II SA/Rz 943/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] maja 2018 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...][ (dalej: "Kolegium"), uchyliło decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz") z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] odmawiającą E.C. (dalej: "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką i jednocześnie podjęło rozstrzygnięcie tożsamej treści, z innym uzasadnieniem odmowy. Kolegium wskazało, że przyczyną odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Burmistrza było ustalenie, że stopień niepełnosprawności matki Skarżącej datuje się od 20 września 2017 r. co oznacza, że w sprawie nie jest spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1517 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Warunkiem przyznania tego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności do czasu ukończenia, zależnie od okoliczności, 18 lub 25 roku życia. W odwołaniu Skarżąca wskazała, że matka jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną i wymaga stałej opieki, którą ona codziennie sprawuje. Po śmierci męża 29 lipca 2017r. zamieszkała ze Skarżącą, która próbowała pogodzić opiekę z pracą zawodową, ale po pół roku musiała zrezygnować z aktywności zawodowej. Matka jedynie na okres letni zamieszkała w swoim domu, przez co zmuszona jest codziennie do niej dojeżdżać. Od momentu zaprzestania pracy zawodowej sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką należycie i z pełnym zaangażowaniem. Opisaną na wstępie decyzją Kolegium uchyliło decyzję Burmistrza i odmówiło Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Kolegium wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw spowodował bezpośredni skutek derogacyjny co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę. Zatem pominięcie przez organ I instancji-derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b i oparcie decyzji odmownej na przesłance wieku powstania niepełnoprawności (ustalonego w orzeczeniu na dzień 20 września 2017 r., stanowiło naruszenie prawa materialnego i bezpośrednio wpłynęło na treść wydanej decyzji. Kolegium rozpatrując wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznało jednak, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania tego świadczenia. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania tego świadczenia jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że opieka ta musi być stała lub długoterminowa, nie może być świadczona niecodziennie, a nawet jeśli codziennie, to tylko przez część doby. Wnioskodawczyni nie mieszka z matką a w odległości ok. 10 km od miejsca jej zamieszkania, nie może zatem podjąć się natychmiastowej opieki nad niepełnosprawną w sytuacji, gdyby taka konieczność wystąpiła, dlatego nie spełnia przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze Skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podała, że mieszka wspólnie z matką. Wskazała na jej pogarszający się stan zdrowia, wymieniając liczne dolegliwości. Nadmieniła, że faktycznie matka mieszkała samodzielnie w swoim domu tylko przez okres dwóch miesięcy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. W dniu 18 października 2018 r. Kolegium poinformowało Sąd, że matka Skarżącej zmarła w dniu 21 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. I. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca w dniu 7 maja 2018 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Do wniosku dołączono oświadczenie o rezygnacji z zatrudnienia z dniem 1 maja 2018 r. wraz z kserokopią świadectwa pracy potwierdzającą ustanie zatrudnienia z dniem 30 kwietnia 2018 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 19 października 2017 r., na mocy którego matka Skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnoprawności. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2017 r. jak również, że matka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Procedując w przedmiocie tego wniosku pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, odebrał również od matki Skarżącej oświadczenie odnośnie do spracowanej przez córkę opieki. Przy tak zgromadzonym materiale dowodowym Burmistrz odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności matki datuje się od 20 września 2017 r. co oznacza, że nie zostały spełnione warunki w zakresie powstania niepełnosprawności przewidziane przepisem art. 17 ust. 1b u.ś.r. II. Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Kolegium wyraziło trafny pogląd na temat prawa materialnego stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 wskazało na derogacyjne skutki tego orzeczenia w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności. W konsekwencji zasadnie przyjęło, że data powstania inwalidztwa u matki Skarżącej, tj. dzień 20 września 2017 r., nie stanowi negatywnej przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Kolegium odmówiło Skarżącej prawa do dochodzonego świadczenia, z argumentacją sprowadzającą się do braku podstaw faktycznych wynikających z odległości miejsca zamieszkania Skarżącej oraz matki. III. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można zaaprobować ustaleń faktycznych poczynionych przez Kolegium, które legły u podstaw decyzji odmownej. Odległość pomiędzy miejscami zamieszkania, na którą wskazuje Kolegium, a której skarga nie podważa, wynosząca ok. 10 km, nie może sama w sobie stanowić przeszkody w sprawowaniu opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Istotne bowiem dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, poza odpowiednim stopniem inwalidztwa osoby, nad którą opieka jest sprawowana, jest zakres tej opieki. W decyzji Burmistrza stan faktyczny ustalony został w oparciu m.in. o wywiad środowiskowy i stwierdzić należy, że ustalenia tego organu nie stanowiły podstawy do odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Lektura uzasadniania decyzji nie pozostawania żadnej wątpliwości co do tego, że wyłączną przyczyną odmowy była błędna interpretacja prawa materialnego (art. 17 ust. 1 b u.ś.r.). Kolegium skupiło się na odległości miejsc zamieszkania Skarżącej i matki, natomiast w odniesieniu do informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym, w szczególności w części III oraz IV, nie zajęło stanowiska. Oznacza to, że ocena materiału dowodowego przez ten organ została dokonana w wybiórczy sposób. W konsekwencji Sąd stwierdza, że postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w zw. z art. 135 P.p.s.a. IV. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji będzie miał na uwadze prawidłowe stanowisko Kolegium, o ile organ ten powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 wskazał na derogacyjne skutki tego orzeczenia w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności. Natomiast w zakresie stanu faktycznego poczyni ustalenia na podstawie zgromadzonych dotychczas dowodów mając przy tym na uwadze, że w dniu 21 września 2018 r. matka Skarżącej zmarła.