II SA/Rz 940/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 12 maja 2025 r. nr SKO.405.ŚR.660.134.2025 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę - Przedmiotem skargi E.R. (dalej: "Skarżąca"), jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") z dnia 12 maja 2025 r. nr SK0.405.ŚR.660.134.2025 w sprawie uchylenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia 23 grudnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.3673.1277.2022 Kolegium, po uchyleniu decyzji Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji"), przyznało E.R. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem - J.R. Po przeprowadzeniu weryfikacji świadczeń opiekuńczych, zgodnie z art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 roku poz. 323 ze zm., dalej: "u.ś.r."), organ ustalił - na podstawie informacji z systemu PUP - ZUS, że od 1 stycznia 2024 r. skarżąca pobiera świadczenie emerytalno-rentowe. Po potwierdzeniu przez ZUS faktu wznowienia wypłaty emerytury, Burmistrz decyzją z dnia 29 kwietnia 2025 r. nr ŚS.8252.48.4.2022 uchylił decyzję Kolegium z dnia 23 grudnia 2022 r. w podstawie prawnej powołując art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm., dalej: "u.ś.w.") zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca podkreśla, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. doszło do zmiany treści art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., który nie zawiera warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz zmiany treści art. 17 ust. 1 pkt 5 u.ś.r., który nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od tego czy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Skarżąca wskazała, iż od 1 stycznia 2024 r. pobierała emeryturę oraz świadczenie pielęgnacyjne i nikt tego nie kwestionował tego faktu przez 15 miesięcy. Skarżąca podkreśliła, iż emerytura i świadczenie pielęgnacyjne są korzystają z ochrony praw nabytych. Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 u.ś.r. Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 29 kwietnia 2025 r. Uznając za niezasadne odwołanie Skarżącej Kolegium wyjaśniło, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że J.R. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji począwszy od dnia 15 lutego 2013 r. na mocy orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej [....] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]. Decyzją Kolegium z dnia 23 grudnia 2022 r. przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, począwszy od dnia 1 listopada 2022 r., na stałe. W wyniku przeprowadzonej przez Organ I instancji weryfikacji, doszło do ustalenia, iż Skarżąca pobierała świadczenie emerytalne do dnia 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z brzmieniem art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co do którego to prawo powstała przed dniem 31 grudnia 2023 r. - stosuje się przepisy dotychczasowe. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało ustalone na mocy decyzji SKO w Tarnobrzegu z dnia 23 grudnia 2022 r., a tym samym mają stosowanie przepisy sprzed zmiany u.ś.r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2024 r. zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 5 u.ś.r. prawo do świadczenia nie przysługiwało, gdy osoba sprawująca opiekę miała m.in. ustalone prawo do emerytury. Okoliczność, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. doszło do zmiany treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostaje bez wpływu na sytuację prawną Skarżącej. Tym samym Skarżąca, aby otrzymywać wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego musiała dokonywać wyboru pomiędzy prawem do emerytury a prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na zarzut Skarżącej, że Organ I instancji nie był uprawniony do uchylenia decyzji Organu II instancji w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium wskazało, iż stanowisko to jest niezasadne. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą, bez zgody strony, zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną przyznającą prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej lub dochodowej mająca wpływ na to prawo bądź zaistniały inne okoliczności istotne dla jego ustalenia. Przepis ten stanowi zatem podstawę do działania Organu I instancji także w sytuacji, gdy decyzja przyznająca świadczenie została wcześniej wydana przez Organ II instancji. Kolegium podkreśliło ponadto, że decyzja Kolegium z 23 grudnia 2022 r. zawierała pouczenie o obowiązku informowania Organu I instancji o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia, w tym o wznowieniu wypłaty emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej. Skarżąca, wnioskując do ZUS o odwieszenie prawa do emerytury, nie dopełniła tego obowiązku informacyjnego. W konsekwencji musiała liczyć się ze skutkami określonymi w pouczeniu, w szczególności z możliwością uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i obowiązkiem ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. Skarżąca, wnosząc skargę do WSA w Rzeszowie zarzuciła Organowi I instancji błędną weryfikację w systemie PUP-ZUS, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. pobiera świadczenie emerytalne. W ocenie Skarżącej weryfikacja ta była obarczona błędem merytorycznym, który może wskazywać na poświadczenie nieprawdy. Skarżąca wyraziła wątpliwości co do bezstronności Organów I i II instancji, argumentując, że Organy, które wydały decyzje w jej sprawie, są jednocześnie płatnikami świadczeń, co - jej zdaniem - mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazała również, że w okresie piętnastu miesięcy, od stycznia 2024 r. do marca 2025 r., otrzymywała decyzje o waloryzacji świadczenia pielęgnacyjnego i nie była informowana o jakichkolwiek nieprawidłowościach w jego pobieraniu. Skarżąca podniosła także, iż jej decyzja o odwieszeniu emerytury od dnia 1 stycznia 2024 r. wynikała z błędnej interpretacji pisma Burmistrza z dnia 19 września 2023 r., w którym wskazano na ochronę praw nabytych. Uznała, że przepis nowelizujący ustawę z dnia 7 lipca 2023 r. umożliwia jednoczesne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. Wskazała, że działała w przekonaniu, iż późniejszy przepis uchyla wcześniejsze ograniczenia, a jej działanie nie miało charakteru celowego naruszenia prawa. W dalszej części skargi zarzuciła organom administracji opieszałość w prowadzeniu postępowania, twierdząc, że skoro urzędniczka miała dostęp do systemu PUP-ZUS, powinna wcześniej ujawnić niezgodność w jednoczesnym pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Zdaniem Skarżącej, dopiero po upływie piętnastu miesięcy organy podjęły działania, co może wskazywać na działanie na jej szkodę. Skarżąca podniosła również, że środki otrzymane w ramach świadczenia pielęgnacyjnego zostały w całości przeznaczone na dostosowanie mieszkania i opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a obowiązek ich zwrotu wraz z odsetkami znacząco pogorszy jej sytuację życiową, zważywszy na niską wysokość emerytury oraz konieczność ponoszenia kosztów utrzymania i opieki nad mężem. W konkluzji Skarżąca wniosła o uznanie, że jej błędna interpretacja przepisów nie powinna być utożsamiana z działaniem w złej wierze ani z wyłudzeniem świadczenia. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślając, że wznowienie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego spowodowało, że ponownie dokonała wyboru świadczenia, a jej obowiązkiem było poinformowanie Organu o tym fakcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona, przez co została w całości oddalona o czym zadecydowały następujące powody. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu - art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Przedmiotem skargi E.R. jest decyzja SKO z dnia 12 maja 2025 r. nr SKO.405.ŚR.660.134.2025, którą to Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza [....] o uchyleniu przysługującego skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego sprawy wynika, że na podstawie decyzji SKO z dnia 23 grudnia 2022 r. o nr SKO.405.ŚR.3673.1277, skarżąca uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.R. począwszy od dnia 1 listopada 2022 r. na stałe. Jedną z okoliczności, które zadecydowały o pozytywnym dla Skarżącej wyniku sprawy było ustalenie o tym, że emerytura skarżącej na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), począwszy od 1 listopada 2022 r. została, wstrzymana. Poprzez złożenie wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury i następnie uzyskanie decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury, Skarżąca usunęła negatywną przeszkodę uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jaka wynikała do 31 grudnia 2023 r. z treści art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. Według treści tej regulacji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W związku z powyższym działaniem, skarżąca mogła skutecznie uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, spełniając potwierdzony orzecznictwem sądowym warunek polegający na rezygnacji z pobierania emerytury na czas pobierania świadczenia pielęgnacyjnego . Organy swe decyzje o uchyleniu decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego oparły na treści pisma ZUS z dnia 22 kwietnia 2025 r. Otóż wynika z niego w sposób jednoznaczny, że w przypadku strony skarżącej E.R. nastąpiło wznowienie wypłaty emerytury od 1 stycznia 2024 r. na podstawie decyzji ZUS z dnia 27 grudnia 2023 r. (vide: notatka służbowa z dnia 29 kwietnia 2025 r. informująca o omyłce pisarskiej w zakresie daty wznowienia wypłaty emerytury). WSA potwierdza stanowisko Organów wyrażone w skontrolowanych decyzjach, że ponowne podjęcie przez Skarżącą wypłaty emerytury od dnia 1 stycznia 2024 r. skutkowało powstaniem istotnej przeszkody prawnej, która musiał się stać podstawą do uchylenia przyznanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ kolegialny w uzasadnieniu swej decyzji słusznie podkreśla znaczenie w tej sprawie regulacji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Przepis ten stanowi wyraźnie: W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie NSA ugruntowało się stanowisko wyjaśniające treść przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., że w przypadku istnienia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 ustawy o świadczeniu wspierającym zmieniającym art. 17 u.ś.r.), organy rozpatrując ten wniosek po dniu 1 stycznia 2024 r., zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełniał przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. nie później niż w tym właśnie dniu. Przekładając ten przepis u.ś.w. na realia niniejszej sprawy uznać należało, że strona która nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, aby je utrzymać po zmianie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej mocą regulacji u.ś.w., obowiązana jest spełniać warunki umożliwiające jego utrzymanie także po 1 stycznia 2024 r. Innymi słowy, pomimo braku w nowym stanie prawnym normy wykluczającej dopuszczalność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie emerytalne, art. 63 ust. 1 u.ś.w. dokonuje przedłużenia obowiązywania przepisów dotychczasowych warunkujących wobec skarżącej utrzymanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem swoiste "odnowienie się" przesłanki negatywnej w postaci dokonanego z inicjatywy opiekuna osoby niepełnosprawnej "odwieszenia" wypłaty emerytury, spowodowało po stronie właściwych organów konieczność negatywnej weryfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przytoczony w decyzji Organu I instancji art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl jego treści, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W tak ustalonych okolicznościach faktycznych oraz prawnych, Sąd zobligowany był jednoznacznie stwierdzić w odpowiedzi na krytykę skargi, że decyzja SKO została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny. Skarżąca, pomimo wskazanych trudności życiowych i subiektywnego przekonania o słuszności swoich działań, nie spełniła warunków ustawowych do dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego po wznowieniu wypłaty emerytury, na skutek złożenia swego wniosku do ZUS. Należy dodatkowo podkreślić, że obowiązek informowania organu o zmianie okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia spoczywał na skarżącej, a jego niedopełnienie skutkowało utratą prawa do świadczenia zgodnie z przepisami ustawy. Znalazły potwierdzenie w toku Sądowej kontroli twierdzenia SKO o zawarciu w uchylonej decyzji tego Organu o przyznaniu świadczenia wyraźnej informacji o obowiązku poinformowania organu o fakcie odwieszenia prawa do emerytury. Zatem Strona była w pełni świadoma konsekwencji prawnych niewykonania tego nakazu, a płynących z jednoznacznej treści art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pełna i wyczerpująca informacja w tym temacie została wyrażona na stronie nr 4 decyzji SKO z dnia 23 grudnia 2022 r. w części obejmującej pouczenie. W związku z tym, ponowne podjęcie wypłaty emerytury przez skarżącą wykluczyło możliwość dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a organy nie ponoszą jakiejkolwiek postaci winy za powstały stan rzeczy. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w czynnościach procesowych Organu II instancji, jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych - art. 134 § 1 P.p.s.a. Wobec tego zaskarżona decyzja Kolegium powinna pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w niej skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym wobec wniosku skarżącej strony oraz braku sprzeciwu ze strony SKO na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.