II SA/Rz 952/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 18 grudnia 2020 r. DP (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – AR. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Wójta Gminy [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania stałem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W opisywanej sprawie ustalono, że AR legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, niemniej jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownik gospodarczy. Ustalono, że mąż skarżącej został dopuszczony do pracy przez lekarza medycyny pracy do wykonywania pracy zarobkowej i obecnie pracuje 6 godzin dziennie. Powyższe zdaniem Wójta oznacza, że AR nie wymaga stałej opieki i potrafi sam funkcjonować bez pomocy osób trzecich. To zaś obligowało do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że świadczenie pracy przez jej męża nie powinno stanowić podstawy prawnej do odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. AR jest bowiem zatrudniony w zakładzie pracy chronionej i jako osoba niedolna do samodzielnej egzystencji wymaga cały czas opieki drugiej osoby. Brak jest zatem podstaw prawnych do przyjęcia, że w opisywanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że wobec dopuszczenia męża skarżącej do pracy w pełnym wymiarze pracy przez lekarza orzecznika pracy należy domniemywać, że nastąpiła negatywna weryfikacja faktyczna jego niepełnosprawności i stał się osobą nie wymagającą opieki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, DP wniosła o poddanie kontroli sądu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Powtarzając argumentację sformułowaną w odwołaniu skarżąca podniosła, że jej mąż jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i świadczy pracę w warunkach pracy chronionej. Cały czas potrzebuje asysty i pomocy drugiej osoby. Ponadto legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec czego skoro skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, jej wniosek winien zostać uwzględniony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.", zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji administracyjnej, w tym zastosowanych przepisów prawa. Słusznie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że warunkiem przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sparowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Stosownie bowiem do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tej regulacji podmiotom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Wskazać również należy, że art. 3 pkt 21 u.ś.r. zawiera legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, pod tym pojęciem rozumie się między innymi niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z kolei art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1172), wskazuje, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zatem świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku żony względem męża, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wymaga podkreślenia, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki" jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma obowiązek ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (zob. wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r. I OSK 435/21, CBOSA). Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności, o ile nie przeprowadzi się przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia, jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Z materiału dowodowego zgromadzonego w nadesłanych aktach administracyjnych wynika, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] maja 2020 r. nr [...]. Jednocześnie w dniu 28 września 2020 r. AR zawarł z S sp. z o.o. z/s w [...] umowę o pracę na czas określony od dnia 1 października 2020 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. na stanowisku pracownik gospodarczy. Jak wynika z treści umowy, została ona zawarta w pełnym wymiarze czasu pracy, w systemie pracy zmianowej. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 stycznia 2021 r. wynika z kolei, że mąż skarżącej pracuje 6 godzin dziennie przez 4 dni w tygodniu. Skarżąca natomiast pomaga mężowi w codziennym funkcjonowaniu oraz wykonuje prace w gospodarstwie domowym – sprząta, gotuje, robi zakupy oraz dba o należyte utrzymanie higieny. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki – zarówno w kontekście czynności, które wykonuje skarżąca, jak i faktu, że jej mąż przez cztery dni w tygodniu świadczy pracę poza miejscem zamieszkania – uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wbrew temu co stwierdził organ odwoławczy, dla rozstrzygnięcia opisywanej sprawy nie ma znaczenia, że mąż skarżącej został dopuszczony do pracy w pełnym wymiarze pracy przez lekarza orzecznika. Nie doszło bowiem do – jak podało Kolegium – negatywnej weryfikacji faktycznej jego niepełnosprawności, co w konsekwencji spowodowało, że stał się osobą nie wymagającą opieki. Niemniej uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż sama decyzja w zakresie rozstrzygnięcia została wydana zgodnie z obwiązującymi przepisami prawa. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.). W ustalonym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad mężem. Zatem skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.