mimo posiadania stałych dochodów z pobieranych rent, poniesienie przez nich całości związanych ze sprawą kosztów postępowania przekracza ich możliwości finansowe. Wynika to przede wszystkim z wysokości tych dochodów, jako nieadekwatnych do równoczesnego ponoszenia związanych z bieżącym utrzymaniem wydatków oraz opłacenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata) z wyboru; w sprawie objętej skargą sam wpis od niej wynosi 500 zł., do pozostałych zaś kosztów sądowych których prawdopodobieństwo wystąpienia w przyszłości jest największe należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi w kwocie 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji w wysokości 250 zł. Będąca do dyspozycji skarżących i członków ich rodziny kwota 1548 zł. miesięcznie odnoszona do kosztów utrzymania 4-osobowej rodziny kształtuje się na minimalnym poziomie i z pewnością – mając na uwadze wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem – poczynienie z niej dodatkowych oszczędności nie byłoby łatwe bez zagrożenia dla pokrycia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący wg oświadczenia nie posiadają przy tym żadnych oszczędności ani nie dysponują żadnymi wartościowymi składnikami majątkowymi, co ułatwiłoby im wywiązanie się z ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). W kontekście powyższego za zasadne uznano więc zwolnienie ich w niniejszej sprawie od całości kosztów sądowych, co jest szczególnie istotne chociażby z uwagi na znaczną wysokość wpisu od skargi; zwolnienie to umożliwi jej merytoryczne rozpoznanie przez Sąd. Jednocześnie nie stwierdzono podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku A. i A. M. w części odnoszącej się do żądania ustanowienia adwokata. Mimo nie najlepszej sytuacji finansowej której wstępna ocena mogłaby sugerować przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie spełniają oni wymaganej do tego przesłanki. Prawo to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym co do zasady przypisane jest do osób ubogich, całkowicie pozbawionych środków do życia. Mimo niewątpliwie doświadczanych przez nich trudności finansowych, przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i stałych chociaż relatywnie niskich dochodach taka sytuacja względem wnioskodawców nie zachodzi. Uznając zatem potrzebę występowania w sprawie przez adwokata, skarżący powinni sami wygospodarować na to środki. O tym, że mimo doświadczanych trudności taką możliwość posiadają, świadczy korzystanie przez nich z pomocy adwokata z postępowaniu administracyjnym (potwierdza to m.in. załączona do wniosku PPF kserokopia skierowanego do nich przez adw. A. K. pisma z dnia 24 stycznia 2011 r. wypowiadającego im - w związku z okazanym brakiem zaufania – pełnomocnictwo w sprawie administracyjnej w przedmiocie stwierdzenia w postępowaniu wznowieniowym, że decyzja udzielająca pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego została wydana z naruszeniem prawa. Dotychczasowe korzystanie przez skarżących z pomocy adwokata z wyboru wyklucza spełnienie przez nich ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc przyjęcia, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec braku jakiegokolwiek uzasadnienia żądania ustanowienia adwokata - mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącym zwolnienia od kosztów sądowych - nie mogą oni po stronie Skarbu Państwa generować dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Przy braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników, odmowa ustanowienia dla skarżących adwokata – odmiennie niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy ich w dostępie do sądu, gdyż wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi. Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa wnioskodawców. Powyższe wyłącza więc ich od skutecznego ubiegania się o przyznanie całkowitego prawa pomocy. Z tych przyczyn na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.