II SA/Rz 951/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia obiektu budowlanego do stanu poprzedniego postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 3/5 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Z. W. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał na swój podeszły wiek (74 lata), zły stan zdrowia (cukrzyca, nadciśnienie), wysokie koszty utrzymania i niski dochód (emerytura w kwocie 936 zł. netto). Ponadto, wg zawartego w tym wniosku oświadczenia, zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o pow. 48 m² (oprócz niego nie ma innego majątku), zaś jego średnie miesięczne wydatki związane z opłatami za czynsz, gaz, wodę i kanalizację, energię elektryczną, telefon, abonament telewizyjny, lekarstwa i podatek od nieruchomości wynoszą 568 zł. W złożonym jednocześnie na zarządzenie wzywające go do uiszczenia wpisu zażaleniu, wnioskując o zwolnienie go od tego obowiązku podniósł, że nie korzysta z pomocy społecznej i nie ma oszczędności, gdyż bieżące utrzymanie pochłania jego przychody. Wydatkowanie kwoty 500 zł. w ciągu 7 dni jest w jego sytuacji niemożliwe, grożąc "znacznym uszczerbkiem kosztów niezbędnych na przeżycie i utrzymanie na minimalnym poziomie; brak czasu na odłożenie pieniędzy na ten cel". Wśród dołączonych przez niego do wniosku i zażalenia załączników znalazły się kserokopie przekazu pocztowego emerytury za m-c październik 2010 r., pisma w sprawie miesięcznej opłaty za mieszkanie obowiązującej od stycznia 2010 r. - 268 zł. (obejmuje ona centralne ogrzewanie, wywóz nieczystości i zaliczkę na zarząd), faktury za pobór wody i odprowadzenie ścieków za okres lipiec – sierpień 2010 r. na kwotę 29 zł, paragonu z zakupu leków z dnia 22 października 2010 r. na kwotę 233 zł. oraz odcinków faktur za energię elektryczną i gaz – odpowiednio na kwotę 138 i 105 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy - art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., a warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wg wskazanej regulacji kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; z tej przyczyny bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie czynniki, jak wiek czy stan zdrowia, chociaż pod uwagę brane są ewentualne związane z nimi zwiększone wydatki. Mimo że skarżący w uzasadnieniu wniosku nie wskazał wprost, jakim uszczerbkiem w jego koniecznym utrzymaniu skutkowałoby poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, to analiza jego sytuacji materialno – bytowej w kontekście pozostałych udzielonych przez niego informacji prowadzi do stwierdzenia, że kwalifikuje się on do udzielenia mu częściowego wsparcia w ich opłaceniu. Przemawia za tym wzajemna relacja dochodów Z. W. do ponoszonych przez niego wydatków na utrzymanie siebie i mieszkania oraz leczenie. Wskazane przez niego kwoty tych wydatków odnoszone do przeciętnych miesięcznych kosztów utrzymania 1 osoby wydają się odpowiadać realiom życiowym. W sytuacji zatem, gdy między tymi wydatkami a dochodami panuje względna równowaga, należy przychylić się do jego stanowiska i uznać, że opłacenie przez niego w pełnej wysokości kosztów postępowania sądowego nie jest możliwe bez powodowania zagrożenia w jego koniecznym utrzymaniu. Oprócz wymaganego już wpisu od skargi, który w sprawie objętej skargą jest relatywnie najwyższy spośród wszystkich kosztów sądowych, do pozostałych kosztów których prawdopodobieństwo wystąpienia w przyszłości jest największe należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji (250 zł.). Decydując o udzieleniu osobie wnioskującej wsparcia na zasadzie prawa pomocy nie można jednak tracić z pola widzenia wyjątkowego charakteru tej instytucji wynikającego ze źródeł jego finansowania (Skarb Państwa) i ustawowego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium wobec zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych i stałych, chociaż może stosunkowo niewielkich dochodów skarżący spełnia. Odnosząc to do w/w przesłanki przyznawania prawa pomocy w zakresie częściowym należy także wyraźnie podkreślić, że osoba zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych (kosztów postępowania) w celu wygospodarowania niezbędnych środków ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum wszystkie swoje wydatki przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zaś z pozostałych nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego – zrezygnować. W związku z tym możliwość poczynienia pewnych oszczędności dostrzeżono także w przypadku Z. W. Niezależnie od chociaż częściowo pożądanej racjonalizacji wymienionych przez niego wydatków, pośrednio przesądza o tym przedmiot związanej ze skargą sprawy. Jak wynika to z akt administracyjnych, dotyczy on dokonanej przez skarżącego zabudowy balkonu, co abstrahując od upływu czasu od tego zdarzenia (2004 r.) musiało mieć odzwierciedlenie w jego możliwościach finansowych. Świadczy o tym także fakt wykorzystania tej zabudowy do hodowli gołębi, co także wymaga pewnych bieżących nakładów finansowych, a które w żadnym razie nie mogą być traktowane jako służące zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych (za zbędne w związku z tym uznano czynienie ustaleń, czy hodowla ta jest dla wnioskodawcy źródłem dodatkowych dochodów lub innych korzyści majątkowych). Także sam skarżący wskazując na "brak czasu na odłożenie pieniędzy" w kwocie 500 zł. na opłacenie w ciągu 7 dni od otrzymania wezwania wpisu od skargi przyznał tym samym, że mimo ponoszonych wydatków jest w stanie w dłuższym okresie czasu poczynić pewne oszczędności. Wzajemne rozważenie wszystkich tych okoliczności pozwala uznać jedynie częściową zasadność wniosku Z. W., a to do 3/5 wpisu od skargi. Jednorazowe opłacenie z tego tytułu kwoty 200 zł. (zamiast 500 zł.) jak i ewentualnie pozostałych sygnalizowanych powyżej kosztów sądowych nie będzie przekraczało jego możliwości płatniczych i nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu (z uwagi na ścisłe powiązanie tych kosztów z konkretnym etapem postępowania sądowego są one rozłożone w czasie). Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej przez niego skargi będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.