II SA/Rz 941/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki osadnika ścieków postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę M. L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] z uwagi na uiszczenie należnego od niej wpisu z uchybieniem terminu. We wniesionej od tego postanowienia skardze kasacyjnej, ustanowiony przez skarżącą do jej sporządzenia adwokat zwrócił się o zwolnienie wnioskodawczyni od kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi. Załączony do skargi kasacyjnej i podpisany przez skarżącą formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF opiewał na przyznanie skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej radcy prawnego. Wnioskodawczyni wskazała w nim, że od 1,5 roku jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu ma 3 dzieci (16,17 i 18 lat), zaś jedynym źródłem dochodu jest emerytura męża w wysokości ok. 2 250 zł. Nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny; radca prawny jest jej niezbędny z uwagi na skomplikowany charakter sprawy. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 95 m², nieruchomość rolną o pow. 0,65 ha oraz oszczędności w kwocie 5 700 zł. (pochodzą one z okresu gdy skarżąca pracowała, obecnie stanowią one jedyne dodatkowe zabezpieczenie rodziny, z którego muszą regularnie korzystać). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej oraz że jedynym kryterium w tym zakresie są jej możliwości finansowe; z tego względu przy rozpoznawaniu wniosku M. L. o ustanowienie radcy prawnego nie może być wzięty pod uwagę zarzut dotyczący skomplikowanego charakteru sprawy. Zaprzeczeniem przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (a więc objętym wnioskiem) jest opłacenie przez wnioskodawczynię wpisu od skargi oraz wpisu od skargi kasacyjnej w kwotach odpowiednio 500 i 250 zł. Także ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej (zostało to zaznaczone w jej treści) bez wątpienia wiązało się z obowiązkiem zapłaty mu stosownego wynagrodzenia. Okoliczności te w żaden sposób nie potwierdzają więc, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec pozostałych zawartych w formularzu PPF informacji nie dają również podstaw do uwzględnienia wniosku w zakresie częściowym, stojąc w sprzeczności z jej oświadczeniem o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z wyboru bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania swojego i rodziny. Oprócz przytoczenia ustawowego sformułowania wnioskodawczyni w żaden sposób nie wykazała, czym ten uszczerbek miałby się dla nich objawić i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone w związku z potrzebą wydatkowania środków na pokrycie kosztów postępowania. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, iż uszczerbek ten nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie zagrożenia w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych (żywność, lekarstwa, opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania) i to tylko w ich niezbędnym zakresie. Chociaż wydatki te nie zostały określone kwotowo, w kontekście powyższego uzasadnione jest przypuszczenie, że przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych nie wyczerpują całości miesięcznych dochodów (emerytury męża wnioskodawczyni). Wśród istotnych okoliczności rzutujących na negatywne załatwienie wniosku M. L. należy także zaliczyć posiadanie przez nią oszczędności pieniężnych. Dla potrzeb prawa pomocy liczy się sam fakt ich posiadania; bez znaczenia pozostaje wskazywany cel ich przeznaczenia oraz okres w którym zostały zgromadzone. Samo wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy w sytuacji posiadania wolnych zasobów pieniężnych dowodzi braku zrozumienia istoty prawa pomocy, jako instytucji wyjątkowej i adresowanej do osób znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej, które we własnym zakresie nie mogą zapewnić sobie prawa do sądu i możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących im jako stronom postępowania uprawnień. W tej sytuacji brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie; przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Ubocznie należy podkreślić, że z uwagi na opłacony wpis od skargi kasacyjnej na obecnym etapie postępowania sądowego skarżącej nie obciążają już żadne dodatkowe koszty sądowe. Nawet ewentualne przyznanie zwolnienia w tym zakresie pozostaje bez znaczenia, gdyż prawo pomocy nie działa wstecz i nie obejmuje kosztów już uiszczonych (w sprawie został także opłacony wpis od skargi, co pozwoliłoby Sądowi na jej merytoryczne rozpoznanie w sytuacji, gdyby skarga kasacyjna została uwzględniona). Zaznaczenia wymaga także, iż przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie ustanawiają wymogu działania przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie; wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, w tym m.in. skargi kasacyjnej (w niniejszej sprawie został on spełniony), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę wydatków. W przypadku gdyby jednak wnioskodawczyni mimo to jego udział w sprawie uważała na niezbędny, w kontekście powyższych okoliczności ustanowienie przez nią we własnym zakresie pełnomocnika z wyboru należy uznać za adekwatne do jej możliwości finansowych. W sytuacji zatem gdy wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.