II SA/Rz 958/07

Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Przewodniczący referendarz sądowy Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2007r., na posiedzeniu niejawnym wniosku L. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi Operatora Gazociągów Przesyłowych, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia [...] września 2007r., nr [...], wydaną w przedmiocie warunków zabudowy, - postanawia - 1) zwolnić L. W. od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. II SA/Rz 958/07 UZASADNIENIE Uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) dotyczącej ustalenia warunków zabudowy L. W. zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Skargę na decyzje SKO wniósł do Sądu Operator Gazociągów Przesyłowych. Sprawa II SA/Rz 958/07 została zakończona przed WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. o uchyleniu decyzji SKO z dnia [...] września 2007r., nr [...]. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że zamiarem L. W. jest zaskarżenie tego wyroku WSA. Ponieważ wniosek PPF nie zawierał wszystkich niezbędnych informacji do merytorycznego rozpoznania żądania, referendarz sądowy w piśmie z dnia 14 sierpnia 2008r. wezwał L. W. do: 1. podania wysokości średnich miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie oraz nadesłania dowodów potwierdzających ponoszenie tych wydatków, 2. do złożenia oświadczenia czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne, a jeżeli tak należało określić markę i rok produkcji pojazdu, 3. nadesłania aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres lipca i sierpnia 2008r., 4. wyjaśnienia celu na jaki została zaciągnięta pożyczka w wysokości 4000 zł., oraz czy związane z nią należności są przez wnioskodawcę spłacane. Odpowiedź na to wezwanie wpłynęła do Sądu w terminie tj. w dniu 18 sierpnia 2008r. Stwierdzono, co następuje: wniosek L. W. dotyczy dwóch instytucji składających się na prawo pomocy tj. zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia radcy prawnego. Oznacza to, że strona powinna udowodnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 z późn. zm.; zwana dalej P.p.s.a.), przyznanie prawa w zakresie całkowitym jest możliwe jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego w tym kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Oświadczenie L. W. zawarte we wniosku oraz w odpowiedzi na wezwanie referendarza nie budzi wątpliwości. Dlatego też istnieją podstawy do rozpoznania jego żądania w sposób merytoryczny poprzez odniesienie jego sytuacji majątkowej i rodzinnej do warunków uzyskania prawa pomocy w pełnym zakresie. Na obecnym etapie postępowania sądowego koszty, do których poniesienia może zostać zobowiązany wnioskodawca zawężają się jedynie do kwoty wynagrodzenia za sporządzenie skargi kasacyjnej od wyroku, jakie przysługuje fachowemu pełnomocnikowi oraz do opłat sądowych. Wpis sądowy należny z tytułu wniesienia skargi kasacyjnej z uwagi na przedmiot sprawy wynosi 250 zł. Odnosząc się do żądań skarżącego, wypada uznać, iż wskazane przez niego składniki majątku jak również uzyskiwane kwoty świadczeń pieniężnych nie pozwolą ponieść kosztów sądowych w pełnej ich wysokości. L. W. wykazał, iż jego sytuacja dochodowa jest wyjątkowa. Jednak posiadanie stałych dochodów, pozwalających na zaoszczędzenie pewnych kwot oraz lokalu mieszkalnego (dom o pow. 100m2), pozwala przyznać prawo pomocy wyłącznie w zakresie częściowym. Innymi słowy, strona nie wykazała, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Ten wniosek znajduje oparcie w następujących faktach. L. W.wraz ze swą żoną utrzymuje się z emerytury w wysokości 1567,86 zł.. Podana przez stronę kwota jest kwotą netto. Strona w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wyjawiła, iż w związku ze swym koniecznym utrzymaniem ponosi wydatki w skali miesiąca w kwocie ok. 800 zł. Strona nie uwzględniła w swoim oświadczeniu kosztów związanych z zakupem żywności. Dowodem na ponoszenie wydatków udokumentowanych mają być kserokopie faktur za zakup gazu, opłat za usługi wodociągowo - kanalizacyjne, energii elektrycznej oraz usług telekomunikacyjnych. Należy zauważyć, iż w miesiącach, w których skarżący i jego małżonka nie ponosi kosztów zakupu gazu, energii elektrycznej, usług wodociągowo - kanalizacyjnych dochody netto rodziny są większe. Po uśrednieniu kosztów związanych z zakupem nośników energii, usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków i przyjmując stałe koszty usług telekomunikacyjnych w wysokości 130 zł., rodzina L. W. wydatkuje w skali miesiąca na koszty utrzymania lokalu mieszkalnego kwotę ok. 500 zł. Oznacza to, że w skali miesiąca na zakup żywności i pozostałych wydatków rodzina uczestnika postępowania może przeznaczyć kwotę 1067 zł. Nie jest to kwota znacząca, ale nie świadczy też o ubóstwie skarżącego i jego żony. O możliwości ponoszenia wydatków koniecznych świadczy też stan rachunku strony wnioskującej, którego saldo wynosiło 1454,95 zł., na dzień 13 sierpnia 2008r. Nie można też pominąć tego, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości rolnej czyli gruntu zdatnego do pozyskiwania płodów rolnych. Wnioskujący o prawo byłby w bardzo złej sytuacji majątkowej powodującej konieczność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli dochody netto rodziny byłyby niższe lub nie przekraczałyby znacząco poziomu kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podstawę dla ustalenia kwot kryterium dochodowego stanowi próg interwencji socjalnej. Przydatność kryteriów dochodowych dla potrzeb wyznaczania poziomu utrzymania koniecznego osoby fizycznej wynika z podstaw, jakimi kieruje się Instytut Pracy i Spraw Socjalnych przy określaniu progu interwencji socjalnej. Kryteria te zostały wskazane w przepisach rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz. U. nr 211, poz. 1762; zwane dalej rozporządzeniem w sprawie progu interwencji). Można z przekonaniem stwierdzić, iż podane w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r., o pomocy społecznej /Dz.U. z 2008r. nr 115 poz. 728; zwana dalej u.p.s./ kwoty kryterium dochodowego dają obraz poziomu dochodów, które mogą wystarczyć wyłącznie na pokrycie wydatków niezbędnych a za takie mogą być z pewnością uznane wydatki wymienione w § 3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie progu interwencji (tj. wydatki na żywność, mieszkanie, odzież i obuwie, edukację, ochronę zdrowia i higienę, transport i łączność, kulturę, sport i wypoczynek). Można być pewnym, że w sytuacji, gdy dochody netto strony i pozostałych osób tworzących wspólne gospodarstwo domowe nie będą przekraczać w skali miesiąca kryteriów dochodowych z art. 8 u.p.s., to osoba wnioskująca o prawo pomocy nie będzie dysponować środkami, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W aktualnym stanie kryterium dochodowe przyznania pomocy pieniężnej dla dwuosobowej rodziny wynosi 954 zł. netto. Wynika z tego, że dochód rodziny L. W. znacznie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Należy też dodać, że wnioskujący poza swą żoną nie ma nikogo na swym utrzymaniu, jego dochody są stałe zaś potrzeby mieszkaniowe w całości zaspokojone. Te fakty nie pozwalają stwierdzić, że L. W.nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazania braku możliwości pokrycia jakichkolwiek kosztów utrzymania wymaga od wnoszącego o prawo pomocy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. NSA w jednym ze swych orzeczeń zauważył, iż brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania to sytuacja, w której skarżący nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i nie posiada żadnych środków, z których możliwe byłoby sfinansowanie kosztów procesu (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2005r. o sygn. akt FZ 805/04, niepubl., postanowienie z dnia 21 lutego 2008r. sygn. I FZ 38/08, niepubl.). O nienajgorszej kondycji finansowej strony skarżącej świadczy też zaciągnięcie pożyczki na kwotę 4000 zł. Udzielenie pożyczki osobie fizycznej przez instytucje bankową potwierdza, że osoba ta nie jest pozbawiona zdolności kredytowej, i że może spłacać wiążące się z tym obciążenia. Posiadając taką zdolność L. W. powinien wywiązywać się z obowiązków wobec Skarbu Państwa gdyż są one o wiele ważniejsze niż zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym. Na tą gradacje obowiązków finansowych obywateli wskazuje wyraźnie treść normy zawartej w art. 84 Konstytucji RP. Uszczerbek na poziomie utrzymania koniecznego L. W. powstałby, jeżeli miałby on ponieść wszystkie ciężary przyszłego procesu sądowego, czyli koszty sądowe oraz wynagrodzenie dla zawodowego pełnomocnika. Adekwatną do ustalonej sytuacji majątkowej skarżącego pomocą ze strony Sądu będzie zniesienie połowy kosztów sądowych, jakie w przyszłości powstaną. Poniesienie pozostałej połowy uchroni stronę przed zachwianiem podstaw egzystencjalnych jego rodziny, zaś Skarb Państwa przed całkowitym pozbawieniem dochodów z tytułu wszczętego procesu. Na marginesie warto dodać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stronie ubiegającej się o prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie narusza zasady związania sądu i referendarza sądowego granicami wniosku o prawo pomocy. Dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie mniejszym niż ten, o który strona wnioskuje należy oprzeć na regule a maiori ad minus. Z wyżej powołanych względów orzeczono o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustalonym w sentencji postanowienia w oparciu art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.