II SA/Rz 956/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 13 lipca 2006 r. ze skargi E. R. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2000 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich -skargę oddala- II SA/Rz 956/05 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].08.2005 r. [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371/ po ponownym rozpatrzeniu rozprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].04.2005 r. [...] odmawiającą uchylenia decyzji własnej z dnia [...].09.2000 r. [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].06.2000 r. [...] o pozbawieniu E. R. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający podał, że E. R. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie orzeczenia ZBoWiD Zarząd Wojewódzki w T. z dnia 14.12.1976 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 7.09.1948 r. do 2.10.1950 r. W wyniku weryfikacji decyzją z dnia 6.06.2000 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].09.2000 r. pozbawiono E. R. uprawnień kombatanckich, z kolei decyzją z dnia [...].04.2003 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].05.2003 r. w trybie art. 154 § 1 k.p.a. odmówiono uchylenia w/w własnych decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W/w decyzje z dnia [...].05.2003 r. i 3.04.2003 r. uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie - wyrokiem z dnia 11.05.2004 r. SA/Rz 972/03 - zalecając wyjaśnienie, w jakim trybie strona żąda rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W piśmie z dnia 2.04.2005 r. E. R. oświadczył, że wnosi o uchylenie ostatecznej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. i przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu walki z UPA. Decyzją z dnia 26.04.2005 r. w trybie art. 154 k.p.a. odmówiono uchylenia decyzji własnej o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W dniu 10.05.2005 r. E. R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ orzekający nie uwzględnił wniosku strony, bowiem w jego ocenie nie wskazano w nim, aby w sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie ostatecznej decyzji. Na wezwanie skierowane stosownie do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 11.05.2004 r. SA/Rz 972/03, E. R. pismem z dnia 29.03.2005 r. poinformował, że wnosi o zmianę i uchylenie decyzji w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. W ocenie organu brak jest jakichkolwiek podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich wydanych z uwzględnieniem zasady praworządności /art. 7 i 6 k.p.a./. Przepisy k.p.a. nie definiują pojęcia "słuszny interes strony", ale nie może on sprowadzać się do naruszania innych przepisów prawa, a w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W interesie strony jest uniknięcie sankcji w/w przepisu ustawy, jednakże organy administracji obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa /art. 6 k.p.a./ i wobec stwierdzenia braku podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich zobowiązane są podjąć decyzję o ich pozbawieniu. Podniesiono, że w wyroku z dnia 5.10.2004 r. II SA/Bk 428/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, iż nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 k.p.a. jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. E. R. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej, pełniąc służbę wojskową w KBW w okresie od 7.09.1948 r. do 2.10.1950 r. biorąc udział w walkach ze zbrojnym reakcyjnym podziemiem. W aktualnym postępowaniu podnosił fakt prowadzenia podczas służby wojskowej walk z oddziałami UPA oraz Wehrwolfu, co stanowiłoby przesłankę do zachowania uprawnień kombatanckich /art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy/, jednakże nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów. Oświadczenia świadków J. B. i E. D. nie mają waloru wiarygodności - zostali pozbawieni uprawnień kombatanckich, zaś na potwierdzenie swojego udziału w walkach z UPA nie przedstawili żadnych dowodów. Nadto ze sporządzonego przez Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie w dniu 22.08.1995 r. wykazu jednostek KBW walczących ze zbrojnym podziemiem w latach 1945 - 1954 1 Brygada KBW w okresie pełnienia służby przez E. R. nie brała udziału w walkach z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. Z kolei Instytut Pamięci Narodowej pismem z dnia 3.08.2005 r. nadesłał informację, że z dostępnych mu materiałów wynika, iż 1 Brygada KBW, w której służył w latach 1948 - 1950 brała udział w walkach zbrojnych z następującymi organizacjami: "Wolność i Niezawisłość", Armię Krajową, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym i Narodowymi Siłami Zbrojnymi. Występując do ZBoWiD o przyznanie uprawnień kombatanckich E. R. nie podnosił faktu udziału w walkach z UPA podczas służby wojskowej, ani też podczas postępowania weryfikacyjnego. Stwierdzono również, że wspomniana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność udzielenia pomocy Batalionom Chłopskim nie wyczerpuje przesłanek z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, zaś na przynależność oraz pełnioną służbę w BCh strona nie przedstawiła żadnych dowodów - za takie nie można uznać wyjaśnień strony oraz zdjęcia pomnika z cmentarza i tablicy upamiętniającej okoliczność rozstrzelanie brata oraz aktu chrztu brata. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję z dnia 26.08.2005 r. wniósł E. R. z żądaniem jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach /Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm./, art. 7, 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 30 - 32 Konstytucji RP, polegające na schematycznej, jednostronnej i dowolnej ocenie stanu faktycznego i dowodowego sprawy, zwłaszcza dowodów z oświadczeń świadków i jego oświadczenia oraz przyjęcia za podstawę decyzji oświadczenia IPN z dnia 3.08.2005 r. Według twierdzeń skarżącego zastosowana przez organ orzekający argumentacja formalno-prawna odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. jest błędna, kontrowersyjna i nie kwalifikuje się do uznania jako zasadna. Wprawdzie organ uznał, że zaistniała jedna z przesłanek do uchylenia decyzji ostatecznej, ale zarazem uznał, że ta jedna przesłanka tego warunku nie spełnia wobec kwalifikowanej wady decyzji. Z taką interpretacją tego przepisu nie można się zgodzić, gdyż według "Komentarza do Kodeksu postępowania administracyjnego" Z. Janowskiego /str. 369/ uchylona może być każda decyzja, zarówno wadliwa, jak i niewadliwa. Skoro taka przesłanka zaistniała i została wskazana, istniała podstawa prawna do uchylenia decyzji i rozpoznania sprawy w dalszym postępowaniu sprawdzającym odnośnie istnienia przesłanek do przyznania mu uprawnień kombatanckich. Nadto skarżący stwierdził, że uzyskał uprawnienia kombatanckie nie tylko z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej, lecz także za walkę z UPA podczas odbywania służby wojskowej. W latach 1947 - 1948 żołnierze jednostek KWB przerzucani byli na różne tereny, często nie wiedzieli dokąd jadą i na jaką akcję. W tych latach zwalczano też organizacje niepodległościowe, wobec czego w raportach jednostki wojskowej walki określono tym właśnie mianem. Prawdziwość faktów określa więc jego oświadczenie i wielu weryfikowanych żołnierzy KBW, którym nie daje się wiary i krzywdzi moralnie oraz materialnie. Na tej zasadzie pozbawiono też uprawnień kombatanckich świadków - J. B. i E. D.. Próby poszukiwania świadków jego osobistego udziału w ruchu oporu w Batalionach Chłopskich nie doprowadziły do uzyskania dowodów - wszędzie spotkał się z informacją, że świadkowie już nie żyją. Nie ma więc szans na przedłożenie dowodu poza osobistym oświadczeniem. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit.a - c i pkt 2 powyższej ustawy. Wbrew zarzutom skargi, w rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić takiego naruszenia prawa i w konsekwencji, zgodnie z art. 151 tej ustawy, skarga podlegała oddaleniu. Sprawa dotycząca pozbawienia E. R. uprawnień kombatanckich była już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie /wyrok z dnia 11.05.2004 r. SA/Rz 972/03/ i dlatego obowiązkami Sądu, wobec ponownego wniesienia skargi w tej samej sprawie, jest zbadanie - niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze - czy organ administracji publicznej ponownie rozpatrujący sprawę, po wyroku wskazanym wyżej wypełnił powinność wynikającą z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ stanowiącym, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W powołanym wyroku Sąd uchylił decyzje Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiające uchylenia jego własnych decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich i nakazał, by ponownie rozpoznając sprawę organ zwrócił się do skarżącego o podanie czy domaga się on wznowienia - w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - postępowania zakończonego decyzją z dnia [...].09.2000 r. [...] o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...].06.2000 r., czy domaga się zmiany tej decyzji w trybie art. 151 § 1 k.p.a., czy ewentualnie domaga się przywrócenia mu uprawnień kombatanckich na podstawie § 10 - 14 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. Nr 116, poz. 745/. Dopiero po ustaleniu czego w rzeczywistości domaga się skarżący organ ten, w zależności od tego, który ze wskazanych przepisów będzie stanowił podstawę jego działania, przeprowadzi postępowanie w celu rozstrzygnięcia wniosku E. R.. Z lektury akt administracyjnych wynika, że organ orzekający w sprawie - prowadząc ponownie postępowanie - respektował wskazania Sądu wynikające z powołanego wyżej wyroku /SA/Rz 972/03/. Na wezwanie Sądu skarżący nadesłał pismo z dnia 29.03.2005 r., wnosząc o "uchylenie i zmianę zaskarżonej decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a.", czyli decyzji z dnia 6.06.2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i przepis ten stanowił podstawę działania organu. Powyższy przepis ustanawia dwie przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby można było wzruszyć decyzję ostateczną. Musi to być po pierwsze decyzja, która dla żadnej ze stron postępowania nie tworzy praw nabytych, a po drugie - za wzruszeniem tej decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Dodać też należy, że użycie w tym przepisie słowa "może" oznacza, iż organ administracji przepis ten stosuje na zasadzie uznania administracyjnego, co wymaga od niego respektowania postanowień art. 7 k.p.a. W wyniku rozpoznania sprawy organ administracji decyzję ostateczną zmienia, albo uchyla ją - eliminując z obrotu prawnego, co może powodować konieczność przeprowadzenia odrębnego postępowania celem rozstrzygnięcia o prawach lub obowiązkach stron. Otóż decyzję z dnia [...].06.2000 r. [...] o pozbawieniu E. R. uprawnień kombatanckich, utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia 25.09.2000 r. podjęto na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm./. Jak wynika wprost z treści tego przepisu przewidziane tą ustawą przywileje tracą osoby "które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej (...)". Podkreślenia przy tym wymaga, że pozbawienie uprawnień jest w takiej sytuacji obligatoryjne i w żadnym stopniu nie zależy od uznania organu /decyzja związana/. Dokonane przez organ orzekający w sprawie ustalenia wskazują, że w okresie od 7 września 1948 r. do 2 października 1950 r. E. R. pełniąc służbę w Wojsku Polskim uczestniczył w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Wynika to m.in. z zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w N. z dnia 3.06.1976 r. stwierdzającego że E. R. pełnił służbę w Wojsku Polskim od dnia 22.06.1948 r. do dnia 2.10.1950 r., brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej od dnia 7.09.1948 r. do dnia 2 -10.1950 r. Ponadto w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 8.06.1976 r. skarżący napisał, że w czasie odbywania służby wojskowej ukończył szkołę podoficerską, został mianowany kapralem "z-cą dowódcy plutonu spec. Batalionu, gdzie prowadził walki z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej". Z kolei z zaświadczenia Nr 122683 ZBoWiD Zarząd Wojewódzki w T. z dnia 14.12.1976 r. wynika, że uprawnienia kombatanckie zostały przyznane skarżącemu z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 07 września 1948 r. do 02 października 1950 r.". Zatem na gruncie obowiązującego prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy - zasadnie pozbawiono skarżącego przyznanych mu uprzednio uprawnień kombatanckich. Zebrane w sprawie dowody nie dają żadnych podstaw do tego, by wykluczyć w niniejszej sprawie zastosowanie powyższego przepisu; wyłącznym bowiem tytułem uprzedniego uzyskania przez skarżącego uprawnień kombatanckich był jego udział w okresie odbywania służby w WP /po 30.06.1947 r./ w walkach o utrwalenie władzy ludowej. W ponownym postępowaniu administracyjnym /po wyroku z dnia 11.05.2004 r. SA/Rz 972/03/ skarżący nie zdołał skutecznie zakwestionować ustaleń, iż uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej", ani też nie wykazał - również w skardze - że w okresie odbywania służby w Wojsku Polskim walczył z oddziałami UPA, co podnosił we wniosku o "uchylenie i zmianę decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a.", tj. decyzji pozbawiającej go uprawnień kombatanckich. Jak stwierdził w tym wniosku przemawia za tym jego "interes społeczny jako byłego żołnierza walczącego z UPA". Ze sporządzonego przez Centralne Archiwum Wojskowe wykazu jednostek KBW walczących ze zbrojnym podziemiem w latach 1945 - 1954 /k. 52 akt administracyjnych/ wynika, że 1 Brygada KBW w okresie pełnienia w niej służby przez skarżącego nie uczestniczyła w walkach z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu, co uzasadniałoby /udział w takich walkach/ zachowanie uprawnień kombatanckich. Natomiast w latach 1948 - 1950 brała udział w walkach zbrojnych z następującymi organizacjami: "Wolność i Niezawisłość", Armia Krajowa, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, Narodowe Siły Zbrojne, co potwierdza pismo z dnia 3.08.2005 r. Instytutu Pamięci Narodowej Biuro Udostępnienia i Archiwizacji Dokumentów w Warszawie /k. 107 akt administracyjnych/. Sąd podziela dokonaną przez organ orzekający w sprawie ocenę zeznań świadków powołanych przez skarżącego /J. B. i E. D./, iż nie posiadają one waloru wiarygodności. W świetle bowiem omówionych wyżej dokumentów wskazujących jednoznacznie, że w czasie służby w Wojsku Polskim skarżący nie walczył z oddziałami UPA, a także grupami Wehrwolfu zeznania tych świadków /pozbawionych uprawnień kombatanckich/ nie przedstawiających jednakże żadnych dowodów na potwierdzenie swojego udziału w walkach z oddziałami UPA, niewątpliwie nie są wiarygodne. Przyczyny, z powodu których organ odmówił tym zeznaniom wiarygodności zasługują na akceptację. Zgodzić się też należało ze stanowiskiem organu, mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, że okoliczność udzielenia pomocy organizacji Bataliony Chłopskie - w piśmie z dnia 9.05.2005 r. skarżący podał, że bezpośrednio w nich nie działał - nie wyczerpuje przesłanek z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a brzmi on następująco: "Za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskim podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945". Nie jest trafny zarzut skargi, jakoby przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył art. 7, 77 § 1 i art. 78 K.p.a. Organ ten działał na podstawie prawa jako organ uprawniony do wydawania decyzji w przedmiocie uprawnień kombatanckich, jednocześnie podjął wszelkie niezbędne kroki w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym też więc przesłanek umożliwiających zastosowanie przepisu art. 154 § 1 k.p.a., dokonując samodzielnej oceny zebranych dowodów, a która była uzasadniona. Decyzja o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, jak już wyżej podniesiono, nie narusza prawa, Stąd też i w świetle tego, co wyżej powiedziano, prawidłowym jest pogląd organu administracji, że nie wystąpiły wszystkie przesłanki do wzruszenia decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a., wnioskowanym przez skarżącego. Organ ten bowiem trafnie uznał, że słuszny interes strony, o jakim mowa w powyższym przepisie, nie może sprowadzać się do naruszenia innych przepisów prawa /w tym przypadku art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.../ - skoro związany jest postanowieniem art. 7 k.p.a. - i trafnie też przywołał pogląd zaprezentowany w wyroku z dnia 5.10.2004 r. sygn. akt II SA/Bk 428/04, a który Sąd, w obecnym składzie, podziela. Reasumując Sąd stwierdza, że nie ma podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia 26.04.2005 r. naruszyły prawo. W rezultacie Sąd nie znajduje powodów do usunięcia tych decyzji z obrotu prawnego. Co się tyczy zarzutu naruszenia art. 30 - 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to jest on chybiony. Pozbawienie uprawnień kombatanckich nie jest oznaką dyskryminacji, lecz odmową przyznania szczególnych przywilejów, czyli powrotem do statusu "zwykłego obywatela" /por. uzasadnienie uchwały SN z 7.05.1992 r., II UZP 7/91 - OSNCP 1992/10/174/. Skutki zatem decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich nie mają powodować jakichkolwiek ograniczeń w porównaniu z innymi obywatelami. Z wyżej podanych powodów, stosownie do art. 151 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. 3.08.06mk