II SA/Rz 953/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji) z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2019r. znak: [...] w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne i zobowiązujące do zwrotu kwoty 913,00 zł. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: decyzją z dnia [...] listopada 2017r. znak: [...] Wójt Gminy przyznał A. F. ( dalej: "skarżąca") zasiłek rodzinny na dziecko E. F. na okres od 1 listopada 2017r. do 31 października 2018 z dodatkami do zasiłku: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100,00zł oraz z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszania. Na podstawie oświadczenia skarżącej oraz pisma z KRUS Oddział Regionalny z dnia 29 marca 2019 r. organ ustalił, że mąż skarżącej pobierał w okresie objętym decyzją rentę rolniczą, której wysokość za marzec 2018 r. wyniosła 952,82 zł netto, a więc uzyskał dochód w rozumieniu art 3 pkt 24 d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. 2018 r., poz. 2220; dalej: "u.ś.r."). Skarżąca nie zgodziła się z tym stanowiskiem i podniosła, że decyzja nie uwzględnia faktu przepisania gospodarstwa na dzieci, jak również błędnie określa dochód z tytułu renty. Organ II instancji nie podzielił zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego przekazania gospodarstwa rolnego aktem darowizny i związanych z tym potrąceń z renty wskazał, że nie stanowią one utraty dochodu w rozumieniu art 3 pkt 23 u.ś.r. Jednocześnie stwierdził, że skarżąca miała świadomość nienależnie pobranego świadczenia. O konieczności informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na jej sytuację(m.in. o uzyskaniu dochodu) była informowana już na druku wniosku, którym starała się o przyznanie świadczeń rodzinnych, pod którym się podpisała, jak również w pouczeniu zawartym bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia. W skardze do Sądu skarżąca jeszcze raz podniosła, że decyzja została wydana na podstawie błędnie obliczonego dochodu męża z tytułu obierania renty, jak również z działalności rolniczej, i że nie uwzględniono przepisania gospodarstwa dzieciom. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 2107, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm. ) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli to jest niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jej przedmiotem jest decyzja uznająca zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, wypłacone na rzecz syna skarżącej za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 913 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązująca do ich zwrotu wraz z odsetkami . Za podstawę uznania za świadczenie nienależnie pobrane organy przyjęły zmianę sytuacji dochodowej skarżącej - fakt uzyskania przez męża skarżącej prawa do renty rolniczej oraz brak poinformowania o tym, pomimo obowiązku. W tej sytuacji organy uznały wystąpienie przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym na datę wydania kontrolowanej decyzji – dalej "u.ś.r.". Przepis ten uznaje za świadczenia nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Art. 30 ust. 1 u.ś.r. nakłada obowiązek zwrotu takich świadczeń, a art. 32 ust. 1 u.ś.r. daje podstawę do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że w przypadku rodziny skarżącej doszło do zmiany sytuacji dochodowej w trakcie pobierania zasiłku rodzinnego i dodatków do niego na dziecko na skutek przyznania mężowi skarżącej renty rolniczej. W ustawie o świadczeniach rodzinnych zdefiniowane zostały pojęcia "dochodu rodziny" i "dochodu członka rodziny". Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.), a przez dochód członka rodziny przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Przepisy art. 5 ust. 4 -4c u.ś.r. określają zasady uwzględniania utraty i uzyskania dochodu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne, wymienione enumeratywnie, dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych – m. in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Istotą świadczeń rodzinnych jest wynikająca z ustawy o świadczeniach rodzinnych zasada, że świadczenia te przyznawane są na czas przyszły w stosunku do wniosku (okres zasiłkowy) . W związku z ustanowionym kryterium dochodowym, podstawę do obliczeń kwoty dochodu przypadającej na osobę w rodzinie stanowi dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. Dochód ten może zostać ewentualnie powiększony o miesięczną kwotę dochodu uzyskanego po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w przypadkach określonych w art. 5 ust. 4b u.ś.r. ("w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych"). . Kwota dochodu ma znaczenie dla ustalenia w ogóle prawa do świadczenia rodzinnego, a w ustawie o świadczeniach rodzinnych przewidziano także instrumenty prawne umożliwiające weryfikację prawa do zasiłku, określając w art. 25 ust. 1 u.ś.r., że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Dodatkowo obowiązek ten podkreśla art. 25 ust. 3 u.ś.r. - osoby otrzymujące świadczenia rodzinne, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo doświadczeń rodzinnych. Ponowne przeliczenie dochodu w sytuacji wyżej wskazanej następuje zgodnie z art. 5 u.ś.r., przy zastosowaniu art. 24 ust. 7 u.ś.r., stanowiącego, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W niniejszej sprawie niesporne jest również, że skarżąca nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenia rodzinne o fakcie przyznania renty dla męża, który to obowiązek ciążył na niej z mocy powołanego wyżej art. 25 ust. 1 u.ś.r. Organy przyjęły, że na skutek uzyskania przez męża skarżącej dochodów w postaci renty, zostało przekroczone w ich rodzinie kryterium dochodowe warunkujące możliwość przyznania świadczenia na syna E. Zarówno data przyznania tego świadczenia, jak i jego wysokość w okolicznościach sprawy nie mogą być uznane za ustalone w sposób pewny. Wątpliwości w tej mierze zaakcentowane w decyzji kasacyjnej SKO z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] nie zostały wyjaśnione. Z zaświadczenia KRUS O/ z dnia 24 października 2018 r. wynika, że S. F. pobiera z tutejszego oddziału okresową rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy od 24 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2019 r. w kwocie 952,82 zł netto. Z treści tego zaświadczenia można wnioskować, że renta ta była wypłacana mężowi skarżącej od listopada 2017 r., na co wskazuje słowo pobiera. Wobec oświadczenia S. F. z dnia 12 grudnia 2018 r., który wyjaśnił, że pierwszą wypłatę z tytułu renty rodzinnej otrzymał w lutym 2018 r., a jej wysokość za marzec wyniosła 952,82 zł należało ustalić, czy w lutym 2018 r. wypłacono S.F. rentę z wyrównaniem od listopada 2017 r. w wyższej kwocie za prawie 4 miesiące i jakiej, czy też wypłacono tę rentę w innej kwocie i jakiej. Organ I instancji po decyzji kasacyjnej SKO pismem z dnia 19 marca 2019 r. zwrócił się do KRUS o podanie informacji o wysokości renty rolniczej S. F. za marzec 2018 r. W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia 29 marca 2019 r. uzyskał odpowiedź z KRUS, że wyniosła ona 952,82 zł netto. Okoliczności te należy bezwzględnie wyjaśnić. Sąd nie jest władny przy istotnych brakach w zakresie stanu faktycznego sprawy (ustalonego z obrazą art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), wypowiedzieć się wiążąco co do przyczyn ewentualnych potrąceń KRUS z renty rolniczej męża skarżącej. Mogą one ewentualnie mieć związek z treścią art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 299) i zawieszeniem wypłaty renty w całości lub części. Sąd nie kwestionuje, ż zbycie gospodarstwa rolnego nie mieści się w zamkniętym katalogu dochodu utraconego z art. 3 pkt 23 u.ś.r.. Nie oznacza to jednak, że z uwagi na specyfikę dochodu z gospodarstwa rolnego polegającą na powiązaniu wypłaty renty rolniczej z zaprzestaniem działalności rolniczej (związanej np. ze zbyciem gospodarstwa) niemożliwa jest szersza wykładnia systemowa. Wymaga to jednak precyzyjnych ustaleń co do renty, jej ewentualnego zawieszenia, potrąceń, jak i zbycia gospodarstwa rolnego, których w sprawie zabrakło. Sąd co do zasady w całości akceptuje stanowisko WSA w Rzeszowie zawarte w wyroku z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 354/19, które zapadło w podobnym stanie faktycznym sprawy. Czy będzie można je zastosować w niniejszej sprawie ocenią organy po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego. Niezależnie od powyższego kontrolowana decyzja nie może się ostać, a to z powodu naruszenia art. 107 § 1 – 3 k.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na jej treść. Otóż decyzja zobowiązująca do zwrotu świadczeń powinna w sentencji określić osobę zobowiązaną do dokonania płatności czego w niniejszej sprawie zabrakło. Ponadto wysokość odsetek, termin ich płatności, wskazanie kwot od jakich mają być liczone i do kiedy powinna jasno wynikać z sentencji decyzji. Sformułowanie w sentencji decyzji, że ich wysokość, w sposób nie wiadomo jaki zostanie wyeliminowana przez pracownika GOPS jest niedopuszczalne. Ustawodawca wprowadził zasadę zwrotu świadczeń pobranych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie określając, w jaki sposób należy obliczać odsetki od nienależnie pobranych świadczeń. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Terminem końcowym naliczania odsetek jest dzień, w którym osoba zobowiązana do zwrotu faktycznie dokonuje wypłaty należności. Uzasadnienie decyzji stanowi coś wręcz przeciwnego. Wynika z niego, że odsetki ustawowe mają być liczone od kwoty 3 000 zł począwszy od 1 maja 2018 r. Prawidłową redakcję decyzji w zakresie odsetek należy więc zawrzeć w sentencji wg powyższych wskazań. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.