II SA/Rz 943/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. J. C. wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi formularzu PPF zwróciła się o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podniosła, że nie stać jej na zapłacenie związanych z tym kosztów z uwagi na wynikający z jej wieku (72 lata) zły stan zdrowia i potrzebę leczenia oraz ponoszone opłaty na utrzymanie domu i prowadzenie 3,5 ha gospodarstwa rolnego ("maszyny i traktor są wynajmowane"). Jak wynika z zawartego w formularzu PPF i złożonego w wyniku wezwania oświadczenia wnioskodawczyni: - pobiera ona emeryturę w wysokości 1244 zł. netto miesięcznie, która nie wystarcza jej na wszystkie opłaty, wydatki i lekarstwa. Posiadany przez nią majątek obejmuje dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi i wskazaną powyżej nieruchomością rolną. Pobiera dopłaty do produkcji rolnej, które jednak wraz z dochodami z gospodarstwa nie rekompensują kosztów jego prowadzenia ("muszę jeszcze dołożyć z mojej emerytury"), - zamieszkuje wspólnie z córką, zięciem i wnukiem, którzy jednak nie pomagają jej na gospodarstwie ("pomaga drugi zięć") i nie ponoszą żadnych opłat; zięć pobiera rentę w wysokości 400 zł., córka i wnuk aktualnie nigdzie nie pracują, "ostatnie pięć lat wyżywiali się sami" z dochodów pochodzących ze sprzedaży odziedziczonej przez zięcia nieruchomości rolnej i korzystając m.in. ze wsparcia pomocy społecznej, wnuk jest posiadaczem samochodu osobowego zakupionego w 2007 r. za pieniądze zarobione za granicą. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten potwierdza wyjątkowy charakter prawa pomocy i zasadniczo wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody powinny się z nim liczyć. Stosownie do art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zarówno w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą, a dokonana w ich kontekście ocena żądania J. C. nie potwierdziła ich spełnienia. Wynika to z następujących okoliczności: 1. Niewykazania przez wnioskodawczynię jakich swoich uzasadnionych potrzeb nie mogłaby zaspokoić i z jakiego rodzaju uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania wiązało by się poniesienie przez nią kosztów postępowania. Mimo deklarowania przez nią w formularzu PPF córki i jej rodziny jako osób wspólnie gospodarujących, wobec braku (mimo potencjalnych możliwości) jakiejkolwiek pomocy z ich strony i działań zmierzających do poprawy własnej sytuacji życiowej stwierdzono przy tym, że można im przypisać jedynie status osób wspólnie zamieszkujących, których sytuacja materialno – bytowa nie ma wpływu na ocenę zasadności wniosku J. C. Wobec oświadczenia skarżącej że pobierana emerytura nie wystarcza jej na wszystkie ponoszone wydatki należy wyraźnie podkreślić, że związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) uszczerbek w koniecznym utrzymaniu obejmuje brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, z których te nie mające charakteru koniecznego muszą zostać zaniechane, a wszystkie inne ograniczone do niezbędnego minimum. Przyjmując, że to minimum w przypadku J. C. obejmuje koszty jej wyżywienia, leczenia oraz podstawowych opłat za tzw. media których wysokość mimo wezwania nie została przez nią określona, przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych stałe miesięczne dochody w wysokości 1244 zł. należy uznać za wystarczające do zaspokojenia tych potrzeb i jednorazowego opłacenia związanych ze sprawą kosztów. Nie można przy tym tracić z pola widzenia faktu prowadzenia przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego, z którego korzyści - nawet jeżeli nie mają wymiaru finansowego – z pewnością przyczyniają się do ograniczenia jej wydatków na zakup żywności. W tym względzie nie uznano za wiarygodne jej oświadczenia, że dochody z tego gospodarstwa (łącznie z dopłatami do produkcji rolnej) nie rekompensują kosztów jego prowadzenia, gdyż stawiałoby to pod znakiem zapytania sens jego prowadzenia. 2. Pozytywnej oceny możliwości finansowych wnioskodawczyni dokonanej przez nią samą i zamieszkującą z nią córkę. Wynika to z zawartego w końcowej części dodatkowego oświadczenia J. C. a związanego z przedmiotem skargi żądania umożliwienia jej dokupienia dwóch działek w części oraz jednej całej. Potwierdza to również zalegające w aktach sądowych sprawy (k. 35) pismo jej córki z dnia 9 września 2010 r., w którym wskazała ona na chęć zakupu przez matkę dwóch działek wydzierżawionych od Gminy [...] oraz działki o pow. 1,5 ha, "ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne i hoduje krowy". Wyrażona chęć zakupu nieruchomości rolnych pośrednio świadczy o możliwości wygospodarowania przez skarżącą środków na ten cel mimo wydatków związanych z utrzymaniem, przecząc deklarowanej przez nią złej sytuacji finansowej i braku dochodowości produkcji rolnej (nielogiczne byłoby planowanie i ubieganie się o ich zakup w sytuacji, gdyby skarżącej nie było na to stać, a także gdyby prowadzenie gospodarstwa było całkowicie nieopłacalne). Uwzględniając powyższe okoliczności uznano, że bez zagrożenia dla swoich koniecznych potrzeb życiowych J. C. będzie w stanie wygospodarować środki finansowe na opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych; oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w wysokości 200 zł. do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku zamiaru kwestionowania orzeczenia sądu I instancji – obydwie w wysokości po 100 zł. Dotyczy to również możliwości opłacenia przez nią pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny (sąd orzekający w sprawie z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji). W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie ma też wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez nie kosztów. Związane z niniejszą sprawą koszty sądowe i ustanowienia pełnomocnika z wyboru nie będą więc dla skarżącej na tyle znaczącym obciążeniem, aby ich poniesienie – rozłożone zresztą w czasie – naruszało podstawy jej egzystencji i w jakikolwiek sposób narażało ją na uszczerbek w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych (suma w/w kosztów sądowych stanowi niespełna 1/3 stałych miesięcznych dochodów wnioskodawczyni i jest nieporównywalnie mniejsza chociażby do zamierzonych kosztów zakupu nieruchomości). Niezależnie od powyższego należy stwierdzić obiektywny brak podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym podyktowany utrwalonym w piśmiennictwie poglądem, zgodnie z prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc objętym wnioskiem) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593); skarżąca do takich osób bez wątpienia się nie zalicza. Skoro zatem analiza złożonego przez nią wniosku nie wykazała podstaw do jego uwzględnienia, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.