II SA/Rz 954/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2019 r. ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2019r. znak: [...] w sprawie uznania za nienależnie Decyzją z dnia [...] października 2017r. znak: [...]Wójt Gminy przyznał A.F. świadczenie wychowawcze na dziecko E. F. na okres od 1 października 2017r. Na podstawie oświadczenia skarżącej oraz pisma z KRUS Oddział Regionalny z dnia 29 marca 2019 r. organ ustalił, że mąż skarżącej pobierał w okresie objętym decyzją rentę rolniczą, której wysokość za marzec 2018 r. wyniosła 952,82 zł netto, a więc uzyskał dochód w rozumieniu art 2 pkt 20 ppkt d ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134; dalej: "ustawa"). Skarżąca nie zgodziła się z tym stanowiskiem i podniosła, że decyzja nie uwzględnia faktu przepisania gospodarstwa na dzieci, jak również błędnie określa dochód z tytułu renty. Organ II instancji nie podzielił zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego przekazania gospodarstwa rolnego aktem darowizny i związanych z tym potrąceń z renty wskazał, że nie stanowią one utraty dochodu w rozumieniu art 2 pkt 19 ustawy. Zgodnie z kolei z art. 7 ust. 3 dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo świadczenia wychowawczego. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. W świetle powyższego organ nie miał wątpliwości, że mieliśmy do czynienia z dochodem. Jednocześnie organ stwierdził, że skarżąca miała świadomość nienależnie pobranego świadczenia. O konieczności informowania o wszelkich zmianach mających wpływ na jej sytuację (w szczególności zaistnienie okoliczności dotyczących uzyskania dochodu) była informowana już na druku wniosku, którym starała się o przyznanie świadczenia wychowawczego, który został przez nia podpisany oraz w pouczeni9u decyzji ustalającej prawo do świadczenia. Na tych podstawach organ stwierdził, że skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania świadczenia wychowawczego, jak również o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na jej prawo do świadczeń. W skardze do Sądu skarżąca jeszcze raz podniosła, że decyzja została wydana na podstawie błędnie obliczonego dochodu męża z tytułu obierania renty, jak również z działalności rolniczej, i że nie uwzględniono przepisania gospodarstwa dzieciom. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż te, które zostały w niej wskazane. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który uznał świadczenie wychowawcze w łącznej wysokości 3 000 zł pobrane za okres: od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. na dziecko E. F., data urodzenia: 15 września 2002 r. jako nienależnie pobrane i zobowiązał do zwrotu świadczenia wychowawczego nienależnie pobranego za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. wraz z odsetkami za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty. W pkt 3 decyzji znalazł sią passus, że w celu ustalenia wysokości odsetek należy w dniu dokonywania wpłaty zgłosić się do GOPS Dział Świadczeń Rodzinnych. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przez SKO. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zgodnie natomiast z treścią art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. W myśl art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl ust. 2 tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się w szczególności świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Wobec brzmienia przywołanych przepisów, należy stwierdzić, iż uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze – świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń wychowawczych, albo wstrzymanie wypłaty tych świadczeń w całości lub części, a po drugie – osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W świetle tego wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy nie można dokonywać w oderwaniu od art. 20 ust. 1 ustawy, określającego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o zmianach w składzie rodziny. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń, stosownie do treści przepisu art. 25 ust. 3 i 7 ustawy, pobrane świadczenie wychowawcze uznawane jest za nienależnie pobrane i podlegać winno zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie. Procedując w kontrolowanej sprawie organy nie ustaliły w sposób prawidłowy pierwszej ww przesłanki, tj. zaistnienia i daty okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty tych świadczeń. Zgodnie z art. 2 pkt 20d ustawy uzyskaniem dochodu w rozumieniu ustawy jest m.in. uzyskanie renty. Organy przyjęły, że na skutek uzyskania przez męża skarżącej dochodu w postaci renty, zostało przekroczone w ich rodzinie kryterium dochodowe warunkujące możliwość przyznania świadczenia wychowawczego na syna Ernesta. Zarówno data przyznania tego świadczenia, jak i jego wysokość w okolicznościach sprawy nie mogą być uznane za ustalone w sposób pewny. Wątpliwości w tej mierze zaakcentowane w decyzji kasacyjnej SKO z dnia [...] marca 2019 r., nr [...]nie zostały wyjaśnione. Z zaświadczenia KRUS O/ z dnia 24 października 2018 r. wynika, że S. F. pobiera z tutejszego oddziału okresową rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy od 24 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2019 r. w kwocie 952,82 zł netto. Z treści tego zaświadczenia można wnioskować, że renta ta była wypłacana mężowi skarżącej od listopada 2017 r., na co wskazuje słowo pobiera. Wobec oświadczenia S. F. z dnia 12 grudnia 2018 r., który wyjaśnił, że pierwszą wypłatę z tytułu renty rodzinnej otrzymał w lutym 2018 r., a jej wysokość za marzec wyniosła 952,82 zł należało ustalić, czy w lutym 2018 r. wypłacono S. F. rentę z wyrównaniem od listopada 2018 r. w wyższej kwocie za prawie 4 miesiące i jakiej, czy też wypłacono tę rentę w innej kwocie i jakiej. Organ I instancji po decyzji kasacyjnej SKO pismem z dnia 19 marca 2019 r. zwrócił się do KRUS o podanie informacji o wysokości renty rolniczej S. F. za marzec 2018 r. W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia 29 marca 2019 r. uzyskał odpowiedź z KRUS, że wyniosła ona 952,82 zł netto. Wątpliwości Sądu mają związek także z zarzutami pierwszego odwołania w sprawie i skargi o potrąceniu mężowi skarżącej z tejże renty kwoty 1869,92 zł przez KRUS, bez podstawy faktycznej i prawnej. Niewątpliwie konieczne jest uzyskanie od KRUS wiążącej i pewnej informacji o podstawie przyznania renty S. F. i datach oraz wysokości kwot wypłaconych mu z tego tytułu. Należy również zapytać KRUS czy dokonywano jakichś potrąceń, na które powołuje się skarżąca, jeśli tak to kiedy, w jakiej dacie i dlaczego. Symptomatyczna jest treść uzasadnienia decyzji organu I instancji, który przyjmuje, że uzyskanie renty nastąpiło w lutym, a wysokość renty za marzec wynosi 952,82 zł. Z tej przyczyny "dokonano ponownego przeliczenia dochodu rodziny. Ustalono, iż od miesiąca kwietnia 2018 r., po doliczeniu dochodu z tytułu renty rolniczej, miesięczny dochód rodziny wynosi 3 423,20 zł, w przeliczeniu na osobę miesięcznie to kwota 855,80 zł Przekroczone zostało kryterium ustawowe 800 zł". Okoliczności te należy precyzyjnie wyjaśnić. Zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego po opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Okoliczności sprawy wskazują na fakt, że uzyskiwanie dochodu miało miejsce po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalone było prawo do świadczenia wychowawczego. Przesłanki wynikające z jego treści winny być przedmiotem szczegółowych ustaleń i oceny prawnej organów czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dotyczy to daty uzyskania dochodu, jego wysokości i okresu pobierania. Sąd nie jest władny przy istotnych brakach w zakresie stanu faktycznego sprawy (ustalonego z obrazą art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), wypowiedzieć się wiążąco co do przyczyn ewentualnych potrąceń KRUS z renty rolniczej męża skarżącej. Mogą one ewentualnie mieć związek z treścią art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 299) i zawieszeniem wypłaty renty w całości lub części. Sąd podziela w całości stanowisko organów, iż zbycie gospodarstwa rolnego nie mieści się w definicji utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy. Nie oznacza to jednak, że z uwagi na specyfikę dochodu z gospodarstwa rolnego polegającą na powiązaniu wypłaty renty rolniczej z zaprzestaniem działalności rolniczej (związanej np. ze zbyciem gospodarstwa) niemożliwa jest szersza wykładnia systemowa. Wymaga to jednak precyzyjnych ustaleń co do renty, jej ewentualnego zawieszenia, potrąceń, jak i zbycia gospodarstwa rolnego, których w sprawie zabrakło. Sąd co do zasady w całości akceptuje stanowisko WSA w Rzeszowie zawarte w wyroku z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 354/19, które zapadło w podobnym stanie faktycznym sprawy na gruncie podobnych uregulowań ustawy o świadczeniach rodzinnych. Czy będzie można je zastosować w niniejszej sprawie ocenią organy po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego. Sąd podziela, niekwestionowaną przez skarżącą okoliczność, iż została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania świadczenia wychowawczego oraz pouczona o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. Niezależnie od powyższego kontrolowana decyzja nie może się ostać, a to z powodu naruszenia art. 107 § 1 – 3 k.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na jej treść. Otóż decyzja zobowiązująca do zwrotu świadczeń powinna w sentencji określić osobę zobowiązaną do dokonania płatności czego w niniejszej sprawie zabrakło. Ponadto wysokość odsetek, termin ich płatności, wskazanie kwot od jakich mogą być liczone i do kiedy powinna jasno wynikać z sentencji decyzji. Sformułowanie w sentencji decyzji, że ich wysokość, w sposób nie wiadomo jaki zostanie wyeliminowana przez pracownika GOPS jest niedopuszczalne. Ustawodawca wprowadził zasadę zwrotu świadczeń pobranych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie określając, w jaki sposób należy obliczać odsetki od nienależnie pobranych świadczeń. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń wychowawczych do dnia spłaty. Terminem końcowym naliczania odsetek jest dzień, w którym osoba zobowiązana do zwrotu faktycznie dokonuje wypłaty należności. Uzasadnienie decyzji stanowi coś wręcz przeciwnego. Wynika z niego, że odsetki ustawowe mają być liczone od kwoty 3 000 zł począwszy od 1 maja 2018 r. Prawidłową redakcję decyzji w zakresie odsetek należy więc zawrzeć w sentencji wg powyższych wskazań. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.