II SA/Rz 944/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Rektora Politechniki z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prodziekana ds. Kształcenia Wydziału Zarządzania Politechniki z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]. Przedmiotem skargi B.K. jest decyzja Rektora Politechniki [...] o skreśleniu z listy studentów z dnia [...] czerwca 2019 r., o nr [...]. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) decyzją Rektor Politechniki [...] utrzymał w mocy w decyzję Dziekana Wydziału Zarządzania z dnia [...] maja 2019 r., o skreśleniu skarżącej z listy studentów studiów: niestacjonarne, pierwszego stopnia (licencjackie), na kierunku finanse i rachunkowość, Wydziału Zarządzania. W treści zaskarżonej decyzji Organ wyjaśnił, iż w roku akademickim 2018/2019 B.K. rozpoczęła studia niestacjonarne pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość na Wydziale Zarządzania Politechniki [...]. Decyzją Prodziekana Wydziału Zarządzania z dnia [...] maja 2019 r. została skreślona z listy studentów z powodu niewniesienia w określonym terminie opłaty związanej z odbywaniem studiów pomimo pisemnego wezwania do wniesienia opłaty w terminie określonym w tym wezwaniu. Od tej decyzji B.K. złożyła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Rektor postanowił utrzymać w mocy rozstrzygnięcie Dziekana o skreśleniu z listy studentów. Rektor wskazując na § 44 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów wyższych na Politechnice [...] wyjaśnił, iż Dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku niewniesienia w określonym terminie opłat związanych z odbywaniem studiów pomimo pisemnego wezwania do wniesienia opłaty w terminie określonym w wezwaniu. Natomiast wg treści § 14 ust. 2 pkt 2 Regulaminu, student ma obowiązek terminowego wnoszenia na rzecz uczelni obowiązkowych opłat określonych w odrębnych przepisach. B.K. nie wywiązała się z podstawowego obowiązku studenta, jakim jest wnoszenie na rzecz uczelni obowiązkowych opłat. Wbrew zarzutom B.K. Dziekan Wydziału Zarządzania dokonał prawidłowej wykładni przepisów regulaminu oraz ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Mając na uwadze uznaniowy charakter w decyzji o skreśleniu z listy studentów należało zdaniem organu odwoławczego podtrzymać decyzję Dziekana Wydziału Zarządzania. B.K. zalega bowiem z płatnością za studia na dzień wydania decyzji w kwocie 2700 zł. Z dniem 20 grudnia 2018 r. Studentka wniosła opłatę za pierwszy semestr w wysokości 900 zł i była to jedyna kwota, którą zwróciła Uczelni Pani B.K. Od tamtego czasu nie wniosła choćby minimalnej należnej kwoty. Z dokumentacji sprawy wynika, iż studentka składała wielokrotnie wnioski o umorzenie opłaty oraz o rozłożenie płatności na raty. Były to wnioski z dnia 14 listopada 2018 r., z dnia 21 stycznia 2019 r., z dnia 1 lutego 2019 r., z dnia 9 marca 2019 r. oraz z dnia 15 kwietnia 2019 r. B.K. mimo złożenia wniosków o rozłożenie opłat na raty nie dotrzymywała terminów zapłaty, a tym bardziej nie dokonała żadnej wpłaty. Z uwagi na brak ku temu przesłanek odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ do tej pory nie zostały uregulowane należności względem uczelni. W skardze do WSA Skarżąca zarzuciła Organowi ignorowanie składanych przez nią pism oraz nie respektowanie Regulaminu uczelni. Skarżąca podniosła, że art. 44 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów wyższych na Politechnice [...] im. [...] mówi co prawda, że dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku niewniesienia w określonym terminie opłat związanych z odbywaniem studiów, ale jednocześnie regulamin ten stanowi, że student ma prawo ubiegać się o zwolnienie w całości lub w części, z powodu trudnej sytuacji materialnej. Uchwała nr 46/2016 Senatu Politechniki [...] mówi, że o zwolnienie z opłat może ubiegać się student, którego dochód netto na jednego członka w rodzinie nie przekracza kwoty o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, lub student który znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. Również uchwała nr 50/2014 mówi, że student który znalazł się w trudnej sytuacji materialnej ma prawo być zwolniony z opłat za studia. Skarżąca podniosła, że jej sytuacja jest bardzo trudna, gdyż jest samotną matką z dwójką dzieci na utrzymaniu, a jednocześnie osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, chorującą na choroby przewlekłe i potrzebującą stałych lekarstw i wizyt lekarskich. Chciałaby ukończyć studia, aby móc podjąć się pracy innej niż fizyczna, gdyż na wykonywanie takiej nie pozwala jej stan zdrowia. Zaznaczyła, że nigdy nie otrzymała odpowiedzi odnośnie rozłożenia na raty płatności, bądź umorzenia zaległości za studia. Nadmieniła również, że innym studentom zaległości są umarzane lub też pozwala się im studiować pomimo zalegania z płatnościami. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że Skarżąca rozpoczynając kształcenie na Politechnice [...] zawarła umowę o warunkach pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za świadczone usługi edukacyjne na wyższych studiach niestacjonarnych. Termin wniesienia opłaty za semestr pierwszy upływał w dniu 31 października 2018 r., natomiast za semestr drugi - w dniu 31 marca 2019 r., co szczegółowo określa zarządzenie nr 44/2018 Rektora Politechniki [...] z dnia 29 czerwca 2018 r. Jednocześnie wskazano, że zgodnie z § 22 ust. 1 i 3 uchwały nr 50/2014 Senatu Politechniki [...] z dnia 16 października 2014 r., w przypadku trudnej sytuacji materialnej student może ubiegać się o zwolnienie w całości lub w części z obowiązującej go opłaty za świadczone usługi edukacyjne, jednak dopiero od drugiego semestru studiów. Dalej Organ wyjaśnił, że na prośbę Skarżącej wielokrotnie przedłużano jej termin uiszczenia opłaty za pierwszy semestr studiów. Pomimo powyższego oraz kierowania do Skarżącej wezwań do zapłaty, nie uregulowała ona wymaganej opłaty, co zmusiło Organ do skreślenia jej z listy studentów. Taką możliwość przewiduje przepis art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668), jak również będący jego powieleniem § 44 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów wyższych na Politechnice [...]. Jednocześnie Skarżąca już w momencie rozpoczęcia kształcenia miała pełną świadomość, że obowiązana jest do ponoszenia opłat określonych w umowie na rzecz Politechniki [...]. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego odmowy zwolnienia Skarżącej z opłat, Organ wskazał, że taką możliwość przewiduje nie § 44 Regulaminu, lecz § 10 ust. 6 i 7 Regulaminu, który należy interpretować łącznie z § 10 ust. 10 i zapisy te świadczą, że zwolnienie to ma w całości charakter uznaniowy. Zdaniem Organu Skarżąca ze względu na swoją sytuację finansową od początku miała świadomość niemożności ponoszenia opłat za kształcenie na studiach niestacjonarnych. Końcowo Organ nadmienił, że twierdzenia Skarżącej odnośnie jej trudnej sytuacji materialnej zdają się być wątpliwe, ponieważ w semestrze zimowym w roku akademickim 2018/2019 pobrała stypendium socjalne w łącznej wysokości 3 200,00 zł, równocześnie na dwóch uczelniach wyższych. W piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2019 r. Skarżąca odniosła się do twierdzeń Organu, wnosząc ponownie o uwzględnienie jej skargi. Wyjaśniła, że po przyznaniu jej stypendium socjalnego na Politechnice [...], otrzymała informację, że dzięki systemowi POLON można pobierać stypendium socjalne na dwóch uczelniach, jednak tak aby nie przekroczyć ustawowej wysokości kwoty, do jakiej ustawa pozwala korzystać ze stypendium socjalnego. Nadmieniła również, że dysponuje pismem odnośnie braku konieczności złożenia oświadczenia o niepobieraniu stypendium na innej uczelni czy innym kierunku. W ocenie Skarżącej, skoro zwróciła się ona o przeksięgowanie ostatniej raty zatrzymanego jej stypendium na zaległe czesne, pierwszy semestr nauki należy uznać za opłacony. Jednocześnie jej zdaniem decyzja o zwolnieniu z ponoszenia opłat za studia nie ma w rzeczywistości charakteru uznaniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga została uwzględniona z innych przyczyn niż podniesione w jej treści. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem swej skargi B.K. uczyniła decyzję Rektora Politechniki [...] o skreśleniu z listy studentów. W podstawie prawnej zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia podano art. 108 ust. 2 pkt 4 oraz ust.3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668; zwana dalej u.P.sz.). Wskazane regulacje mają charakter norm materialnoprawnych, a wyrażają fakultatywne przesłanki skreślenia z listy studentów. Otóż w myśl art. 108 ust. 2 pkt 4 w/w ustawy, student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Nie może budzić wątpliwości, iż decyzja Organu Uczelni jest decyzją administracyjną o czym stanowi jasno art. 108 ust. 4 u.P.sz. Na mocy § 44 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów wyższych na Politechnice [...], dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku niewniesienia w określonym terminie opłat związanych z odbywaniem studiów pomimo pisemnego wezwania do wniesienia opłaty w terminie określonym w tym wezwaniu. W świetle § 44 ust. 9 Regulaminu, od decyzji o skreśleniu z listy studentów, przysługuje odwołanie do rektora w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Decyzja rektora jest ostateczna. Jak wskazują słusznie autorzy komentarza do u.P.sz., chociaż art. 108 u.P.sz., nie zawiera terminów i innych wymagań odwołania od decyzji o skreśleniu (w ogóle nie wzmiankują o możliwości odwołania), lecz decyzja o skreśleniu jest decyzją administracyjną (ust. 3) – zatem mają do niej w pełni zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (tak Zieliński Jan Michał. Art. 108. W: Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz. Wolters Kluwer, 2019.). Na podstawie przekazanych do Sądu akt administracyjnych ustalono, iż w dniu 14 listopada 2018 r., B.K. w formie pisemnej zwróciła się do Prodziekana Studiów Niestacjonarnych kierunku finanse i rachunkowość z prośbą o umorzenie opłaty za studia niestacjonarne w kwocie 1800 zł, motywując swą prośbę trudną sytuacją rodzinną i finansową. Na tym piśmie widnieje adnotacja Dziekana Wydziału Zarządzania o treści: brak możliwości wyrażenia zgody z przyczyn formalnych. Z tego samego dnia pochodzi wezwanie do wniesienia opłaty w wysokości 1800 zł skierowane do skarżącej. Nie ulega też wątpliwości, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., o nr [...], Prodziekan ds. Kształcenia Wydziału Zarządzania Politechniki [...] wydał decyzję o skreśleniu B.K. z listy studentów studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość, Wydział Zarządzania. Od tej decyzji B.K. zgodnie z pouczeniem złożyła odwołanie, w którym napisała, iż zwracała się do Dziekana z pismami o umorzenie lub odsunięcie terminu wpłaty należności za semestr zimowy z powodu bardzo ważnych sytuacji życiowych i rodzinnych. Do tej pory nie otrzymała żadnej odpowiedzi. B.K. wezwaniem z dnia 12 lutego 2019 r., została zobligowana przez Dziekana Wydziału Zarządzania do wniesienia opłaty w wysokości 900 zł za kształcenie w semestrze pierwszym roku akademickim 2018/2019 w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, natomiast w wezwaniu z dnia 2 kwietnia 2019 r., skarżąca została zobligowana do wniesienia opłaty w wysokości 2700 zł ustalonej za kształcenie na wybranym kierunku studiów niestacjonarnych w semestrze pierwszym i drugim w roku akademickim 2018/2019, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W "zażaleniu" do Rektora Politechniki [...] Skarżąca (pismo z dnia 15 kwietnia 2019 r.) podkreślił, że pisała do Organów Uczelni prośby o umorzenie zadłużenia. Dnia [...] maja 2019 r. Prodziekan ds. Kształcenia Wydziału Zarządzania wydał decyzję nr [...], o skreśleniu B.K. z listy studentów studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość, Wydział Zarządzania. Ta decyzja Prodziekana została utrzymana w mocy zaskarżoną do Sądu decyzją Rektora Politechniki [...] – tj. decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...]. Sąd działając poza granicami skierowanych względem decyzji Organów Politechniki [...] zarzutów skargi – art. 134 § 1 P.p.s.a. - zobligowany był dostrzec, że sprawa skreślenia skarżącej z listy studentów Politechniki [...] została nieostatecznie rozstrzygnięta na mocy decyzji Prodziekana Wydziału Zarządzania decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., o nr [...]. Decyzja ta zgodnie z wyrażonym w niej pouczeniem została zaskarżona przez stronę do Rektora Politechniki [...]. Z akt sprawy jak również z odpowiedzi na skargę nie wynika, aby odwołanie to zostało rozpatrzone przez Rektora. Jako decyzji rozpoznającej odwołanie nie można traktować adnotacji Prorektora ds. Kształcenia z dnia 2 stycznia 2019 r. złożonej na piśmie skarżącej z dnia 10 grudnia 2018 r. Adnotacja ta nie zawiera bowiem konstytutywnych elementów decyzji administracyjnej. Jednocześnie zaskarżona do WSA decyzja Rektora z dnia [...] czerwca 2019 r., jak również decyzja Dziekana Wydziału Zarządzenia z dnia [...] maja 2019 r. o skreśleniu w/w z listy studentów, stanowią kolejne akty w sprawie administracyjnej, która pozostaje w toku, a więc jest sprawą dotychczas nierozstrzygniętą. Jest oczywistym, że Organy Uczelni nie mogły kolejny raz dokonać skreślenia studentki z listy studentów. Organ administracji nie może ponownie rozstrzygać sprawy uprzednio już rozstrzygniętej, choćby w sposób nieostateczny. Konieczność wyeliminowania decyzji zaskarżonej oraz decyzji poprzedzającej decyzję zaskarżoną potwierdza art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., który nakazuje stwierdzić nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Innymi słowy, mamy tu do czynienia z orzeczeniami rozstrzygającymi sprawę wcześniej już rozstrzygniętą tyle, że w sposób nieostateczny, gdyż bez decyzji Rektora pełniącego w tym wypadku funkcje organu odwoławczego. Tego rodzaju uchybienia muszą skutkować wyeliminowaniem skontrolowanych decyzji, jako wydanych z istotnym naruszeniem art. 104 § 1 K.p.a., mającym jednocześnie wpływ na wynik sprawy. Organy ponownie rozpoznając sprawę, powinny rozpatrzyć w sposób przewidziany prawem powszechnie obowiązującym oraz wewnętrznie obowiązującym na Politechnice [...] odwołanie złożone przez skarżącą od decyzji Prodziekana ds. Kształcenia Wydziału Zarządzania z dnia [...] grudnia 2018 r., o nr [...]. Dopiero ostateczne rozpoznanie środka odwoławczego pozwoli określić status prawny skarżącej jako studentki Politechniki [...]. Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach postępowania nie orzekano ze względu na ich brak wynikający ze zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych w całości na mocy postanowienia WSA.