II SA/Rz 953/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem skargi S. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - zwana dalej w skrócie "u.ś.r."). Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że po rozpoznaniu wniosku S. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną J. K., Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2020 r. Wynika z niego konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 października 2020 r. Orzeczenie wydano na stałe. Wskazano nadto, że wnioskodawca S. K. także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2020 r. wraz ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto ma on ustalone prawo do emerytury. W ocenie organu I instancji nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż ustawodawca na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. wyłączył osoby, które mają ustalone prawo do emerytury. Nadto zarówno wnioskodawca, jak i jego żona legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym są osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji wymagającymi stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób. Ustawodawca na mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyłączył osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od tej decyzji S. K. - działający przez fachowego pełnomocnika zawnioskował o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. Zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji, tj. art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę. SKO w [...] wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2021 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] (pkt I) i odmówiło przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żona J. K. W uzasadnieniu SKO wskazało, że decyzja organu I instancji jest nieprawidłowa i jako taka nie może się ostać. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną i synem M. Żona jest osobą przewlekle chorą, wymagającą opieki i pomocy drugiej osoby we wszystkich czynnościach życia codziennego i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący opiekuje się żoną przy wsparciu syna M. Przygotowuje i podaje żonie posiłki, leki, zaprowadza do łazienki, ubiera, pomaga w innych czynnościach życia codziennego. Natomiast syn M. robi zakupu, wykupuje leki, robi opłaty, umawia wizyty lekarskie oraz jeśli jest taka potrzeba pomaga w opiece nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W tak ustalonych okolicznościach SKO rozważało spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stałej lub długotrwałej opieki oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień podczas sprawowania tej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. SKO zaznaczyło, że świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad małżonkiem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku między małżonkami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Wskazało, że sprawowanie opieki nawet codziennie, ale tylko przez kilka godzin w ciągu dnia, sporadycznie, nie może zostać uznane za wypełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zauważyło, że opieka nie jest wykonywana stale, lecz w określone godziny, nie ma cech stałości oraz zapewniający osobie niedołężnej możliwie najpełniejsze zaspokajanie codziennych potrzeb. Wnioskodawca mimo starań i chęci nie sprawuje w sposób właściwy i prawidłowy opieki. Na powyższe wpływ ma wiek i znaczny stopień niepełnosprawności wnioskodawcy. Wnioskodawca nie jest w stanie w sposób prawidłowy zaopiekować się niepełnosprawną żoną. SKO stwierdziło zatem, że w przedmiotowej sprawie opieka nie jest wykonywana w sposób stały i ciągły i nie jest związana z niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Odwołujący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co oznacza że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i jako taka nie może świadczyć pracy, a tym bardziej zrezygnować z zatrudnienia lub nie podejmować zarobkowania w celu sprawowania opieki na uprawnioną. Nie spełnia zatem przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. SKO przytoczyło także wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Wywiodło, że powstanie niepełnosprawności w okresie wymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpatrywanie spraw w tym zakresie winno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności. Zastosowanie tej normy prawnej, zdaniem Kolegium uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji. W dalszej części SKO dokonało wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowiącego, że w przypadku gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazało także na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z uwagi na okoliczność pobierania przez wnioskodawcę emerytury. SKO uznało jednak, że okoliczność pozostawania przez uprawnionego w związku małżeńskim oraz ustalone prawo do emerytury nie stoją na przeszkodzie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie przesłankami będącymi podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia jest okoliczność legitymowania się przez odwołującego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mimo chęci pomocy żonie wnioskodawca ze względu na wiek i własną niepełnosprawność nie sprawuje opieki w sposób stały i ciągły. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, S. K. – zastępowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię – art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być całodobowa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r. poz. 374). Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta [...] o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego i o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – J. K. Stan faktyczny został ustalony przez Organ w sposób, który pozwalał na dokonanie subsumpcji przepisów prawa materialnego i przeprowadzenie sądowej kontroli wydanych w postępowaniu decyzji administracyjnych, bez konieczności uzupełniania materiału dowodowego. SKO powołało się w swej decyzji afirmującej rozstrzygnięcie Prezydenta na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., stwierdzając, iż Strona wnioskująca o przyznanie świadczenia nie jest zdolna do sprawowania wymaganej w tych okolicznościach opieki nad niepełnosprawną żoną. Znalazła potwierdzenie w zgromadzonych w aktach dowodach ocena Organu odwoławczego, iż opieka na niepełnosprawną J. K. nie jest wykonywana stale, a jedynie w określone godziny. Ustalenia te znajdują odzwierciedlenie w treści wywiadu środowiskowego z dnia 15 lutego 2021 r. Na pełną akceptację zasługuje tez stwierdzenie SKO o braku realnych możliwości wykonywania opieki przez wnioskodawcę, który sam jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. SKO dla wzmocnienia swego rozstrzygnięcia powołało w treści uzasadnienia decyzji liczne wyroki sądów administracyjnych, które trafnie wskazują, że opieka o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może być wykonywana sporadycznie. Innymi słowy, koniecznym dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są po pierwsze - sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, po drugie - niepodejmowanie z tego powodu pracy, po trzecie - osoba występująca o przyznanie powyższego świadczenia nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 237/20, LEX). Podkreśla się również, iż przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2020 r. sygn. III SA/Gd 696/20, LEX). Skarżący według treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2020 r. Powiatowego Zespołu Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zakładając ewentualność zawieszenia prawa do emerytury, stan zdrowia skarżącego nie pozwala mu nie tylko sprawować opieki ale przede wszystkim obiektywnie wykazać, że zrezygnował z możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie sposób w tej sytuacji uznać, że istnieje niezbędny związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2020 r., sygn. III SA/Gd 696/20, LEX). Z powyższych względów nie nastąpiło zarzucane w skardze naruszenie przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego jest zasadna, skoro strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przez co nie może sprawować zakładanej przez ustawodawcę opieki nad chorą żoną. Sąd zwraca tu uwagę, że niepełnosprawność skarżącego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. otwiera możliwość ubiegania się o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostałym członkom rodziny niepełnosprawnej żony, tj. jej synom. Reasumując, kwestionowana przez skarżącego decyzja SKO jest w pełni legalna i jako taka powinna pozostać w obrocie prawnym. Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się w działaniach Organu takich naruszeń, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi z przyczyn w niej niewskazanych – art. 134 § 1 P.p.s.a. Tak przedstawione motywy nakazywały oddalić skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.