II SA/Rz 95/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. A. M. wezwana do solidarnego uiszczenia wraz z reprezentowanym przez nią współskarżącym A. G. wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez nich skargi, powołując się na brak możliwości zapłaty tej kwoty zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF rozszerzyła jego zakres o ustanowienie radcy prawnego, powołując się przy tym na wysokość pobieranej przez siebie emerytury 1515,61 zł. brutto (1280 zł. netto), wspólne z mężem prowadzenie gospodarstwa domowego pochłaniającego większość ich dochodów oraz ponoszenie znacznych wydatków na leczenie. Z zawartego we wniosku oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia A. M. wynika ponadto, iż: - posiadany przez nią i męża majątek obejmuje dom o pow. 90 m², ½ domu po rodzicach, samochód osobowy Suzuki Swift (rok prod. 1992) oraz nieruchomość rolną o pow. 1 ha (jej uprawa, nawozy i środki ochrony roślin wynoszą ok. 1500 zł. rocznie wobec 504 zł. dopłat do produkcji rolnej w 2008 roku, uzyskiwane z niej towary spożywcze przeznaczają na własne potrzeby), - mąż skarżącej również pobiera emeryturę w kwocie 1973,68 zł. brutto (1640 zł. netto), - ich wydatki obejmują miesięcznie: zakup żywności, odzieży, środków czystości i utrzymanie samochodu (1100 – 1200 zł.), energia elektr. (97 zł.), gaz (108 zł.), woda (82 zł.), centr. ogrzewanie (113 zł., zwiększone w okresie zimowym o dodatk. 250 zł.), telefon (88 zł.), wywóz śmieci (13 zł.), polisy na życie (38 zł.), podatek rolny i od nieruchomości (33 zł.), leki dla skarżącej i jej męża (2 x 300 zł.) wraz z dodatkowymi wydatkami na leczenie (odpowiednio 120 i 150 zł.), pomoc dla syna (100 zł.). Jako załączniki zostały dołączone wyciągi z rachunku bankowego skarżącej za okres 6 grudzień 2008 – 5 marzec 2009 z ujemnym saldem początkowym i końcowym – odpowiednio 852 i 1987 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 1) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. Mimo twierdzenia skarżącej, iż nie jest w stanie opłacić wymaganej tytułem wpisu od skargi kwoty 500 zł., nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do wyłączenia względem niej tak w całości jak i w części ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); co do zasady dotyczy on wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Wnioskodawczyni wraz z mężem posiada w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów w postaci emerytur, których łączna wysokość (ok. 2920 zł. miesięcznie netto) nawet po odliczeniu kosztów leczenia w kwocie ok. 870 zł. miesięcznie (daje to ok. 2050 zł.) nie może być uznana za niską w odniesieniu do ich pozostałych uzasadnionych potrzeb życiowych, z których do najważniejszych należą wydatki na zakup żywności i opłaty związane z utrzymaniem domu. W tym zakresie istotna wydaje się także okoliczność niepozostawania na ich utrzymaniu żadnych innych osób oraz fakt posiadania nieruchomości rolnej, z której pożytki w naturze (m.in. wymienione przez skarżącą orzechy, maliny, porzeczki, jabłka, wiśnie) z pewnością znacząco wpływają na ograniczenie wydatków na zakup żywności. W świetle powyższego nawet względna równowaga między dochodami wnioskodawczyni i jej męża a sumą wszystkich wymienionych przez nią wydatków (miesięcznie 2892 zł.), a także ujemne saldo na rachunku bankowym, automatycznie nie wyklucza możliwości wygospodarowania niezbędnych środków na opłacenie związanych ze skargą kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (radcy prawnego lub adwokata) z wyboru. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że ewentualny uszczerbek dla koniecznego utrzymania związany z poniesieniem kosztów postępowania wiąże się z brakiem możliwości zaspokojenia tylko i wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leczenie, opłaty związane z utrzymaniem domu), którego to zagrożenia odnośnie wnioskującej nie stwierdzono. W tej mierze brak jest zatem uzasadnionych podstaw, aby ciężar wszystkich normalnie ponoszonych i wymienionych przez nią wydatków przerzucać na Skarb Państwa. Wszystkie wydatki którym nie można przypisać cechy bezwzględnie koniecznych stanowią potencjalne źródła umożliwiające wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. W przypadku skarżącej ich źródłem mogą być chociażby fundusze przeznaczane na utrzymanie samochodu, opłaty za telefon, polisy ubezpieczeniowe. Z uwagi na porę roku odliczyć należy także większość wydatków na ogrzewanie. Pierwszeństwa przed kosztami postępowania nie sposób także przyznać nakładom na utrzymanie nieruchomość rolnej czy przeznaczanym na pomoc dla syna, skoro nie pozostaje on wraz z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym. Sumę tych wydatków można orientacyjnie oszacować na ok. 500 – 600 zł. miesięcznie, co przy stałych dochodach stanowi wystarczającą kwotę do pokrycia we własnym zakresie zarówno kosztów sądowych (wśród nich w sprawie objętej skargą wpis od niej stanowi największe obciążenie), jak i ustanowienia pełnomocnika z wyboru (przepisy nie ustanawiają wymogu działania przed sądem administracyjnym przez fachowych pełnomocników z wyjątkiem sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia - przyczynia się do ograniczenia ponoszonych przez strony wydatków). Ponadto koszty postępowania to wydatki o charakterze jednorazowym. Jako związane z poszczególnymi etapami postępowania są rozłożone w czasie. Ich poniesienie nie będzie się zatem wiązało dla skarżącej i jej męża z nadmiernymi trudnościami, a zgodnie z art. 200 P.p.s.a. będzie jej przysługiwał ich zwrot od organu który wydał zaskarżoną decyzję, o ile wniesiona skarga zostanie przez sąd uwzględniona. Dodatkową, bardzo ważną okolicznością uzasadniającą odmowę przyznania A. M. prawa pomocy jest to, iż występuje ona w sprawie w podwójnej roli – jako skarżąca i pełnomocnik swojego brata A. G. Uiszczenie wpisu od skargi obciąża ich solidarnie (nie tylko skarżącą), co minimalizuje koszty jednostkowe. Tak samo należy oceniać możliwość wspólnego pokrycia wydatków na ustanowienie radcy prawnego – adwokata, jeżeli jego udział w sprawie uważają za niezbędny. Skoro wg dokonanej oceny sytuacja finansowa pozwala skarżącej samodzielnie pokryć całość kosztów postępowania, tym bardziej więc możliwe będzie ich poniesienie, gdy będzie w nich częściowo partycypował drugi ze skarżących (udzielenie pełnomocnictwa nie zwalnia go automatycznie z obowiązku opłacenia wpisu od skargi). Skoro zatem jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna osoby wnioskującej, a skarżąca nie spełnia przesłanek do jego przyznania, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.